Οι άμυνες των τραπεζών στην κρίση ρευστότητας

Toυ Παναγιώτη Μπουσμπουρέλη

Οι ελληνικές τράπεζες οργανώνουν τις άμυνές τους απέναντι στην παρατεινόμενη αβεβαιότητα που απαιτεί την οριστικοποίηση μιας συμφωνίας για να καταλαγιάσει. Ο ρόλος των τραπεζών είναι κρίσιμος, καθώς πρέπει να εξαντλήσουν τα τεχνικά τους όπλα για τη διευθέτηση και την ομαλοποίηση των αιτημάτων καταθετών, αλλά και τη ροή χρήματος προς την πραγματική οικονομία.

«Εαν ο Ντράγκι δεν αύξανε τα όρια του ELA στα 65 δισ., οι τράπεζες θα ήταν στο κόκκινο, λέει με νόημα κορυφαίο στέλεχος της τραπεζικής αγοράς, προσδιορίζοντας και το μέγεθος του προβλήματος που έχει δημιουργήσει η εκροή καταθέσεων». Παράλληλα, οι τράπεζες είναι αυτές οι οποίες, σύμφωνα με τον σχεδιασμό του προγράμματος του οικονομικού επιτελείου, θα κληθούν να καλύψουν εκδόσεις εντόκων για τις ανάγκες του Δημοσίου, εφόσον δούμε το λεγόμενο πρόγραμμα-γέφυρα να δημοσιοποιείται. Το αυριανό Eurogroup είναι κρίσιμο καθώς θα δώσει τον τόνο για τη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου που θα έχει να κάνει με τον ELA. Την ερχόμενη Τετάρτη εξάλλου αναμένεται να δημοσιοποιηθεί η απόφαση της ΕΚΤ για τη χρήση του ELA.

Οι τραπεζίτες εκτιμούν ότι τα πάντα θα εξαρτηθούν από την πρόθεση της ΕΚΤ για τα περιθώρια ανανέωσης του ELA, εφόσον μια συμφωνία μεταξύ της χώρας μας και των πιστωτών δεν οριστικοποιείται. Οι ίδιοι εκτιμούν ότι χρεόγραφα για ενέχυρο προς τον ELA υπάρχουν και μπορούν να χρησιμοποιηθούν όσα χρειάζονται. Για να ανανεώσουν τους τίτλους επί ενεχύρω, εφόσον ο ELA παραμένει εν ισχύι, όπως είναι και το αναμενόμενο, οι ελληνικές τράπεζες μπορούν να κάνουν χρήση από δάνεια υψηλής φερεγγυότητας είτε τιτλοποιήσεις δανείων ναυτιλιακών και άλλων υγιών επιχειρήσεων. Περιθώρια υπάρχουν, και η Τράπεζα Πειραιώς, για παράδειγμα, μπορεί να ενεχυριάσει επιπλέον δάνεια ύψους 25-35 δισ. ευρώ εξασφαλίζοντας ρευστότητα 15-20 δισ., αφού τα ενέχυρα στον ELA χρηματοδοτούνται σημαντικά χαμηλότερα της ονομαστικής αξίας τους. Αυτό δείχνει και τα περιθώρια χρηματοδότησης που διαθέτει το τραπεζικό σύστημα με τον ELA σε λειτουργία ακόμα κι αν υπάρξουν νέες εκροές.

Από την άλλη πλευρά, η χρηματοδότηση από τον ELA δεν επιτρέπει τη χρηματοδότηση της οικονομίας και την εκταμίευση δανείων προς την αγορά. Γίνεται έτσι σαφές ότι η παράταση ενός τέτοιου μοντέλου οδηγεί την οικονομία στην ύφεση. Να σημειώσουμε επίσης ότι η επιδείνωση της πρόσβασης των ελληνικών τραπεζών σε πηγές χρηματοδότησης, όπως οι αγορές και η ΕΚΤ, έχει αυξήσει την εξάρτησή τους από το ευρωσύστημα σε 80-90 δισ., σύμφωνα με εκτιμήσεις τραπεζικών πηγών, έναντι 30 δισ. τον περασμένο Μάιο και 49 δισ. τον περασμένο Νοέμβριο. Στην περίοδο της κρίσης του 2012 η εξάρτηση αυτή είχε φτάσει στα 135 δισ.

Η ανανέωση του ELA

Η συνολική χρηματοδότηση των ελληνικών τραπεζών από την ΕΚΤ ήταν οριακά χαμηλότερη από 60 δισ. στο τέταρτο τρίμηνο του 2014. Να σημειώσουμε ότι παραμένουν επιλέξιμα για τις ελληνικές τράπεζες από την ΕΚΤ τα ομόλογα του EFSF ύψους 38 δισ. Από αυτά 13 δισ., σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, έχουν χρησιμοποιηθεί σε ρέπος και 25 δισ. συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται ως ενέχυρο για την ανανέωση της ρευστότητας από την ΕΚΤ. Η Τράπεζα Πειραιώς έχει τη μεγαλύτερη θέση καθώς διαθέτει 14 δισ. σε EFSF.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί από τους ισολογισμούς, στο τρίτο τρίμηνο του 2014 η Alpha χρηματοδοτήθηκε από την ΕΚΤ κατά 17,8% σε σχέση με το σύνολο των assets της, η Eurobank κατά 12,3%, η Πειραιώς κατά 11,6% και η Εθνική κατά 9,4%.
Σύμφωνα με ανάλυση της Barclays, η Eurobank διαθέτει χρεόγραφα αξίας 15,5 δισ. μη χρησιμοποιηθέντα προς ενεχυρίαση στον ELA, που αντιστοιχεί στο 21% των συνολικών περιουσιακών της στοιχείων, η Alpha 14 δισ. που αντιστοιχούν στο 19% και η Εθνική 11 δισ. που αντιστοιχούν στο 10%.Τα νούμερα αυτά μπορεί να είναι υψηλότερα αν τα στοιχεία ενημερωθούν με βάση τις τελευταίες εξελίξεις.

Η δομή τους με βάση τους τελευταίους ισολογισμούς, που είναι ενημερωμένοι μέχρι το τρίτο τρίμηνο, δείχνουν ότι όλες οι τράπεζες μπορούν να δανείζονται 10-11,5 δισ. η καθεμία, χρησιμοποιώντας ομόλογα του δεύτερου πυλώνα και λοιπά χρεόγραφα. Η Alpha και η Eurobank είχαν τα περισσότερα τέτοια ομόλογα. Επίσης έχουν τη μεγαλύτερη θέση στα ελληνικά ομόλογα και στα έντοκα το αντίστοιχο διάστημα.

Αρνητικό στοιχείο που παίζει ρόλο στη ρευστότητα των τραπεζών, από την άλλη, είναι ότι έχει αρχίσει να εξαντλείται η δυνατότητα εισαγωγής κεφαλαίων από τις θυγατρικές τους στο εξωτερικό.