Για εκατομμύρια ταξιδιώτες, η Τζαμάικα είναι ένα καρτ ποστάλ που ζωντανεύει: τιρκουάζ νερά, λευκή άμμος, φοίνικες που γέρνουν πάνω στη θάλασσα. Πίσω όμως από αυτή την εξιδανικευμένη εικόνα κρύβεται μια πραγματικότητα πολύ λιγότερο ειδυλλιακή για όσους ζουν στο νησί. Στην πράξη, η συντριπτική πλειονότητα της ακτογραμμής παραμένει απρόσιτη για τους ίδιους τους κατοίκους.

Στη Τζαμάικα, λιγότερο από το 1% των ακτών είναι σήμερα ελεύθερα προσβάσιμο στο κοινό. Το υπόλοιπο έχει περάσει, σταδιακά, σε χέρια ιδιωτών ή ελέγχεται από ξενοδοχειακά συγκροτήματα, αλλοιώνοντας τη σχέση των τοπικών κοινωνιών με τη θάλασσα που για γενιές αποτελούσε κομμάτι της καθημερινότητάς τους.

Από ζωντανές παραλίες σε περιφραγμένα θέρετρα

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η παραλία Mammee Bay στη βόρεια ακτή. Το 2014, ένας δημοσιογράφος του BBC περιέγραφε έναν χώρο γεμάτο ζωή: ψαρόβαρκες που επέστρεφαν μετά τη δουλειά, παιδιά να παίζουν στην άμμο, μια παραλία ανοιχτή και ζωντανή. Λίγα χρόνια αργότερα, το 2020, η εικόνα είχε αλλάξει δραματικά. Η περιοχή πουλήθηκε σε ιδιώτη επενδυτή, υψώθηκε τσιμεντένιος τοίχος και η πρόσβαση των ντόπιων απαγορεύτηκε, για να ανοίξει ο δρόμος σε ένα πολυτελές θέρετρο.

Ανάλογη εξέλιξη γνώρισαν και άλλες περιοχές, όπως ο ποταμός Roaring River, όπου η ιδιωτική ανάπτυξη απέκοψε ψαράδες και κατοίκους από φυσικούς πόρους που στήριζαν την τοπική οικονομία επί δεκαετίες. Κοινότητες που ζούσαν σε άμεση σχέση με τη θάλασσα και τα ποτάμια βρέθηκαν ξαφνικά «εκτός πλαισίου», θεατές σε έναν τόπο που κάποτε τους ανήκε.

Τουριστική έκρηξη, δημόσια πρόσβαση σε συρρίκνωση

Για τον επισκέπτη, η Τζαμάικα παραμένει ένας από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς της Καραϊβικής. Το 2024, το νησί κατέγραψε ρεκόρ με 4,3 εκατομμύρια τουρίστες. Την ίδια στιγμή, όμως, από τα 1.022 χιλιόμετρα ακτογραμμής, μόλις το 0,6% παραμένει δημόσιο. Η ιδιωτικοποίηση δεν είναι νέο φαινόμενο· ξεκίνησε δεκαετίες πριν, αλλά τα τελευταία χρόνια επιταχύνεται από την εξάπλωση κλειστών, all-inclusive θερέτρων και τις αυξανόμενες ξένες επενδύσεις.

Σήμερα, μόνο περίπου το 40% των τουριστικών εσόδων μένει στη χώρα, ενώ έως το 2030 αναμένεται η δημιουργία χιλιάδων νέων ξενοδοχειακών κλινών, οι περισσότερες σε παραθαλάσσιες περιοχές. Το μοντέλο ανάπτυξης ευνοεί την ιδιωτική εκμετάλλευση, αφήνοντας περιορισμένα οφέλη στις τοπικές κοινωνίες.

Ο ρόλος του νόμου και οι αντιδράσεις

Κομβικό ρόλο παίζει ένας νόμος του 1956, ο οποίος αποδίδει την ιδιοκτησία των παραλιών στο κράτος χωρίς να κατοχυρώνει ρητά το δικαίωμα ελεύθερης πρόσβασης. Στην πράξη, αυτό επιτρέπει τη μεταβίβαση παράκτιων εκτάσεων σε ιδιώτες, αποκόπτοντας τους κατοίκους από τη θάλασσα.

Τα τελευταία χρόνια, πολίτες και οργανώσεις έχουν εντείνει τις κινητοποιήσεις τους, ζητώντας την κατάργηση του νόμου και διεκδικώντας δικαστικά την ελεύθερη πρόσβαση στις ακτές. Για πολλούς, το ζήτημα ξεπερνά τη νομική διάσταση: αφορά την επιβίωση κοινοτήτων που είναι άρρηκτα δεμένες με το φυσικό τους περιβάλλον.

Υπάρχει ακόμη «αυθεντική» Τζαμάικα;

Παρά τις πιέσεις, εξακολουθούν να υπάρχουν δημόσιες παραλίες και περιοχές όπου οι επισκέπτες μπορούν να έρθουν σε επαφή με την αυθεντική πλευρά του νησιού, στηρίζοντας μικρές τοπικές επιχειρήσεις και τον πολιτισμό. Όπως υπογραμμίζουν ακτιβιστές, ο υπεύθυνος τουρισμός και οι συνειδητές επιλογές καταλυμάτων μπορούν να κάνουν τη διαφορά.

Για τους κατοίκους, το αίτημα παραμένει στοιχειώδες: να έχουν πρόσβαση στις ίδιες θάλασσες που προσελκύουν εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Γιατί, όπως λένε, η θάλασσα δεν θα έπρεπε να ανήκει σε λίγους.

Διαβάστε ακόμη 

Παραιτήθηκε ο διοικητής της ΥΠΑ έπειτα από απαίτηση Δήμα για το μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών

UBS: Στο προσκήνιο οι ελληνικές τράπεζες – Η Τράπεζα Πειραιώς portfolio top pick (πίνακες)

Μήπως έχετε “money dysmorphia” και δεν το γνωρίζετε;

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα