Οι πρόσφατες αγροτικές κινητοποιήσεις, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε ολόκληρη σχεδόν την ΕΕ -αφήνοντας στην άκρη τα επιμέρους ζητήματα -ανέδειξαν κάτι βασικό: Την αγωνία των ανθρώπων της υπαίθρου για το μέλλον και τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα. Η Κομισιόν έχει και έναν λόγο παραπάνω να ανησυχεί και αυτός δεν είναι άλλος από τη γήρανση των αγροτών και τη διαδοχή τους στα χωράφια, την ίδια στιγμή, που η ανάγκη για επισιτιστική επάρκεια μεγαλώνει, ιδιαίτερα σε μια γεωπολιτικά ταραγμένη περίοδο.

Σε όλη την Ευρώπη, ένα αυξανόμενο ποσοστό γης διαχειρίζεται από αγρότες άνω των 55 ετών, ενώ λιγότεροι από ένας στους δέκα είναι κάτω των 40. Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις της Κομισιόν, ενώ πολλοί ηλικιωμένοι αγρότες επιθυμούν να συνταξιοδοτηθούν, αντιμετωπίζουν αβεβαιότητα για το πώς ή σε ποιους θα παραδώσουν τα χωράφια τους.

Ταυτόχρονα, για τις νεότερες γενιές, οι ασαφείς κανόνες διαδοχής και οι περιορισμένες ευκαιρίες καθυστερούν την είσοδό τους στον κλάδο και σε πολλές περιπτώσεις, η ύπαιθρος ερημώνει, με ότι αυτό συνεπάγεται για την εθνική και τις τοπικές οικονομίες.

Ποιοι είναι οι άνθρωποι πίσω από τα τρακτέρ

Μια προσεκτική ανάγνωση των πιο πρόσφατων στοιχείων της Eurostat για τον αγροδιατροφικό τομέα ”φωτίζει” τα πρόσωπα της ευρωπαϊκής γεωργίας: ποιοι βρίσκονται πίσω από τα τρακτέρ, πόσοι εργάζονται στον κλάδο, ποια χαρακτηριστικά τους ενώνουν και πού διαφοροποιούνται οι Έλληνες αγρότες σε σχέση με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους.

Σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, που δημοσιεύθηκαν στις 9 Ιανουαρίου, ο αριθμός των απασχολουμένων στη γεωργία, την αλιεία και τη δασοκομία στην Ελλάδα ανέρχεται σε 469.000 άτομα.

Με βάση τους συγκριτικούς πίνακες της Eurostat, η Ρουμανία διαθέτει τον μεγαλύτερο αγροτικό πληθυσμό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με περίπου 1,7 εκατομμύρια εργαζομένους. Ακολουθούν η Πολωνία με 1,2 εκατομμύρια και η Ιταλία με περίπου 900.000 άτομα. Η Ελλάδα, βρίσκεται μόλις λίγο χαμηλότερα από τη Γερμανία σε απόλυτο αριθμό αγροτών.

Την ίδια στιγμή, έρευνες του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ δείχνουν ότι οι θέσεις εργασίας στον πρωτογενή τομέα έχουν υποχωρήσει συνολικά κατά σχεδόν 15% τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια.

Σχεδόν 1/10 εργαζόμενους στην Ελλάδα είναι αγρότης ή κτηνοτρόφος

Με βάση τις απογραφές πληθυσμού της Eurostat, οι απασχολούμενοι στη γεωργία και την κτηνοτροφία στην Ελλάδα αντιστοιχούν στο 9,7% του συνόλου των εργαζομένων. Πρόκειται για το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, μετά τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.

Σε επίπεδο ΕΕ, η Eurostat εκτιμά ότι περίπου 8,4 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ως κύριο επάγγελμα τη γεωργία, την κτηνοτροφία και συναφείς δραστηριότητες. Αν συνυπολογιστούν και όσοι βοηθούν στα οικογενειακά αγροκτήματα χωρίς να δηλώνονται επισήμως, ο αριθμός ανεβαίνει στα 13 εκατομμύρια.

Ωστόσο, αν εξεταστεί η πραγματική εργατική δύναμη σε όρους πλήρους απασχόλησης –τις λεγόμενες Ετήσιες Μονάδες Εργασίας– το μέγεθος είναι αισθητά μικρότερο. Σε μέσο όρο σε όλη την ΕΕ, μόλις το 18,7% των αγροτών εργάζονται με καθεστώς πλήρους απασχόλησης.

Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι οι Έλληνες αγρότες συγκαταλέγονται στους πιο σκληρά εργαζόμενους στην Ευρώπη, καθώς σε ετήσιες ώρες εργασίας ξεπερνούν κατά πολύ τους Γερμανούς.

Ψάχνουν με το ”κυάλι” τους νέους αγρότες

Η Eurostat δεν δημοσιεύει συγκεντρωτικά στοιχεία για την ηλικιακή κατανομή του συνόλου των αγροτών, καταγράφει όμως την ηλικία των επικεφαλής των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, δηλαδή των farm managers που έχουν την ευθύνη κάθε φάρμας.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, από τα 9,1 εκατομμύρια αγροτικών εκμεταλλεύσεων, σχεδόν επτά στους δέκα επικεφαλής είναι άνδρες, ποσοστό που φτάνει το 68,4%. Σχεδόν έξι στους δέκα είναι άνω των 55 ετών, ενώ οι νέοι αγρότες, κάτω των 40 ετών, αποτελούν μόλις το 12% του συνόλου των παραγωγών.

Η εικόνα στην Ελλάδα είναι ακόμα χειρότερη. Μόλις το 7,2% των επικεφαλής αγροτικών εκμεταλλεύσεων είναι κάτω των 40 ετών, ποσοστό που είναι το τρίτο χαμηλότερο στην ΕΕ, μετά την Κύπρο και την Πορτογαλία. Στον αντίποδα, εκτιμάται ότι σχεδόν τέσσερις στους δέκα Έλληνες αγρότες είναι άνω των 65 ετών, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά γήρανσης του αγροτικού πληθυσμού στην Ευρώπη, συγκρίσιμο με εκείνο της Ισπανίας και χαμηλότερο μόνο από την Πορτογαλία και την Κύπρο.

Οικογενειακή υπόθεση το επάγγελμα

Σε ολόκληρη την ΕΕ, η αγροτική παραγωγή εξακολουθεί να έχει σε μεγάλο βαθμό οικογενειακό χαρακτήρα. Η πλειονότητα των επαγγελματιών αγροτών δραστηριοποιείται σε οικογενειακές εκμεταλλεύσεις, χωρίς εκτεταμένη χρήση μισθωτής εργασίας.

Συνολικά, το 86% των μόνιμα απασχολουμένων στον αγροτικό τομέα της ΕΕ εργάζονται είτε μόνοι τους είτε μαζί με μέλη της οικογένειάς τους.

Μόνο σε τρεις χώρες –την Τσεχία, τη Σλοβακία και τη Γαλλία– οι εργαζόμενοι εκτός οικογένειας αποτελούν την πλειονότητα, με ποσοστά 60%, 58% και 53% αντίστοιχα.

Στην Ελλάδα, το επίσημα καταγεγραμμένο ποσοστό μισθωτών εργαζομένων εκτός οικογένειας είναι σχεδόν μηδενικό.

Τι προτείνει η Κομισιόν για την προσέλκυση νέων στα χωράφια

Όπως σημειώνει σε πρόσφατο report της η Κομισιόν, όταν η διαδοχή καθυστερεί, οι φάρμες κινδυνεύουν από κατακερματισμό, απώλεια ανταγωνιστικότητας και την απώλεια της συσσωρευμένης εμπειρίας. Οι καθυστερημένες ή αβέβαιες μεταβιβάσεις ενδέχεται επίσης να αποθαρρύνουν τους νέους από το να επενδύσουν στη γεωργία ή να αναλάβουν την οικογενειακή εκμετάλλευση.

Ο έγκαιρος προγραμματισμός και η οργανωμένη υποστήριξη βοηθούν στην πρόληψη αυτών των ζημιών. Επιτρέπουν στους μεγαλύτερους αγρότες να αποσυρθούν με ασφάλεια, ενώ στους νεοεισερχόμενους δίνουν τον χρόνο να μάθουν, να καινοτομήσουν και να επενδύσουν.

Επομένως, η διαδοχή δεν είναι μόνο ένα οικογενειακό θέμα — είναι ένα ζήτημα συνέχειας για τα συστήματα τροφίμων και την αγροτική κληρονομιά της Ευρώπης, υπογραμμίζεται.

Οι λύσεις που διαμορφώνονται σε όλη την Ευρώπη:

Η Αξιολόγηση Στρατηγικών Αναγέννησης Γενεών στην Αγροτική Γεωργία της Δικτύου ΚΕΠ της ΕΕ (2025) έχει χαρτογραφήσει εθνικές και περιφερειακές προσεγγίσεις, που ήδη διευκολύνουν ομαλότερες και πρώιμες μεταβιβάσεις μεταξύ γενεών.

”Οι επιτυχημένες προσεγγίσεις περιλαμβάνουν:

-Σχέδια μεταβίβασης και διαδοχής αγροκτημάτων που ενθαρρύνουν τον πρώιμο προγραμματισμό, απλοποιούν τις διοικητικές διαδικασίες και εξασφαλίζουν οφέλη για τις δύο γενιές από ασφαλείς συμφωνίες.

-Υπηρεσίες συμβουλευτικής και διαμεσολάβησης που βοηθούν τις οικογένειες να διαχειριστούν τα νομικά, φορολογικά και συναισθηματικά ζητήματα της μεταβίβασης, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη και τη διαφάνεια.

-Κίνητρα για πρόωρη συνταξιοδότηση και μερική παραχώρηση, επιτρέποντας στους μεγαλύτερους αγρότες να παραμείνουν ως μέντορες, ενώ δημιουργούν χώρο για τους διαδόχους.

-Πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης και διασύνδεσης που συνδέουν τους αποχωρούντες αγρότες με νέους εισερχόμενους, διατηρώντας παραγωγική τη γεωργική γη και εξασφαλίζοντας τη μετάδοση της τεχνογνωσίας”.

Αυτά τα παραδείγματα, σύμφωνα με την Κομισιόν δείχνουν ότι η διαδοχή ”μπορεί να μετατραπεί από μια στιγμή αβεβαιότητας σε μια οργανωμένη ευκαιρία για ανάπτυξη και ανανέωση”.

Μια Ευρωπαϊκή στρατηγική για διαρκείς αλλαγές

Η Στρατηγική της ΕΕ για την Αναγέννηση των Γενεών στη Γεωργία βασίζεται σε αναλυτική εργασία και αποδεικτικά στοιχεία που συλλέχθηκαν από το Δίκτυο ΚΕΠ της ΕΕ σε όλα τα κράτη μέλη, προκειμένου να εκσυγχρονιστούν και να εναρμονιστούν οι διαδικασίες διαδοχής σε όλη την Ευρώπη.

Η Στρατηγική προωθεί έναν συνδυασμό νομικών, φορολογικών και συμβουλευτικών μέτρων που αποσκοπούν στην υποστήριξη της έγκαιρης, διαφανούς και δίκαιης μεταβίβασης αγροκτημάτων:

-Ενθάρρυνση της πρώιμης διαδοχής μέσω εθνικών μεταρρυθμίσεων, με την υποστήριξη καθοδήγησης και παρακολούθησης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

-Εισαγωγή κινήτρων για μερική ή πλήρη πρόωρη συνταξιοδότηση, παρέχοντας ασφάλεια στους αποχωρούντες αγρότες και ομαλότερη είσοδο για τους νέους.
Ανάπτυξη υπηρεσιών συμβουλευτικής και διαμεσολάβησης για να βοηθήσουν τις οικογένειες να προγραμματίσουν τη διαδοχή, να διαχειριστούν τις συγκρούσεις και να εξασφαλίσουν βιώσιμες μεταβάσεις.

-Απλοποίηση των κανόνων κληρονομιάς και φορολογίας για να αφαιρεθούν τα εμπόδια και να προαχθεί η διαγενεακή δικαιοσύνη.

-Προώθηση πρωτοβουλιών ευαισθητοποίησης και πλατφορμών διασύνδεσης που συνδέουν τους αποχωρούντες αγρότες με τους διαδόχους, περιλαμβανομένων εκείνων εκτός του οικογενειακού κύκλου.

-Ενσωμάτωση των μέτρων διαδοχής στο ευρύτερο πλαίσιο της ΚΑΠ μετά το 2027, διασφαλίζοντας τη συνέπεια με τις πολιτικές γης, χρηματοδότησης και εκπαίδευσης.

Συνδυάζοντας αυτές τις δράσεις, η ΕΕ στοχεύει να καταστήσει τη διαδοχή μια φυσική και υποστηριζόμενη διαδικασία, εξασφαλίζοντας τη συνέχιση της παραγωγής τροφίμων, διατηρώντας τη γεωργική τεχνογνωσία και δίνοντας σε κάθε γενιά την εμπιστοσύνη να χτίσει το επόμενο κεφάλαιο της ευρωπαϊκής γεωργίας, σημειώνεται.

Διαβάστε ακόμη

 

Τουρισμός: Αύξηση 5% στις προκρατήσεις για τη φετινή σεζόν

Ολες οι ευνοϊκές ρυθμίσεις για τους νέους επαγγελματίες

Ρεύμα: Στις φθηνότερες χονδρεμπορικές αγορές της Ευρώπης η Ελλάδα τον Ιανουάριο

 

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα