Όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ συναντηθεί με τους ομολόγους του στην επόμενη σύνοδο κορυφής της G7 στη Γαλλία, ένα από τα αγαπημένα του θέματα θα βρίσκεται στην ατζέντα: το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ.
Πιο συγκεκριμένα, οι Γάλλοι οικοδεσπότες θέλουν να συζητήσουν τις παγκόσμιες ανισορροπίες, δηλαδή το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών των ΗΠΑ (ένα ευρύτερο μέτρο του εμπορικού ελλείμματος που περιλαμβάνει αγαθά, υπηρεσίες και επενδυτικά εισοδήματα) και τα αντίστοιχα πλεονάσματα της Κίνας και, σε μικρότερο βαθμό, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ιαπωνίας.
Τα ελλείμματα και τα πλεονάσματα είναι αναμενόμενα και φυσιολογικά σε μια παγκόσμια οικονομία.. «Αυτό που μας ανησυχεί είναι οι υπερβολικές ανισορροπίες», δήλωσε η γενική διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα.
Και αρχίζουν να φαίνονται υπερβολικές, μεταδίδει η Wall Street Journal. Το ΔΝΤ υπολογίζει ότι τα ελλείμματα και τα πλεονάσματα μαζί (το έλλειμμα μιας χώρας είναι το πλεόνασμα μιας άλλης) έφτασαν το 3,7% του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος πέρυσι, αφού είχαν μειωθεί σταθερά από την περίοδο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000 κυμαίνονταν μεταξύ 1% και 3%.
Οι ανισορροπίες ως προάγγελος κρίσεων
Αυτό είναι ανησυχητικό, τονίζει το αμερικανικό μέσο. Τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών συνέβαλαν στις κρίσεις που έπληξαν τη Λατινική Αμερική στις αρχές της δεκαετίας του 1980, την Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία στα τέλη της δεκαετίας του 1990, τις ΗΠΑ την περίοδο 2007-09 και την ευρωζώνη από το 2009 και μετά.
Επειδή ένα έλλειμμα πρέπει να χρηματοδοτείται από εισροή κεφαλαίων (για παράδειγμα μέσω τραπεζικού δανεισμού ή πωλήσεων μετοχών και ομολόγων), η διεύρυνσή του μπορεί να αποτελεί ένδειξη μιας φούσκας χρέους ή επενδύσεων που τροφοδοτείται από ξένα κεφάλαια. Η φούσκα των ακινήτων στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, χρηματοδοτήθηκε από ξένα κεφάλαια που κατέληγαν έμμεσα σε τίτλους συνδεδεμένους με στεγαστικά δάνεια.
Οι σημερινές ανισορροπίες μοιάζουν διαφορετικές. Παρότι τα ετήσια ελλείμματα είναι μικρότερα σε σχέση με πριν από 15 χρόνια, είναι πιο επίμονα και πιο βαθιά ριζωμένα στην οικονομική συμπεριφορά των χωρών.
Ας πάρουμε ως παράδειγμα τις ΗΠΑ, των οποίων το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών ύψους 1,1 τρισ. δολαρίων είναι μακράν η μεγαλύτερη μεμονωμένη ανισορροπία. Αν ρωτήσει κανείς τον Τραμπ ποια είναι η αιτία, θα κατηγορήσει τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές άλλων χωρών. Η λύση του: οι δασμοί.
Ωστόσο, το ΔΝΤ, σε μελέτη του νωρίτερα φέτος, υποστηρίζει ότι οι δασμοί αποτελούν μορφή «μικροοικονομικής» βιομηχανικής πολιτικής, η επίδραση της οποίας στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είναι περιορισμένη, λόγω αντισταθμιστικών μεταβολών στις επενδύσεις, την κατανάλωση, την αποταμίευση ή τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Πέρυσι οι δασμοί μείωσαν ορισμένες εισαγωγές, αλλά επειδή η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης αύξησε τη ζήτηση για τεχνολογικό εξοπλισμό κατασκευασμένο στο εξωτερικό, το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών περιορίστηκε μόνο οριακά.
ΗΠΑ και Κίνα στο επίκεντρο του προβλήματος
Ο σημαντικότερος παράγοντας που συμβάλλει στο αμερικανικό έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών είναι το δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο συντηρεί την υπερβολική κατανάλωση και την ανεπαρκή αποταμίευση στις ΗΠΑ. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι ένα δημοσιονομικό έλλειμμα ίσο με το 2% του ΑΕΠ αυξάνει το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών κατά 0,5% του ΑΕΠ.
Και οι ΗΠΑ δεν είναι οι μόνες υπεύθυνες για το δικό τους έλλειμμα. Αυτό καθίσταται δυνατό χάρη στα πλεονάσματα άλλων χωρών. Μεταξύ αυτών είναι η Γερμανία, της οποίας το πρόβλημα είναι η χρόνια υποεπένδυση, και κυρίως η Κίνα, της οποίας το πλεόνασμα είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο. Εξάγοντας τόσο πολλά προϊόντα, η Κίνα ουσιαστικά αναγκάζει τους εμπορικούς της εταίρους να εμφανίζουν ελλείμματα.
Η Κίνα, όπως και ο Τραμπ, δίνει προτεραιότητα στη μεταποίηση. Ωστόσο, σε αντίθεση με τους δασμούς, η κινεζική βιομηχανική πολιτική συμβάλλει πράγματι στη βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου, επειδή είναι μακροοικονομική και όχι μικροοικονομική, σύμφωνα με την ανάλυση του ΔΝΤ. Για παράδειγμα, η Κίνα χρησιμοποιεί παρεμβάσεις στην αγορά συναλλάγματος και ελέγχους κεφαλαίων για να διατηρεί το νόμισμά της υποτιμημένο. Παράλληλα, επιδοτεί τις επενδύσεις μέσω πολιτικών που επιβαρύνουν τα νοικοκυριά και ενός περιορισμένου συστήματος κοινωνικής προστασίας, ενθαρρύνοντας έτσι την υψηλή αποταμίευση. Όλα αυτά ενισχύουν τις εξαγωγές, ενώ περιορίζουν την κατανάλωση και τις εισαγωγές.
Οι λύσεις που κανείς δεν εφαρμόζει
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν θα ήθελε πολύ να προκύψει κάποια συντονισμένη λύση για αυτές τις ανισορροπίες κατά τη διάρκεια της γαλλικής προεδρίας της G7. Χωρίς συντονισμό, «κινδυνεύουν να εκδηλωθούν με τρόπο που θα προκαλέσει αναταράξεις στις αγορές», δήλωσε την Πέμπτη.
Η λύση μοιάζει προφανής: οι ΗΠΑ θα πρέπει να μειώσουν δραστικά το δημοσιονομικό τους έλλειμμα και η Κίνα να μεταρρυθμίσει το χρηματοπιστωτικό και δημοσιονομικό της σύστημα.
Μια άλλη λύση θα μπορούσε να βασιστεί στη Συμφωνία της Πλάζα του 1985, βάσει της οποίας η G5 (πρόδρομος της G7) συμφώνησε να επιτρέψει την απότομη υποτίμηση του δολαρίου έναντι του δυτικογερμανικού μάρκου και του ιαπωνικού γεν. Οι ανισορροπίες μειώθηκαν σημαντικά τα επόμενα χρόνια.
Σήμερα το δολάριο θεωρείται υπερτιμημένο με βάση πολλούς δείκτες, ενώ το κινεζικό γουάν, σύμφωνα με τον Τζόζεφ Γκάνιον του Peterson Institute for International Economics, είναι υποτιμημένο τουλάχιστον κατά 15%. Ο τερματισμός των «βαθιών νομισματικών υποτιμήσεων… είναι η μοναδική πολιτική αλλαγή που θα μπορούσε να αποκαταστήσει άμεσα την ισορροπία στο παγκόσμιο εμπόριο», έγραψαν πρόσφατα οι Μπραντ Σέτσερ και Σαχίν Βαλέ, πρώην οικονομικοί σύμβουλοι των κυβερνήσεων των ΗΠΑ και της Γαλλίας αντίστοιχα.
Καμία από αυτές τις λύσεις δεν φαίνεται πιθανή να εφαρμοστεί σύντομα, και όχι μόνο επειδή η Κίνα δεν συμμετέχει στην G7 (αν και έστειλε εκπρόσωπο σε ξεχωριστή σύνοδο που φιλοξένησε ο Μακρόν την Πέμπτη). Οι ΗΠΑ αποδίδουν τα προβλήματά τους στους άλλους, ιδιαίτερα στην Κίνα. Η Κίνα δεν βλέπει λόγο να αλλάξει πολιτικές που θεωρεί επιτυχημένες. Και το ΔΝΤ, ο μόνος θεσμός που έχει επιφορτιστεί με τον περιορισμό των ανισορροπιών, δεν διαθέτει τα μέσα για να το πετύχει.
Αν όχι συντονισμός, τότε κρίση;
«Η συζήτηση για τις διεθνείς ανισορροπίες αφορά ουσιαστικά τις ανεύθυνες πολιτικές της Κίνας και των ΗΠΑ», δήλωσε ο Άνταμ Πόζεν, πρόεδρος του Peterson Institute, στη συζήτηση του Απριλίου. «Η εποπτεία του ΔΝΤ μπορεί να ασκήσει περιορισμένη μόνο επιρροή στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, στις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του κόσμου και σε δύο από τους τέσσερις μεγαλύτερους μετόχους του ΔΝΤ».
Εάν λοιπόν η συντονισμένη δράση των κυβερνήσεων δεν μπορεί να διορθώσει αυτές τις ανισορροπίες, θα απαιτηθεί μια κρίση για να τις διορθώσει;
Δεν υπάρχει κάποιο δοκιμασμένο μοντέλο για το πώς θα μπορούσε να συμβεί αυτό. Οι κρίσεις στη Λατινική Αμερική και την Ασία προήλθαν από σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες που ενθάρρυναν τις διασυνοριακές τραπεζικές χρηματοδοτήσεις. Στη συνέχεια τα νομίσματα υποτιμήθηκαν, προκαλώντας ευρύτερες τραπεζικές κρίσεις. Παρόμοιες δυναμικές οδήγησαν στην κρίση της ευρωζώνης, αν και το ευρώ δεν κατέρρευσε. Η αμερικανική φούσκα ακινήτων χρηματοδοτήθηκε κυρίως μέσω ιδιωτικού χρέους.
Σήμερα οι περισσότερες συναλλαγματικές ισοτιμίες διαμορφώνονται ελεύθερα από τις αγορές. Σε πρόσφατη μελέτη, η οικονομολόγος του MIT Κρίστιν Φορμπς και τρεις συν-συγγραφείς της σημείωσαν ότι οι ΗΠΑ έχουν χρηματοδοτήσει μεγάλο μέρος του ελλείμματός τους τα τελευταία χρόνια μέσω πώλησης μετοχών σε ξένους επενδυτές: 736 δισ. δολάρια πέρυσι, ποσό-ρεκόρ.
Τα καλά νέα, σύμφωνα με τη Φορμπς, είναι ότι μια μεγάλη πτώση των μετοχών που θα μπορούσε να προκληθεί, για παράδειγμα, από απογοήτευση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, θα μείωνε ουσιαστικά την αξία των υποχρεώσεων που εξέδωσαν οι ΗΠΑ προς τους ξένους επενδυτές για να χρηματοδοτήσουν τα ελλείμματά τους. Θα μπορούσε επίσης να αποδυναμώσει το δολάριο, διορθώνοντας περαιτέρω τις ανισορροπίες.
Τα αρνητικά νέα είναι ότι οι ζημίες που θα υποστούν οι ξένοι επενδυτές ενδέχεται να μεταδοθούν στις αγορές ομολόγων και συναλλάγματος.
Οι οικονομολόγοι αναπολούν συχνά με νοσταλγία τη Συμφωνία της Πλάζα του 1985 ως παράδειγμα διεθνούς οικονομικού συντονισμού στην καλύτερη μορφή του. Αξίζει όμως να θυμόμαστε ότι οι πληθωριστικές πιέσεις που προήλθαν από εκείνη τη συμφωνία συνέβαλαν στο κραχ των χρηματιστηρίων το 1987.
Διαβάστε ακόμη
Fourlis: Εθελούσια, 10 λουκέτα και κόστος 10,7 εκατ. ευρώ για την αναδιοργάνωση του ομίλου
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα