Στις δύο βασικές προτεραιότητες για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής οικονομικής και κοινωνικής ισορροπίας, τη δημοσιονομική σύνεση και την ενίσχυση της παραγωγικότητας, εστίασε ο επικεφαλής της Eurobank, CEO κ. Φωκίων Καραβίας, μιλώντας στο Athens Investment Forum. Όπως υπογράμμισε, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθύτερη κρίση, η οποία δεν περιορίζεται στις ενεργειακές και πληθωριστικές πιέσεις ή στις γεωπολιτικές αναταράξεις, αλλά συνδέεται με τη σταδιακή διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου που διαμόρφωσε τη μεταπολεμική ευρωπαϊκή πορεία.
Η γήρανση του πληθυσμού και η υπογεννητικότητα ανατρέπουν τις ισορροπίες πάνω στις οποίες στηρίχθηκαν τα ευρωπαϊκά συστήματα κοινωνικής προστασίας. Οι εργαζόμενοι που καλούνται να χρηματοδοτήσουν συντάξεις, υγεία και μακροχρόνια φροντίδα μειώνονται, την ώρα που οι ανάγκες αυξάνονται. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι πολίτες ηλικίας άνω των 65 ετών αντιστοιχούσαν στο 16% του πληθυσμού στις αρχές του αιώνα, ενώ σήμερα το ποσοστό έχει φτάσει στο 22%.
Σύμφωνα με την τοποθέτηση στο Forum, η δημογραφική αυτή μεταβολή δημιουργεί όχι μόνο δημοσιονομικές πιέσεις, αλλά και ένα σοβαρό ζήτημα εμπιστοσύνης μεταξύ των γενεών. Οι νεότεροι, που αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος κατοικίας, δυσκολία δημιουργίας οικογένειας, αυξημένες εισφορές και προοπτική μεταγενέστερης συνταξιοδότησης, ενδέχεται να αμφισβητήσουν κατά πόσο το κοινωνικό σύστημα εξακολουθεί να λειτουργεί με όρους αμοιβαιότητας.
Η πρώτη απάντηση, όπως επισημάνθηκε, είναι η δημοσιονομική σύνεση. Σε ένα περιβάλλον όπου οι δημογραφικές πιέσεις θα εντείνονται, η μεταφορά πρόσθετων βαρών στις επόμενες γενιές μέσω του δημόσιου χρέους δεν μπορεί να αποτελεί επιλογή. Η διατήρηση βιώσιμων δημόσιων οικονομικών δεν είναι μόνο ζήτημα οικονομικής διαχείρισης, αλλά και κοινωνικής δικαιοσύνης μεταξύ των γενεών.
Στο πλαίσιο αυτό, επισημάνθηκε ότι η Ελλάδα έχει αποκτήσει, μετά τη δημοσιονομική κρίση, μεγαλύτερη συνείδηση της ανάγκης για σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών. Ωστόσο, η συζήτηση δεν θα πρέπει να εξαντλείται στον τρόπο με τον οποίο θα μοιραστούν οι διαθέσιμοι πόροι. Αντίθετα, χρειάζεται να επικεντρωθεί στο πώς θα διευρυνθεί η ίδια η οικονομική πίτα, καθώς η ανάπτυξη αποτελεί προϋπόθεση για τη διατήρηση της κοινωνικής προστασίας.
Η δεύτερη και εξίσου κρίσιμη προτεραιότητα είναι η αύξηση της παραγωγικότητας, ώστε λιγότεροι εργαζόμενοι να μπορούν να παράγουν περισσότερο πλούτο. Αυτό προϋποθέτει περισσότερες και ποιοτικότερες επενδύσεις στην τεχνολογία, στις υποδομές, στην ενέργεια, στην εκπαίδευση και στις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού. Προϋποθέτει, επίσης, επιχειρήσεις με δυνατότητα ανάπτυξης, χρηματοδότηση που κατευθύνεται σε παραγωγικές δραστηριότητες και ένα κράτος που διευκολύνει τις επενδύσεις μέσα από ταχύτερες διαδικασίες, σταθερούς κανόνες και αποτελεσματική δικαιοσύνη.
Η σημασία των επενδύσεων αποκτά, κατά συνέπεια, ευρύτερη κοινωνική διάσταση. Η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, υψηλότερα εισοδήματα και μεγαλύτερα δημόσια έσοδα, ενισχύοντας τελικά τη δυνατότητα χρηματοδότησης των κοινωνικών μεταβιβάσεων.
Στην Ελλάδα, η πρόοδος είναι σημαντική, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει απόσταση από τον ευρωπαϊκό στόχο της σύγκλισης. Οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ αναμένεται να προσεγγίσουν το 18,7%, έναντι μόλις 11% το 2019, ενώ οι άμεσες ξένες επενδύσεις ξεπέρασαν τα 12,5 δισ. ευρώ το 2025, αντιστοιχώντας περίπου στο 5% του ΑΕΠ. Το ζητούμενο πλέον είναι μεγαλύτερο μέρος αυτών των κεφαλαίων να κατευθύνεται σε νέες παραγωγικές δραστηριότητες, υψηλής παραγωγικότητας και προστιθέμενης αξίας.
Σε αυτή την προσπάθεια, καθοριστικός είναι ο ρόλος του τραπεζικού συστήματος. Όπως επισημάνθηκε, η δυνατότητα της ελληνικής οικονομίας να χρηματοδοτήσει τις επενδύσεις δεν θα ήταν σήμερα δεδομένη εάν οι τράπεζες δεν είχαν καταφέρει να ξεφύγουν από τον φαύλο κύκλο της κρίσης. Η αποκατάσταση της κεφαλαιακής τους επάρκειας, της κερδοφορίας και της λειτουργικής τους ομαλότητας τις έχει καταστήσει ικανές να στηρίξουν επενδυτικά σχέδια κάθε μεγέθους, με ορθή αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου.
Παράλληλα, η δημογραφική πρόκληση καθιστά αναγκαία την αναθεώρηση ορισμένων παραδοχών του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Ο χρόνος συνταξιοδότησης, η εξέλιξη των παροχών και η σχέση δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης της σύνταξης θα βρεθούν αναπόφευκτα στο επίκεντρο των συζητήσεων. Στην Ελλάδα, προς αυτή την κατεύθυνση κινείται η ενίσχυση του θεσμού των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), με φορολογικά κίνητρα, αλλά και η δημιουργία του λεγόμενου «Κουμπαρά Νέας Γενιάς», ενός κρατικού ατομικού επενδυτικού λογαριασμού για τα παιδιά.
Το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασης στο Athens Investment Forum ήταν ότι η Ευρώπη πρέπει να ανανεώσει εγκαίρως το κοινωνικό της συμβόλαιο, αντί να αφήσει τις δημογραφικές και δημοσιονομικές ανισορροπίες να οδηγήσουν σε αναγκαστικές και απότομες αλλαγές. Για την Ελλάδα, η συγκυρία αποτελεί ευκαιρία να αξιοποιήσει τη θετική πορεία της οικονομίας, να προσελκύσει περισσότερες και ποιοτικότερες επενδύσεις και να διασφαλίσει ότι η ανάκαμψη θα έχει διάρκεια, με πραγματική σύγκλιση και διαρκή βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.