Το λούτρινο αρκουδάκι που κάποτε επαναλάμβανε δύο ή τρεις προηχογραφημένες φράσεις μετατρέπεται πλέον σε έναν διαδραστικό συνομιλητή. Η νέα γενιά παιχνιδιών που βασίζονται στην παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη δεν περιορίζεται στο να «μιλά» στα παιδιά. Μπορεί να απαντά σε ερωτήσεις, να αφηγείται ιστορίες, να συμμετέχει σε παιχνίδια ρόλων και να δημιουργεί την αίσθηση μιας πραγματικής συνομιλίας.
Για ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, όμως, η διαφορά ανάμεσα σε ένα αντικείμενο που απλώς αναπαράγει λέξεις και σε ένα σύστημα που μοιάζει να «καταλαβαίνει» δεν είναι καθόλου ξεκάθαρη. Και ακριβώς εκεί αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα για γονείς, ειδικούς και εταιρείες τεχνολογίας.
Μια νέα έκθεση του Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ με τίτλο «AI in the Early Years» εξετάζει τις πιθανές επιπτώσεις των παιχνιδιών παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης σε παιδιά έως πέντε ετών και επιχειρεί να αποτυπώσει ένα πεδίο όπου η τεχνολογία εξελίσσεται πολύ πιο γρήγορα από την επιστημονική κατανόηση.
Οι ερευνήτριες Emily J. Goodacre και Jenny L. Gibson ξεκινούν από μια βασική παραδοχή: η πρώιμη παιδική ηλικία αποτελεί κρίσιμη περίοδο για τη γλωσσική ανάπτυξη, τη συναισθηματική ωρίμανση και τη δημιουργία κοινωνικών δεσμών. Επομένως, όταν μια τεχνολογία εισέρχεται σε αυτή τη φάση ζωής με τη μορφή παιχνιδιού, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν διασκεδάζει ή εκπαιδεύει, αλλά και τι είδους σχέση οικοδομεί με το παιδί.
Το μεγάλο κενό της έρευνας
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της έκθεσης δεν είναι ότι τα AI παιχνίδια έχουν ήδη αποδειχθεί επιβλαβή. Είναι ότι η επιστημονική γνώση γύρω από αυτά παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Οι ερευνήτριες εντόπισαν μόλις επτά επιστημονικές μελέτες σχετικές με παιχνίδια παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης που απευθύνονται σε παιδιά ηλικίας έως πέντε ετών. Οι περισσότερες από αυτές αφορούσαν πειραματικά πρωτότυπα ή ερευνητικές εφαρμογές και όχι εμπορικά προϊόντα που κυκλοφορούν ήδη μαζικά στην αγορά.
Την ίδια στιγμή, όμως, τέτοιου είδους παιχνίδια γίνονται ολοένα πιο δημοφιλή και παρουσιάζονται ως εργαλεία μάθησης, επικοινωνίας και δημιουργικής απασχόλησης.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι μπορεί να υπάρχουν θετικά στοιχεία. Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να βοηθήσει στη γλωσσική ανάπτυξη, στη διαδραστική αφήγηση ιστοριών ή στην ενίσχυση της επικοινωνίας.
Ωστόσο, οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η πραγματική χρήση ενός παιχνιδιού από ένα παιδί δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την πρόθεση του κατασκευαστή. Ένα προϊόν που διαφημίζεται ως «εκπαιδευτικό» μπορεί στην πράξη να λειτουργήσει ως παρέα, ως συναισθηματικό στήριγμα ή ακόμη και ως υποκατάστατο ανθρώπινης αλληλεπίδρασης.
Όταν το παιχνίδι μοιάζει με φίλο
Σε πειραματικές δοκιμές που περιλαμβάνονται στην έρευνα, παιδιά ηλικίας τριών έως πέντε ετών αλληλεπίδρασαν με λούτρινα AI παιχνίδια που μπορούσαν να συνομιλούν.
Ορισμένα παιδιά ενθουσιάστηκαν. Αγκαλιάζονταν με το παιχνίδι, του έκαναν ερωτήσεις και προσπαθούσαν να δημιουργήσουν φανταστικά σενάρια μαζί του.
Άλλα όμως απογοητεύονταν όταν το σύστημα δεν καταλάβαινε τι έλεγαν, όταν οι απαντήσεις καθυστερούσαν ή όταν το παιχνίδι αδυνατούσε να ακολουθήσει τη λογική του συμβολικού παιχνιδιού που χαρακτηρίζει αυτή την ηλικία.
Η έκθεση αναφέρει επανειλημμένα προβλήματα στις συνομιλίες, στις εναλλαγές ρόλων και στη συμμετοχή των AI παιχνιδιών στο προσποιητό παιχνίδι — ένα από τα βασικά στοιχεία της ψυχολογικής και κοινωνικής ανάπτυξης των παιδιών.
Το πιο σύνθετο ζήτημα αφορά όμως τη συναισθηματική σχέση που μπορεί να δημιουργηθεί.
Ένα παιδί μπορεί να θεωρήσει ότι το παιχνίδι διαθέτει σκέψεις, συναισθήματα ή προσωπικές προτιμήσεις. Μπορεί να το αντιμετωπίσει σαν πραγματικό φίλο ή να αναπτύξει συναισθηματικό δεσμό μαζί του.
Οι ειδικοί που συμμετείχαν στην έρευνα εκφράζουν ανησυχία ότι αυτή η ψευδαίσθηση αμοιβαιότητας μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική εμπιστοσύνη προς ένα σύστημα που το παιδί δεν είναι σε θέση να κατανοήσει πλήρως.
Τα δύσκολα ερωτήματα για ασφάλεια και ιδιωτικότητα
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά την προστασία των παιδιών.
Τι θα συμβεί αν ένα παιδί αποκαλύψει σε ένα AI παιχνίδι ότι αισθάνεται φόβο, λύπη ή ότι βιώνει κακοποίηση; Θα μπορέσει το σύστημα να αναγνωρίσει τον κίνδυνο; Θα απαντήσει με κατάλληλο τρόπο ή θα αγνοήσει το μήνυμα;
Η έκθεση αναφέρει παραδείγματα όπου παιχνίδια άλλαξαν θέμα συζήτησης όταν παιδιά εξέφρασαν αρνητικά συναισθήματα, γεγονός που προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τη συναισθηματική αξιοπιστία αυτών των τεχνολογιών.
Παράλληλα, έντονες ανησυχίες υπάρχουν και για τα προσωπικά δεδομένα.
Ένα παιχνίδι που συνομιλεί με παιδιά πρέπει να ακούει συνεχώς φωνές, συνομιλίες, συναισθηματικές αντιδράσεις και προτιμήσεις. Αυτό σημαίνει ότι συλλέγεται τεράστιος όγκος ευαίσθητων δεδομένων για πολύ μικρές ηλικίες.
Γονείς και επαγγελματίες που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν ότι δεν γνωρίζουν επαρκώς πού αποθηκεύονται αυτά τα δεδομένα, για πόσο χρονικό διάστημα διατηρούνται ή ποιος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτά.
Ο κίνδυνος αντικατάστασης της ανθρώπινης παρουσίας
Η έκθεση επισημαίνει επίσης έναν ακόμη κοινωνικό κίνδυνο: τα AI παιχνίδια να μετατραπούν σταδιακά σε εύκολη λύση απασχόλησης των παιδιών χωρίς ανθρώπινη παρουσία.
Όπως συνέβη παλαιότερα με την τηλεόραση και αργότερα με τα tablets και τα smartphones, υπάρχει φόβος ότι τα «έξυπνα» παιχνίδια θα χρησιμοποιηθούν ως ψηφιακοί babysitters σε οικογένειες ή δομές φροντίδας με περιορισμένο χρόνο και αυξημένη πίεση.
Οι συγγραφείς της έκθεσης δεν ζητούν πανικό ούτε απόρριψη της τεχνολογίας. Ζητούν όμως σαφή όρια, κανόνες και μεγαλύτερη προσοχή.
Προτείνουν στους γονείς να συμμετέχουν ενεργά στο παιχνίδι, να εξηγούν στα παιδιά ότι το AI δεν είναι πραγματικός άνθρωπος και να ελέγχουν προσεκτικά τις πολιτικές απορρήτου των προϊόντων.
Παράλληλα, καλούν τις εταιρείες να σχεδιάζουν παιχνίδια που ενισχύουν την ανθρώπινη κοινωνική αλληλεπίδραση αντί να την υποκαθιστούν, ενώ ζητούν αυστηρότερους κανόνες προστασίας δεδομένων και ψυχολογικής ασφάλειας για προϊόντα που απευθύνονται σε πολύ μικρά παιδιά.
Διαβάστε ακόμη
Airbnb: 24.000 ιδιοκτήτες στο στόχαστρο της Εφορίας
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.