Η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται πλέον δυναμικά ακόμη και στις αποφάσεις που αφορούν στην υγεία, δημιουργώντας μια νέα πραγματικότητα για ασθενείς, γιατρούς και οργανισμούς περίθαλψης. Οι καταναλωτές δεν χρησιμοποιούν τα ψηφιακά εργαλεία μόνο για να αναζητήσουν πληροφορίες γύρω από συμπτώματα ή ασθένειες, αλλά εμφανίζονται ολοένα περισσότερο διατεθειμένοι να αξιοποιήσουν όσα μαθαίνουν online προκειμένου να ζητήσουν συγκεκριμένες εξετάσεις, φάρμακα ή θεραπείες.
Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται στην Global Consumer Health Report της EY, στην οποία συμμετείχαν 7.500 καταναλωτές από δέκα αγορές. Παρά τη διείσδυση της AI και των άλλων ψηφιακών καναλιών, πάντως, ένα στοιχείο παραμένει ισχυρό: οι κλινικοί γιατροί εξακολουθούν να θεωρούνται η πλέον αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης για θέματα υγείας.
Ταυτόχρονα, τα δεδομένα δείχνουν ότι η διαδρομή από την online αναζήτηση έως τη λήψη μιας πραγματικής απόφασης για την υγεία γίνεται ολοένα μικρότερη. Το 56% των ερωτηθέντων έχει ήδη ζητήσει ή θα εξέταζε το ενδεχόμενο να ζητήσει εξέταση, θεραπεία ή συνταγογράφηση έχοντας προηγουμένως λάβει σχετικές πληροφορίες από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
Από την αναζήτηση στο AI πριν από την επίσκεψη στον γιατρό
Η ψηφιακή πληροφόρηση έχει μετατρέψει σημαντικό μέρος των ασθενών σε πολύ πιο ενεργούς συμμετέχοντες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Πολλοί φτάνουν πλέον στο ιατρείο έχοντας ήδη αναζητήσει τα συμπτώματά τους, εξετάσει πιθανές διαγνώσεις και συγκεντρώσει πληροφορίες για διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.
Οι παραδοσιακές μηχανές αναζήτησης εξακολουθούν να διατηρούν ισχυρό προβάδισμα. Το 70% των καταναλωτών παγκοσμίως αναφέρει ότι έχει ζητήσει ή θα μπορούσε να ζητήσει εξέταση, θεραπεία ή φαρμακευτική αγωγή επηρεασμένο από πληροφορίες που βρήκε μέσω διαδικτυακής αναζήτησης.
Ωστόσο, η απόσταση που χωρίζει τις μηχανές αναζήτησης από την AI περιορίζεται. Το αντίστοιχο ποσοστό για τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης φτάνει ήδη στο 56%, ξεπερνώντας αισθητά την επιρροή των social media, η οποία διαμορφώνεται στο 45%.
Η τάση αυτή δείχνει ότι η AI αρχίζει να αποκτά έναν διαφορετικό ρόλο στη σχέση του καταναλωτή με το σύστημα υγείας. Αντί να λειτουργεί αποκλειστικά ως πηγή γενικών πληροφοριών, μπορεί να χρησιμοποιείται ως πρώτο σημείο διερεύνησης ενός συμπτώματος ή μιας θεραπευτικής επιλογής, πριν ακόμη πραγματοποιηθεί η επικοινωνία με έναν επαγγελματία υγείας.
GLP-1 και νέα κανάλια πρόσβασης στα φάρμακα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εικόνα γύρω από τα φάρμακα GLP-1, που χρησιμοποιούνται κυρίως για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2 και την απώλεια βάρους. Η ταχεία διάδοσή τους συνοδεύεται από μια σημαντική διαφοροποίηση στον τρόπο με τον οποίο οι καταναλωτές αποκτούν πρόσβαση σε αυτά.
Η πλειονότητα των χρηστών, σε ποσοστό 58%, αναφέρει ότι έλαβε τη σχετική συνταγή από επαγγελματία υγείας. Ωστόσο, ένα σημαντικό μέρος ακολουθεί διαφορετικές διαδρομές: 23% μέσω προγραμμάτων διαχείρισης βάρους, 20% μέσω διαδικτυακών πηγών και ακόμη 20% μέσω άλλων, άτυπων καναλιών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται συγγενείς και φίλοι.
Η συμπεριφορά των χρηστών GLP-1 εμφανίζεται στενά συνδεδεμένη και με την ψηφιακή πληροφόρηση. Το 60% όσων λαμβάνουν τα συγκεκριμένα φάρμακα βασίζεται στην AI για πληροφορίες υγείας, έναντι 37% μεταξύ όσων δεν τα χρησιμοποιούν. Αντίστοιχα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα ποσοστά διαμορφώνονται σε 37% και 20%.
Ακόμη πιο έντονες είναι οι διαφορές όταν η εικόνα αναλύεται ανά ηλικιακή ομάδα. Οι νεότερες γενιές που χρησιμοποιούν GLP-1 στρέφονται σαφώς περισσότερο προς μη παραδοσιακές πηγές. Μεταξύ των Gen Z και Gen Y, το 27% αποκτά πρόσβαση μέσω διαδικτυακών παρόχων, έναντι μόλις 10% στις Gen X και στους baby boomers. Μέσω άτυπων πηγών τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 26% και 9%.
Διαφορετικά είναι και τα κίνητρα. Οι νεότεροι χρήστες είναι πιθανότερο να συνδέουν τη λήψη GLP-1 με την εξωτερική εμφάνιση, σε ποσοστό 35% έναντι 18% στις μεγαλύτερες γενιές, αλλά και με την ψυχική ευεξία, σε ποσοστό 34% έναντι 14%.
Οι κίνδυνοι της πληροφόρησης χωρίς ιατρική καθοδήγηση
Η ευκολότερη πρόσβαση σε πληροφορίες και θεραπείες δημιουργεί παράλληλα ένα νέο πεδίο κινδύνων. Όσο περισσότερο οι καταναλωτές βασίζονται σε AI, online πλατφόρμες ή ανεπίσημα δίκτυα, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν η αξιοπιστία της πληροφορίας, η ασφάλεια και η επαγγελματική καθοδήγηση.
Τα ευρήματα για τους χρήστες GLP-1 είναι χαρακτηριστικά. Όσοι λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα είναι σχεδόν δύο φορές πιθανότερο να αναφέρουν αρνητική έκβαση έπειτα από ενέργεια που βασίστηκε σε πληροφορίες υγείας από AI, με το σχετικό ποσοστό να φτάνει το 43%, έναντι 23% για όσους δεν χρησιμοποιούν GLP-1.
Η διαφοροποίηση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη ανάλογα με τον τρόπο πρόσβασης στα φάρμακα. Μεταξύ εκείνων που τα απέκτησαν από άτυπες πηγές, το ποσοστό αναφοράς αρνητικών αποτελεσμάτων ανεβαίνει στο 63%, έναντι 38% για όσους είχαν πρόσβαση μέσω επαγγελματία υγείας.
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στη συνέχιση της θεραπείας. Το 41% όσων απέκτησαν GLP-1 μέσω επαγγελματία υγείας διέκοψε τη χρήση, ενώ το ποσοστό ανεβαίνει στο 47% μεταξύ όσων προσέφυγαν σε διαδικτυακούς παρόχους και στο 49% για όσους χρησιμοποίησαν άτυπα κανάλια.
Τα στοιχεία αυτά ενισχύουν τη σημασία της σχέσης ασθενούς και γιατρού, ακόμη και σε ένα περιβάλλον όπου ο πολίτης διαθέτει πολύ περισσότερα εργαλεία για να αναζητήσει μόνος του πληροφορίες.
Η νέα πρόκληση για οργανισμούς και συστήματα υγείας
Η αυξανόμενη ψηφιακή αυτονομία των καταναλωτών υποχρεώνει και τους οργανισμούς υγείας να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο παρέχουν τις υπηρεσίες τους. Η πρόκληση δεν περιορίζεται πλέον στην αντιμετώπιση ενός περιστατικού όταν αυτό εμφανιστεί, αλλά επεκτείνεται στη δημιουργία σταθερότερης και περισσότερο προληπτικής σχέσης με τον πολίτη.
Κρίσιμο στοιχείο είναι η ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών που θα συνδυάζουν αξιοπιστία, ασφάλεια και προστασία προσωπικών δεδομένων, χωρίς να δημιουργούν εμπόδια στην πρόσβαση. Παράλληλα, η εξατομικευμένη υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει τους πολίτες να διαχειρίζονται καθημερινά την υγεία τους και να λαμβάνουν καλύτερα τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Η σύνδεση των ψηφιακών υπηρεσιών με τη φυσική φροντίδα αποτελεί ένα ακόμη κρίσιμο πεδίο. Wearables, συστήματα απομακρυσμένης παρακολούθησης και διαλειτουργικά δεδομένα μπορούν να δημιουργήσουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τον ασθενή και να ενισχύσουν την πρόληψη.
Σήμερα, όμως, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό κενό ανάμεσα στη συλλογή δεδομένων και στην πραγματική αξιοποίησή τους. Ενώ το 57% των καταναλωτών παρακολουθεί δεδομένα σχετικά με την υγεία του, μόλις το 30% αναφέρει ότι ο γιατρός του έχει πρόσβαση σε στοιχεία από φορητές συσκευές και τα χρησιμοποιεί ενεργά.
Η διαφορά αυτή αποτυπώνει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της επόμενης ημέρας: οι καταναλωτές παράγουν συνεχώς περισσότερα δεδομένα, χωρίς αυτά να ενσωματώνονται πάντοτε αποτελεσματικά στην οργανωμένη ιατρική φροντίδα.
Η τεχνολογία ως «πρώτη στάση» για την υγεία
Η τάση αναμένεται να ενισχυθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια. Σχεδόν τρεις στους τέσσερις ερωτηθέντες θεωρούν πιθανό ότι μέσα στην επόμενη τριετία έως πενταετία οι άνθρωποι θα χρησιμοποιούν συστηματικά την τεχνολογία για μια πρώτη αξιολόγηση ζητημάτων υγείας προτού απευθυνθούν σε επαγγελματία.
Για τα συστήματα υγείας, επομένως, το ζητούμενο δεν είναι να ανακόψουν την ψηφιακή μετάβαση, αλλά να ενσωματώσουν τις νέες τεχνολογίες σε ένα ασφαλές και αξιόπιστο πλαίσιο. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την ενημέρωση και την πρόσβαση στη φροντίδα, χωρίς όμως να υποκαθιστά την επιστημονική κρίση και την ανθρώπινη σχέση με τον γιατρό.
Όπως επισημαίνει ο Θάνος Μαύρος, εταίρος της EY Ελλάδος και επικεφαλής του Τομέα Καταναλωτικών Προϊόντων και Υπηρεσιών Υγείας, η αυξανόμενη επιρροή της AI και των ψηφιακών καναλιών ενισχύει τόσο τις δυνατότητες όσο και την ευθύνη των οργανισμών υγείας. Η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών χρειάζεται να συνοδεύεται από αξιόπιστη πληροφόρηση, δικλείδες ασφαλείας, προστασία των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, προληπτική υποστήριξη και ισότιμη πρόσβαση, ώστε η ψηφιακή μετάβαση να λειτουργεί τελικά προς όφελος των ασθενών και της κοινωνίας.
Διαβάστε ακόμη
Δήμοι με «άγνωστη» περιουσία – Ακίνητα εκατομμυρίων μένουν αναξιοποίητα λόγω χαμένων στοιχείων
Σκοτεινή ύλη: Το σήμα που προβληματίζει τους επιστήμονες του LUX-ZEPLIN
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ