Την ώρα που δύο στους τρεις Έλληνες χρησιμοποιούν πλέον εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης σε εβδομαδιαία βάση, μόλις το 7,2% τα θεωρεί αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης.
Η αντίφαση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της νέας πανελλαδικής έρευνας «Fractures in Thinking», που πραγματοποίησαν οι Industry Disruptors – Game Changers (IDGC) για τη BEYOND 2026, επιχειρώντας να καταγράψουν πώς η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες σκέφτονται, ενημερώνονται, λαμβάνουν αποφάσεις και αντιλαμβάνονται το μέλλον.
Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της φετινής BEYOND από την Άλκηστη Σκοπετέα, Creative Strategist των IDGC και υπεύθυνη του σχεδιασμού και της επιμέλειας της έρευνας. Το βασικό συμπέρασμα συνοψίζεται σε μία λέξη: αμφιθυμία. Οι πολίτες δεν εμφανίζονται ούτε ενθουσιασμένοι ούτε εχθρικοί απέναντι στην τεχνολογία. Τη χρησιμοποιούν περισσότερο από ποτέ, βασίζονται σε αυτήν για την καθημερινότητά τους, αλλά ταυτόχρονα εκφράζουν επιφυλάξεις για την επίδρασή της στην ποιότητα ζωής, στην ενημέρωση και στην προσωπική τους αυτονομία.
Χαρακτηριστικό είναι ότι το 80,4% δηλώνει πολύ ή πάρα πολύ εξοικειωμένο με την τεχνολογία, ωστόσο μόλις το 17,8% αισθάνεται ότι αυτή το κάνει πιο ελεύθερο. Αντίθετα, η συχνότερη περιγραφή της σχέσης των πολιτών με την τεχνολογία είναι η φράση «με βοηθά αλλά με εξαντλεί», που συγκεντρώνει ποσοστό 29,2%.
Η κόπωση της διαρκούς συνδεσιμότητας
Το πρώτο «ρήγμα» που αναδεικνύει η έρευνα αφορά την ψηφιακή εξάντληση. Η μόνιμη συνδεσιμότητα έχει μετατραπεί σε κανονικότητα για ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας. Το 59,4% δηλώνει ότι αισθάνεται συχνά ή σχεδόν πάντα «πάντα διαθέσιμο», ενώ οι μισοί περίπου συμμετέχοντες παραδέχονται ότι νιώθουν πίεση να απαντούν άμεσα σε μηνύματα και ειδοποιήσεις. Παράλληλα, το 57,6% ελέγχει το κινητό του πολλές φορές μέσα στην ημέρα χωρίς συγκεκριμένο λόγο και το 47,2% δεν θυμάται πότε πέρασε τελευταία φορά μία ολόκληρη ημέρα χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Η κόπωση διαφοροποιείται ανά ηλικία. Οι νεότεροι δηλώνουν ότι εξαντλούνται κυρίως από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον διαρκή ανταγωνισμό για την προσοχή, οι ηλικίες 25-44 από τον συνδυασμό επαγγελματικών υποχρεώσεων και social media, ενώ οι μεγαλύτεροι από τη συνεχή ανάγκη προσαρμογής σε νέα εργαλεία και τεχνολογίες. Παρά τις διαφορές, το συμπέρασμα είναι κοινό: μόνο τρεις στους δέκα θεωρούν ότι μπορούν να αποσυνδεθούν πραγματικά με ευκολία.
Η ανάθεση της σκέψης
Η τεχνολογία δεν αλλάζει μόνο όσα κάνουμε αλλά και τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες (48,8%) δηλώνουν ότι όταν χρειάζονται μια πληροφορία στρέφονται πρώτα σε κάποια συσκευή αντί να προσπαθήσουν να τη θυμηθούν μόνοι τους, ενώ μόλις το 18,6% θυμάται περισσότερους από πέντε τηλεφωνικούς αριθμούς απ’ έξω.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη αποκτήσει σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Το 67% χρησιμοποιεί εργαλεία AI τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα και σχεδόν ένας στους τρεις σε καθημερινή βάση. Στις ηλικίες 18-24, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις δηλώνουν ότι απευθύνονται απευθείας σε εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης όταν αναζητούν απαντήσεις.
Ωστόσο, οι πολίτες εμφανίζονται πρόθυμοι να χρησιμοποιήσουν την ΑΙ κυρίως ως βοηθό και όχι ως υποκατάστατο της κρίσης τους. Δηλώνουν άνετοι να τη χρησιμοποιούν για αναζήτηση πληροφοριών, μεταφράσεις ή ακόμη και για συμβουλές σε θέματα υγείας, αλλά πολύ πιο επιφυλακτικοί όταν καλούνται να της αναθέσουν τη λήψη αποφάσεων. Μόλις το 15% θα εμπιστευόταν σε ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης να αποφασίσει αντί για τον ίδιο.
Η κρίση εμπιστοσύνης στην πληροφορία
Το τρίτο και ίσως πιο αποκαλυπτικό «ρήγμα» αφορά την εμπιστοσύνη. Παρότι η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης έχει γίνει σχεδόν καθημερινή συνήθεια για ένα μεγάλο μέρος των πολιτών, μόλις το 7,2% τα θεωρεί αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης. Με άλλα λόγια, η ΑΙ υιοθετείται πολύ ταχύτερα απ’ όσο γίνεται πιστευτή.
Την ίδια στιγμή, το 82% θεωρεί ότι οι αλγόριθμοι επηρεάζουν τις απόψεις μας περισσότερο απ’ όσο συνειδητοποιούμε, ενώ το 61% παραδέχεται ότι έχει στο παρελθόν πιστέψει πληροφορία που αποδείχθηκε ψευδής ή παραπλανητική. Η μεγαλύτερη ανησυχία για το μέλλον της ενημέρωσης δεν είναι η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά η παραπληροφόρηση και τα fake news, τα οποία αναδεικνύονται ως η σημαντικότερη απειλή για το 32% των συμμετεχόντων. Ακολουθούν η απώλεια προσωπικών δεδομένων και τα deepfakes.
Η έρευνα καταγράφει επίσης ένα εντυπωσιακό χάσμα ανάμεσα στις πηγές που επηρεάζουν και σε εκείνες που θεωρούνται αξιόπιστες. Οι πολίτες αναγνωρίζουν ως βασικούς διαμορφωτές της κοινής γνώμης τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τους influencers. Όταν όμως ερωτώνται ποιον εμπιστεύονται για έγκυρη πληροφόρηση, στρέφονται κυρίως στους επιστήμονες. Μόλις το 9% δηλώνει ότι εμπιστεύεται δημοσιογράφους και μέσα ενημέρωσης, στοιχείο που αποτυπώνει το βάθος της κρίσης εμπιστοσύνης στο σύγχρονο πληροφοριακό περιβάλλον.
Ποιος χτίζει το μέλλον;
Το τέταρτο «ρήγμα» αφορά τη συμμετοχή των πολιτών στις εξελίξεις που διαμορφώνουν το μέλλον. Παρά τη μαζική χρήση της τεχνολογίας, πολλοί αισθάνονται ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται αλλού. Το 42,8% δηλώνει ότι οι τεχνολογικές αλλαγές συμβαίνουν χωρίς τη συμμετοχή του, ενώ μόλις το 13,2% θεωρεί ότι συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωσή τους. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι το μέλλον θα καθοριστεί κυρίως από τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες.
Η εικόνα για την Ελλάδα παραμένει συγκρατημένη. Το 40,8% θεωρεί ότι η χώρα υστερεί έναντι άλλων ευρωπαϊκών κρατών στην καινοτομία, με βασικά εμπόδια το brain drain, την έλλειψη χρηματοδότησης και τη γραφειοκρατία. Κι όμως, παρά την επιφυλακτικότητα, σχεδόν επτά στους δέκα συμμετέχοντες δηλώνουν ότι θα ήθελαν να εργαστούν σε ελληνική startup ή τεχνολογική επιχείρηση. Η φιλοδοξία φαίνεται να παραμένει ισχυρή, ακόμη κι όταν η εμπιστοσύνη στις δυνατότητες της χώρας εμφανίζεται πιο εύθραυστη.
Το «πείραμα» μέσα στο πείραμα
Το πιο χαρακτηριστικό ίσως εύρημα της έρευνας προέκυψε από την τελευταία ερώτηση του ερωτηματολογίου. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν εάν πιστεύουν ότι το ίδιο το ερωτηματολόγιο που μόλις είχαν συμπληρώσει είχε γραφτεί από άνθρωπο ή από τεχνητή νοημοσύνη.
Μόλις το 40,4% απάντησε ότι δημιουργήθηκε κυρίως από άνθρωπο. Το 37,6% εκτίμησε ότι γράφτηκε κυρίως από AI, ενώ το 22% δήλωσε ότι δεν μπορούσε να διακρίνει τη διαφορά. Με άλλα λόγια, σχεδόν έξι στους δέκα Έλληνες δεν είναι πλέον βέβαιοι εάν αυτό που διαβάζουν έχει παραχθεί από άνθρωπο ή από μηχανή.
Ίσως αυτό να είναι και το πιο εύγλωττο συμπέρασμα της έρευνας. Η τεχνολογία δεν αντιμετωπίζεται ούτε ως απειλή ούτε ως σωτηρία. Έχει ενσωματωθεί στην καθημερινότητα, επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, ενημερωνόμαστε και λαμβάνουμε αποφάσεις, αλλά η σχέση μαζί της παραμένει ανοιχτή, αντιφατική και υπό διαπραγμάτευση. Όχι εχθρική, όχι ενθουσιώδης. Αμφίθυμη.
Διαβάστε ακόμη
Ξαγρυπνά ο σύντροφός σου; Ούτε εσύ κοιμάσαι καλά
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα