Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γέμισαν με αλλοιωμένες εικόνες που παρουσιάζονταν ως πραγματικά στιγμιότυπα από το μέτωπο. Στην πράξη, επρόκειτο συχνά για πρόχειρα μοντάζ ή για αποσπάσματα από βιντεοπαιχνίδια, ταινίες, παλαιότερα γεγονότα ή άσχετες ειδησεογραφικές μεταδόσεις που εμφανίζονταν παραπλανητικά ως πρόσφατες πολεμικές εξελίξεις.

Παρόμοια φαινόμενα παραπληροφόρησης εμφανίζονται ξανά με αφορμή τη σύγκρουση με το Ιράν. Αυτή τη φορά όμως το πρόβλημα είναι πιο σύνθετο, καθώς προστέθηκε ένα νέο και ιδιαίτερα ισχυρό εργαλείο παραπλάνησης: η τεχνητή νοημοσύνη.

Ο Χάνι Φαρίντ, καθηγητής ψηφιακής εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, εξηγεί στο CNN ότι πριν από περίπου δέκα χρόνια τα ψεύτικα οπτικά ντοκουμέντα ήταν λίγα και συνήθως εντοπίζονταν γρήγορα. Σήμερα όμως η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά, καθώς εκατοντάδες παραποιημένες εικόνες και βίντεο κυκλοφορούν ταυτόχρονα και συχνά είναι τόσο ρεαλιστικά ώστε ακόμη και προσεκτικοί χρήστες δυσκολεύονται να τα αναγνωρίσουν. «Δεν είναι μόνο πειστικά· έχουν και τεράστια απήχηση. Οι χρήστες τα πιστεύουν και τα διαδίδουν», σημειώνει.

Την ίδια τάση επιβεβαιώνει και δημοσιογράφος του BBC Verify, Σαγιάν Σαρνταριζαντέχ. Όπως αναφέρει στο CNN, η μεγάλη αλλαγή του τελευταίου χρόνου είναι ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης έχουν γίνει ευρέως διαθέσιμα. Πλέον, σχεδόν οποιοσδήποτε μπορεί να δημιουργήσει βίντεο και φωτογραφίες που φαίνεται να καταγράφουν πολεμικά γεγονότα και είναι εξαιρετικά δύσκολο να διακριθούν με γυμνό μάτι.

Τα ψεύτικα αυτά οπτικά ντοκουμέντα έχουν ήδη συγκεντρώσει δεκάδες εκατομμύρια προβολές στα κοινωνικά δίκτυα μέσα σε λιγότερο από δύο εβδομάδες από την έναρξη της σύγκρουσης με το Ιράν.

Σε ένα από τα πιο δημοφιλή βίντεο εμφανίζεται υποτιθέμενη βροχή ιρανικών πυραύλων να πλήττει το Τελ Αβίβ. Σε άλλο βίντεο παρουσιάζονται σκηνές πανικού σε αεροδρόμιο του Ισραήλ, με πολίτες να τρέχουν για να σωθούν από δήθεν επίθεση. Σε ένα ακόμη, εμφανίζονται υποτιθέμενοι Αμερικανοί κομάντος να κρατούνται αιχμάλωτοι υπό την απειλή όπλων από ιρανικές δυνάμεις.

Παράλληλα, έχουν κυκλοφορήσει βίντεο που δείχνουν φανταστική πομπή αμερικανικών στρατευμάτων στο έδαφος του Ιράν ή ένα δήθεν καταρριφθέν αμερικανικό αεροσκάφος να μεταφέρεται στους δρόμους της Τεχεράνης.

Η παραπληροφόρηση όμως δεν περιορίζεται στα βίντεο. Ψεύτικες φωτογραφίες που φαίνεται να έχουν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη ισχυρίζονται ότι απεικονίζουν αμερικανική στρατιωτική βάση στο Ιράκ ή την πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών στη Σαουδική Αραβία να καίγονται ύστερα από ιρανικές επιθέσεις. Άλλες παρουσιάζουν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, νεκρό κάτω από ερείπια ή πολίτες να θρηνούν ανύπαρκτα θύματα. Ακόμη και μέσο ενημέρωσης που συνδέεται με την ιρανική κυβέρνηση δημοσίευσε υποτιθέμενη δορυφορική εικόνα που έδειχνε ζημιές σε αμερικανική στρατιωτική βάση στο Μπαχρέιν.

Όλο και πιο δύσκολος ο έλεγχος

Παρά τις καθημερινές προσπάθειες αποδόμησης ψευδών ειδήσεων από ειδικούς όπως ο Σαρνταριζαντέχ, νέα παραπλανητικά βίντεο εμφανίζονται με τέτοια ταχύτητα που είναι δύσκολο να παρακολουθηθούν. Πολλά από αυτά είναι τόσο ρεαλιστικά ώστε ο μέσος χρήστης που περιηγείται γρήγορα στο κινητό του δύσκολα αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για κατασκευασμένο υλικό.

Η εξάπλωση της ψηφιακής παραπληροφόρησης συμβαίνει σε μια περίοδο όπου η αναζήτηση αξιόπιστης πληροφόρησης είναι ήδη περίπλοκη. Η πολιτική πόλωση, ο κατακερματισμός της ενημέρωσης και οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων δημιουργούν «φούσκες» πληροφοριών, όπου οι χρήστες βλέπουν κυρίως περιεχόμενο από άτομα με παρόμοιες απόψεις. Παράλληλα, όπως επισημαίνει ο Φαρίντ στο CNN, αρκετές πλατφόρμες έχουν μειώσει την αυστηρή εποπτεία του περιεχομένου.

«Το περιεχόμενο είναι πιο ρεαλιστικό, ο όγκος του μεγαλύτερος και η διάδοσή του βαθύτερη. Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα και είναι εξαιρετικά χαοτική», τονίζει.

Η πλατφόρμα X ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θα λάβει ορισμένα μέτρα κατά των ψευδών βίντεο που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη σε περιόδους πολέμου. Σύμφωνα με τον Νικίτα Μπιέρ, οι δημιουργοί που θα δημοσιεύουν τέτοιο περιεχόμενο χωρίς να αναφέρουν ότι πρόκειται για υλικό τεχνητής νοημοσύνης θα αποκλείονται για 90 ημέρες από το πρόγραμμα αμοιβών και σε περίπτωση επανάληψης μόνιμα.

Την ίδια στιγμή, άλλες μεγάλες πλατφόρμες όπως το TikTok, το Facebook και το Instagram δεν απάντησαν σε ερωτήματα σχετικά με τη διάδοση ψευδών εικόνων για τον πόλεμο.

Ο ίδιος ο Σαρνταριζαντέχ έχει επισημάνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και το chatbot τεχνητής νοημοσύνης της πλατφόρμας, το Grok, συνέβαλε άθελά του στην παραπληροφόρηση, χαρακτηρίζοντας ως αυθεντικά ορισμένα βίντεο και εικόνες που είχαν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη.

Πώς να αποφύγουμε την εξαπάτηση

Η διάκριση ανάμεσα στο πραγματικό και το ψεύτικο γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Όπως εξηγεί ο Φαρίντ στο CNN, η ταχύτατη εξέλιξη των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης έχει καταστήσει ξεπερασμένες ακόμη και πρόσφατες οδηγίες εντοπισμού ψεύτικων εικόνων.

Στο παρελθόν, οι χρήστες μπορούσαν να εντοπίσουν μια απάτη από εμφανή λάθη, όπως επιπλέον δάχτυλα ή αφύσικες αναλογίες στα ανθρώπινα σώματα. Σήμερα όμως τέτοια σφάλματα εμφανίζονται ολοένα και πιο σπάνια.

Ο ίδιος τονίζει ότι ο ασφαλέστερος τρόπος ενημέρωσης παραμένουν τα αξιόπιστα δημοσιογραφικά μέσα και όχι η άκριτη κατανάλωση περιεχομένου από τυχαίους λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα. «Σε περιόδους διεθνών συγκρούσεων», σημειώνει, «τα social media δεν είναι το κατάλληλο μέρος για να αναζητά κανείς πληροφορίες».

Για όσους δεν μπορούν να αποφύγουν την καθημερινή περιήγηση στα κοινωνικά δίκτυα, οι ειδικοί προτείνουν μια απλή συνήθεια: πριν πιστέψει ή κοινοποιήσει κανείς ένα εντυπωσιακό βίντεο ή μια φωτογραφία από τον πόλεμο, αξίζει να αφιερώσει λίγα δευτερόλεπτα σε έναν γρήγορο έλεγχο.

  • Μερικά βασικά ερωτήματα μπορούν να βοηθήσουν:
  • Μήπως κάτι φαίνεται ασυνήθιστο στο βίντεο, όπως ασυγχρονία εικόνας και ήχου ή λεπτομέρειες που δεν ταιριάζουν με την πραγματικότητα;
  • Έχει σχολιάσει την αυθεντικότητα του υλικού κάποιος ειδικός, οργανισμός ελέγχου γεγονότων ή γνωστός ερευνητής παραπληροφόρησης;
  • Υπάρχουν χρήστες στα σχόλια που εκφράζουν αμφιβολίες ή επισημαίνουν αντιφάσεις;
  • Τι δείχνουν τα εργαλεία ανίχνευσης περιεχομένου τεχνητής νοημοσύνης;

Όπως επισημαίνει ο Σαρνταριζαντέχ, οι χρήστες πρέπει να «εκπαιδεύσουν το μάτι τους» ώστε να αναγνωρίζουν όσο γίνεται καλύτερα το περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη. Προειδοποιεί όμως ότι η τεχνολογία εξελίσσεται τόσο γρήγορα ώστε η αναγνώριση τέτοιου υλικού θα γίνεται στο μέλλον ακόμη πιο δύσκολη.

Διαβάστε ακόμη 

Ποιοι μπορούν να σώσουν το σπίτι τους με τη νέα ρύθμιση Πιερρακάκη 

Οι επιχειρηματίες της χρονιάς και τα επόμενα deals τους (pics) 

Η ΕΕ αποφασίζει νέα μέτρα για το ενεργειακό κόστος στη σκιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή 

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα