Μια μεγάλη ευκαιρία για τουρισμό 12 μηνών φαίνεται να έχει η Σαντορίνη, χάρη σε έναν κρυμμένο φυσικό πλούτο που παραμένει ουσιαστικά αναξιοποίητος: τα ιαματικά νερά που διατρέχουν το νησί και συνδέονται άμεσα με τη γεωθερμική και ηφαιστειακή του δραστηριότητα. Σε μια περιοχή όπου η ενέργεια του ηφαιστείου «γέννησε» το τοπίο, αλλά και θερμές πηγές με ιδιαίτερη σύσταση, η δυνατότητα για θερμαλισμό και ιαματική ιατρική υπήρχε πάντα – αλλά ποτέ δεν αξιοποιήθηκε συστηματικά.

Κι όμως, αυτή η προοπτική εμφανίζεται τη στιγμή που στο νησί η συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα, τον κορεσμό και τις νέες κλίνες βρίσκεται στο πιο οξυμένο της σημείο. Από τη μία πλευρά, ένας φυσικός πόρος που μπορεί να λειτουργήσει εκτός αιχμής, με τουρισμό υψηλής δαπάνης και χαμηλού αποτυπώματος. Από την άλλη, αντιδράσεις και επιφυλάξεις για το αν η αξιοποίηση ιαματικών νερών μπορεί να γίνει χωρίς να επιβαρύνει έναν τόπο που «δεν αντέχει άλλο καλοκαίρι». Ετσι, το νησί βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο: από τη μία αδυνατεί να αντέξει άλλον Αύγουστο. Από την άλλη, ίσως έχει στα χέρια της μια λύση… για τον Φεβρουάριο.

Παρά το γεγονός ότι το ηφαιστειακό υπόβαθρο της Σαντορίνης δημιουργεί θερμές πηγές σε διάφορα σημεία του νησιού -από τη Βλυχάδα και το Ανθέρμι έως τις θαλάσσιες εκδηλώσεις της Παλιάς και της Νέας Καμένης- η αξιοποίησή τους ουδέποτε προχώρησε πέρα από το επίπεδο της «λαϊκής εμπειρίας».

Κάτοικοι του νησιού διηγούνται πως στα «Χριστού τα Θέρμη» κατέβαζαν με τα χέρια ηλικιωμένους, τους άφηναν εκεί επί 10-15 ημέρες κι εκείνοι επέστρεφαν μόνοι στο χωριό, λέγοντας πως «το νερό τούς σήκωσε». Αλλοι περιγράφουν εμπόρους που μετέφεραν το ζεστό νερό με βαρέλια -ακόμη και νύχτα- για να το χρησιμοποιήσουν σε πόνους και στομαχικά. Κάποιοι αγρότες μιλούν ακόμη και σήμερα για πότισμα σε καρπούζια και ντομάτες, πιστεύοντας ότι «δίνει δύναμη» στη γη. Ιστορίες που δεν έχουν θέση στα επιστημονικά εγχειρίδια, αλλά δείχνουν ότι το ιαματικό στοιχείο υπήρχε πάντα στο νησί, πολύ πριν αποκτήσει επίσημη αναγνώριση.

Κρατική αναγνώριση

Το στοιχείο που αλλάζει πλέον τα δεδομένα είναι ότι μία από αυτές τις πηγές δεν αποτελεί πια μόνο προφορική παράδοση, αλλά έχει αποκτήσει κρατική αναγνώριση. Η πηγή στη θέση Πλατύναμος – Ξετρυπητή στο Μεγαλοχώρι είναι η πρώτη που πιστοποιήθηκε επίσημα ως ιαματικός φυσικός πόρος στη Σαντορίνη, έπειτα από υδρογεωλογική και υγειονομική μελέτη. Η αναγνώριση αυτή, μέσω σχετικού ΦΕΚ, επιβεβαιώνει τη χημική της σύσταση: θερμοκρασία 46°C, νατριούχο χαρακτήρα, ασθενή υδροθειούχο σύσταση και -το πιο αξιοσημείωτο- παρουσία ραδονίου, στοιχείου που συναντάται σε περιορισμένο αριθμό πηγών στην Ελλάδα και διεθνώς.
Με άλλα λόγια, ένας φυσικός πόρος που μέχρι χθες ανήκε στη σφαίρα των «θεραπευτικών ιστοριών» εισέρχεται πλέον στην κατηγορία των αναγνωρισμένων ιαματικών νερών, με συγκεκριμένες ενδείξεις και δυνατότητες αξιοποίησης.

Για τον καθηγητή Δερματολογίας και πρόεδρο της Ελληνικής Ακαδημίας Ιαματικής Ιατρικής Κωνσταντίνο Κουσκούκη, η αναγνώριση της πηγής δεν είναι μια τυπική πράξη καταγραφής. Είναι ένα βήμα που μετατρέπει έναν παραδοσιακά «ανεξάρτητο» φυσικό πόρο σε τεκμηριωμένο ιαματικό πλούτο. Οπως σημειώνει, «οι ιαματικές πηγές αποτελούν έναν πλούτο, έναν θησαυρό αναξιοποίητο. Από τις εκατοντάδες που υπάρχουν στη χώρα, μόνο 85 έχουν αναγνωριστεί επισήμως. Η πηγή στη Σαντορίνη είναι η πρώτη που αναγνωρίστηκε στο νησί κι αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό».

Ο ίδιος εξηγεί ότι η αναγνώριση αυτή στηρίζεται σε μελέτες που προσδιορίζουν χημική σύσταση, ενδείξεις και αντενδείξεις. «Βάσει της υδρογεωλογικής και της υγειονομικής μελέτης προσδιορίζονται οι ενδείξεις και οι αντενδείξεις. Αυτή η πηγή είναι ασθενώς ραδονιούχος και ασθενώς υδροθειούχος. Αυτά δεν είναι folklore. Είναι επιστήμη», τονίζει, υπογραμμίζοντας τις δυνητικές εφαρμογές σε μυοσκελετικά, δερματολογικά και αναπνευστικά προβλήματα.

Η οικονομική διάσταση είναι εξίσου καίρια. «Τα ασφαλιστικά ταμεία του εξωτερικού πριμοδοτούν ιαματικές θεραπείες. Δίνουν 1.600 ευρώ για 21 συνεδρίες, όταν στην Ελλάδα ο ΕΟΠΥΥ δίνει 180 ευρώ. Φανταστείτε τι εισόδημα μπορεί να φέρει ο ιαματικός τουρισμός».
Με άλλα λόγια, η επιστημονική αναγνώριση συνοδεύεται από μια ανεκμετάλλευτη αγορά που μπορεί να λειτουργήσει εκτός αιχμής και να διαφοροποιήσει το τουριστικό προϊόν του νησιού.

Αν η αναγνώριση της πηγής δημιουργεί μια πρώτη βάση, η επιστημονική ανάλυση του καθηγητή Γονιδιωματικής Ιωάννη Γιαννιού μεταφέρει τη συζήτηση σε ένα εντελώς νέο επίπεδο. Η παρουσία ραδονίου -που συναντάται σε ελάχιστες πηγές στην Ελλάδα- δεν αφορά μόνο τις κλασικές θεραπευτικές ενδείξεις, αλλά ενδέχεται να έχει επιγενετικές επιδράσεις. Οπως εξηγεί, «το ραδόνιο ενεργοποιεί πολλούς γονιδιακούς μηχανισμούς και μπορεί να πάει στο θέμα της αντιγήρανσης, όπως βλέπουμε στην Ικαρία που αποτελεί “μπλε ζώνη” (σ.σ.: υπάρχουν πέντε σε όλο τον κόσμο όπου ο αριθμός των κατοίκων που ξεπερνούν τα 100 έτη ζωής είναι πολύ μεγάλος). Οι προεκτάσεις είναι πολλές: νευροεκφυλιστικές, καρδιαγγειακές, πολυπαραγοντικές ασθένειες».

Η θέση αυτή τοποθετεί την Ιαματική Ιατρική στο πλαίσιο της ιατρικής ακριβείας. Δεν μιλάμε πλέον μόνο για αποκατάσταση ή ανακούφιση, αλλά για στοχευμένες, εξατομικευμένες θεραπείες. «Πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα. Το ραδόνιο είναι ιονίζουσα ακτινοβολία, οπότε χρειάζεται πρωτόκολλο. Μιλάμε για precision medicine. Η Ιαματική Ιατρική μπορεί να μειώσει τοξικότητες φαρμάκων και να λειτουργήσει συμπληρωματικά».

Αξιοποίηση της γνώσης

Την ώρα που στο εξωτερικό αναπτύσσονται κέντρα και ερευνητικά προγράμματα για την Επιγενετική και τις θερμές πηγές, η Ελλάδα -με διαθέσιμους πόρους και, πλέον, αναγνωρισμένες πηγές όπως της Σαντορίνης- βρίσκεται πίσω. Το ζητούμενο, όπως υπονοεί ο ίδιος, είναι η αξιοποίηση όχι μόνο του νερού, αλλά και της γνώσης.

Κι όμως, ενώ η επιστημονική και οικονομική διάσταση δείχνει μια μεγάλη ευκαιρία, η αξιοποίηση των ιαματικών νερών της Σαντορίνης συναντά ήδη ισχυρές αντιστάσεις. Η συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα του νησιού, οι αντιδράσεις απέναντι σε οποιαδήποτε νέα τουριστική επένδυση και η ξεκάθαρη θέση της δημοτικής αρχής κατά της δημιουργίας νέων κλινών, δημιουργούν ένα περιβάλλον επιφύλαξης. Σε αυτό το πλαίσιο, ο νέος πολεοδομικός σχεδιασμός επιδιώκει να βάλει «κόκκινες γραμμές» στη δόμηση, περιορίζοντας την άναρχη επέκταση που χαρακτήρισε προηγούμενες δεκαετίες.

Την ίδια στιγμή, οι αριθμοί αποδεικνύουν ότι το σημερινό μοντέλο δεν είναι άτρωτο. Η επιβατική κίνηση στο αεροδρόμιο υποχώρησε στα 2,38 εκατομμύρια επιβάτες στο 11μηνο (-16,1%), με ακόμη μεγαλύτερη μείωση στην εσωτερική κίνηση (-18,9%). Μια σεισμική δραστηριότητα στις αρχές της χρονιάς ήταν αρκετή για να επηρεάσει αισθητά τον τουριστικό όγκο, δείχνοντας πόσο ευάλωτο είναι ένα μοντέλο που στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην αιχμή του καλοκαιριού.

Ετσι, τίθεται ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η Σαντορίνη να διαφοροποιήσει το τουριστικό της προϊόν με μια μορφή ανάπτυξης που λειτουργεί εκτός αιχμής, με μικρότερο αποτύπωμα και υψηλότερη δαπάνη; Ή η συζήτηση για τον κορεσμό θα οδηγήσει σε αναστολή μιας τέτοιας προσπάθειας;

Διαβάστε ακόμη  

Μειώσεις φόρων και νέες αυξήσεις μισθών φέρνει το 2026  

Παντελής Σταγάκης: Ο «βασιλιάς» των γερανών και των μεγάλων έργων (pics)

Δημόσιο χρέος: Ο δρόμος για την ελάφρυνση – Πλήρης εξόφληση στα διμερή δάνεια του Α’ μνημονίου 10 χρόνια πριν από τη λήξη

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα