Ένα καινούριο κινητό τηλέφωνο μπορεί να κοστίζει περισσότερα από 1.000 ευρώ, αλλά όταν η τιμή του μετατρέπεται σε μηνιαίες δόσεις των 20, 30 ή 40 ευρώ, η αγορά μοιάζει ξαφνικά πολύ πιο εύκολη. Αυτή ακριβώς η αίσθηση οικονομικής άνεσης, ωστόσο, μπορεί να κρύβει μια παγίδα που γίνεται αντιληπτή αρκετούς μήνες αργότερα.
Η δυνατότητα αποπληρωμής μιας συσκευής σε 24, 36 ή ακόμη και 48 μήνες έχει καταστήσει τα ακριβά smartphones πιο προσιτά σε μεγάλο αριθμό καταναλωτών. Αντί να καταβάλουν ολόκληρο το ποσό στο ταμείο, οι αγοραστές επιλέγουν να μοιράσουν τη δαπάνη σε μικρότερες μηνιαίες πληρωμές.
Το πρόβλημα δεν βρίσκεται απαραίτητα στη χρηματοδότηση αυτή καθαυτή, αλλά στον τρόπο με τον οποίο επηρεάζει τις οικονομικές αποφάσεις. Μια αγορά που αρχικά φαίνεται διαχειρίσιμη μπορεί σταδιακά να περιορίσει την οικονομική ευελιξία και την ικανότητα αποταμίευσης.
Και όταν οι μηνιαίες υποχρεώσεις αρχίζουν να συσσωρεύονται, ακόμη και μια μικρή δόση μπορεί να αποδειχθεί σημαντική επιβάρυνση.
Το κινητό χάνει την αξία του, αλλά οι δόσεις συνεχίζονται
Ένας από τους βασικότερους κινδύνους της μακροχρόνιας χρηματοδότησης είναι ότι η αξία ενός smartphone μειώνεται πολύ ταχύτερα από το χρέος που δημιουργείται για την αγορά του.
Τα κινητά τηλέφωνα ανήκουν στην κατηγορία των προϊόντων που απαξιώνονται σχετικά γρήγορα. Νέα μοντέλα κυκλοφορούν συνεχώς, οι τεχνολογικές δυνατότητες εξελίσσονται και η εμπορική αξία των προηγούμενων συσκευών περιορίζεται.
Αυτό σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να συνεχίζει να πληρώνει για ένα κινητό το οποίο, δύο ή τρία χρόνια μετά την αγορά του, αξίζει ένα μικρό μέρος της αρχικής του τιμής.
Όπως επισημαίνεται και σε σχετική ανάλυση του El Blog Salmón, η επέκταση της αποπληρωμής σε βάθος χρόνου δημιουργεί τον κίνδυνο η συσκευή να χρειαστεί αντικατάσταση προτού ολοκληρωθούν οι πληρωμές.
Έτσι, ο καταναλωτής μπορεί να βρεθεί να εξοφλεί δύο κινητά ταυτόχρονα, εφόσον αποκτήσει νέα συσκευή ενώ εξακολουθεί να πληρώνει την προηγούμενη.
Ο Ισπανός σύμβουλος χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης Χάβι Λινάρες υπογραμμίζει ότι η πραγματική παγίδα βρίσκεται στην ψυχολογία της αγοράς.
Όταν ένα υψηλό ποσό χωρίζεται σε μικρές δόσεις, παύει να φαίνεται τόσο σημαντικό. Αν όμως μια συσκευή που αγοράστηκε ακριβά αξίζει έπειτα από δύο χρόνια μόλις 200 ευρώ, ο καταναλωτής καλείται να αναλογιστεί πόσο πραγματικά του κόστισε η απόκτησή της.
Όταν αλλάζουν οι ανάγκες, η μηνιαία υποχρέωση παραμένει
Η διάρκεια μιας χρηματοδότησης δεν επηρεάζει μόνο το συνολικό κόστος της αγοράς. Περιορίζει και τη δυνατότητα προσαρμογής του οικογενειακού προϋπολογισμού σε απρόβλεπτες καταστάσεις.
Μέσα σε τρία ή τέσσερα χρόνια μπορούν να αλλάξουν σημαντικά οι οικονομικές συνθήκες ενός νοικοκυριού.
Μια επισκευή αυτοκινήτου, ένα έκτακτο ιατρικό έξοδο, η αύξηση των λογαριασμών ή μια μεταβολή στο εισόδημα μπορεί να δημιουργήσουν νέες οικονομικές προτεραιότητες.
Η δόση του κινητού, ωστόσο, εξακολουθεί να αποτελεί σταθερή μηνιαία υποχρέωση, ανεξάρτητα από τις υπόλοιπες ανάγκες.
Αυτό που στην αρχή αντιμετωπιζόταν ως μια μικρή επιβάρυνση μπορεί να περιορίσει τη δυνατότητα του καταναλωτή να ανταποκριθεί σε σημαντικότερες δαπάνες.
Όσο περισσότερες αγορές χρηματοδοτούνται ταυτόχρονα, τόσο μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος δεσμεύεται για προϊόντα που έχουν ήδη αποκτηθεί.
Οι τόκοι και οι χρεώσεις που αυξάνουν την τελική τιμή
Ένα ακόμη σημείο που χρειάζεται προσοχή είναι το πραγματικό κόστος της χρηματοδότησης.
Η αναγραφόμενη μηνιαία δόση δεν αποτυπώνει πάντοτε το συνολικό ποσό που θα καταβάλει ο καταναλωτής μέχρι την εξόφληση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις προστίθενται τόκοι, προμήθειες ή άλλες επιβαρύνσεις, με αποτέλεσμα η τελική τιμή να υπερβαίνει σημαντικά την αρχική αξία της συσκευής.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν η αγορά πραγματοποιείται με πιστωτική κάρτα ανακυκλούμενης πίστωσης, καθώς οι τόκοι μπορούν να αυξήσουν αισθητά το κόστος, ιδίως όταν δεν εξοφλείται εγκαίρως το οφειλόμενο ποσό.
Ακόμη μεγαλύτερη επιβάρυνση μπορεί να προκύψει εάν καθυστερήσει κάποια πληρωμή. Στην περίπτωση αυτή ενδέχεται να επιβληθούν τόκοι υπερημερίας και πρόσθετα έξοδα, αυξάνοντας περαιτέρω την τελική δαπάνη.
Αντίστοιχη προσοχή χρειάζεται και στα προγράμματα αγοράς συσκευών μέσω εταιρειών κινητής τηλεφωνίας.
Όταν η αποπληρωμή του κινητού συνδέεται με συμβόλαιο παρόχου, ο καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει τι προβλέπεται εάν αποφασίσει να διακόψει τη συνεργασία ή να μεταφερθεί σε άλλη εταιρεία πριν από τη λήξη της σύμβασης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτείται άμεση εξόφληση του υπόλοιπου ποσού της συσκευής, γεγονός που δημιουργεί μια πρόσθετη οικονομική δέσμευση.
Πώς οι μικρές δόσεις περιορίζουν την αποταμίευση
Η επίδραση των δόσεων γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν εξετάσουμε τον τρόπο κατανομής του μηνιαίου εισοδήματος.
Ο Χάβι Λινάρες προτείνει ως βασικό εργαλείο οικονομικού προγραμματισμού τον κανόνα 50-30-20, σύμφωνα με τον οποίο το εισόδημα κατανέμεται σε τρεις κατηγορίες.
Το 50% προορίζεται για σταθερές και βασικές ανάγκες, όπως η στέγαση και οι λογαριασμοί, το 30% για μεταβλητές δαπάνες και προσωπικές επιλογές και το υπόλοιπο 20% για αποταμίευση και επενδύσεις.
Η συγκεκριμένη αναλογία αποτελεί έναν ενδεικτικό κανόνα διαχείρισης χρημάτων και όχι μια λύση που μπορεί να εφαρμοστεί με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα εισοδήματα.
Σύμφωνα με τον Ισπανό σύμβουλο, η αποταμίευση πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα από την αρχή κάθε μήνα, αντί να εξαρτάται από το ποσό που ενδεχομένως περισσέψει μετά την κάλυψη των εξόδων.
Εδώ ακριβώς προκύπτει η αντίφαση με τη λογική των αγορών με δόσεις.
Κάθε νέα χρηματοδότηση προσθέτει μια σταθερή υποχρέωση στον προϋπολογισμό, περιορίζοντας τα χρήματα που μπορούν να κατευθυνθούν στην αποταμίευση.
Η αγορά με δόσεις βασίζεται στην αρχή της άμεσης κατανάλωσης και της μεταγενέστερης πληρωμής. Η αποταμίευση, αντίθετα, προϋποθέτει ότι ένα μέρος του εισοδήματος διατηρείται διαθέσιμο για μελλοντικές ανάγκες.
Όταν συσσωρεύονται πολλές μικρές μηνιαίες πληρωμές, το ποσό που απομένει για τη δημιουργία ενός οικονομικού αποθέματος μειώνεται.
Τι πρέπει να ελέγξετε πριν αγοράσετε κινητό με δόσεις
Πριν από την υπογραφή οποιασδήποτε σύμβασης χρηματοδότησης, είναι σημαντικό να εξεταστεί η αγορά με βάση το συνολικό κόστος και όχι αποκλειστικά τη μηνιαία δόση.
Το πρώτο βήμα είναι ο υπολογισμός της τελικής τιμής. Πολλαπλασιάζοντας το ποσό της δόσης με τον αριθμό των μηνών αποπληρωμής και προσθέτοντας τυχόν άλλες χρεώσεις, μπορούμε να συγκρίνουμε το πραγματικό κόστος με την τιμή αγοράς τοις μετρητοίς.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το Συνολικό Ετήσιο Πραγματικό Επιτόκιο (ΣΕΠΕ), όταν πρόκειται για χρηματοδότηση που υπάγεται στους σχετικούς κανόνες καταναλωτικής πίστης. Ο δείκτης αυτός αποτυπώνει το ετήσιο κόστος της πίστωσης, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο το ονομαστικό επιτόκιο αλλά και τις προβλεπόμενες επιβαρύνσεις.
Οι άτοκες δόσεις μπορούν να αποτελέσουν συμφέρουσα επιλογή, εφόσον δεν συνοδεύονται από πρόσθετες χρεώσεις ή υψηλότερη τιμή αγοράς.
Εξίσου σημαντικό είναι να επιλέγεται διάρκεια αποπληρωμής που να συμβαδίζει με τον χρόνο κατά τον οποίο σκοπεύουμε να χρησιμοποιήσουμε τη συσκευή.
Μια τετραετής χρηματοδότηση δύσκολα αποτελεί ιδανική επιλογή για κάποιον που αντικαθιστά το κινητό του κάθε δύο χρόνια.
Προσοχή χρειάζεται επίσης στους όρους των συμβολαίων κινητής τηλεφωνίας, ιδιαίτερα στις ρήτρες πρόωρης αποχώρησης και στις υποχρεώσεις που παραμένουν εάν τερματιστεί η συνεργασία με τον πάροχο.
Παράλληλα, η ύπαρξη ενός οικονομικού αποθεματικού για έκτακτες ανάγκες μπορεί να προστατεύσει το νοικοκυριό από την ανάγκη νέου δανεισμού σε μια δύσκολη περίοδο.
Τέλος, αξίζει να εξεταστεί και μια διαφορετική προσέγγιση: αντί για άμεση αγορά με χρηματοδότηση, ο καταναλωτής μπορεί να αποταμιεύει κάθε μήνα το ποσό που θα κατέβαλλε ως δόση.
Με αυτόν τον τρόπο ενδέχεται να συγκεντρώσει τα χρήματα για τη συσκευή χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση ή ακόμη και να επωφεληθεί από μια μελλοντική μείωση της τιμής της.
Η πραγματική τιμή δεν βρίσκεται πάντα στην ετικέτα
Η αγορά ενός κινητού με δόσεις δεν είναι απαραίτητα μια λανθασμένη οικονομική επιλογή. Μπορεί να διευκολύνει την απόκτηση μιας απαραίτητης συσκευής, ιδιαίτερα όταν η χρηματοδότηση δεν επιβαρύνεται με τόκους και το μηνιαίο ποσό παραμένει διαχειρίσιμο.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η μικρή δόση γίνεται το βασικό κριτήριο της αγοράς, χωρίς να εξετάζονται η συνολική δαπάνη, η διάρκεια της δέσμευσης και οι υπόλοιπες οικονομικές υποχρεώσεις.
Ένα κινητό μπορεί να κοστίζει λίγες δεκάδες ευρώ τον μήνα, αλλά η απόκτησή του δεν πρέπει να στερεί από τον καταναλωτή τη δυνατότητα να αποταμιεύει ή να αντιμετωπίζει απρόβλεπτες ανάγκες.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο αν μπορούμε να πληρώνουμε τη δόση σήμερα, αλλά αν θα μπορούμε να ανταποκρινόμαστε στην ίδια υποχρέωση και τους επόμενους μήνες, χωρίς να θυσιάζουμε την οικονομική μας ασφάλεια.