Στις σκοτεινές αίθουσες του σινεμά, ενώ οι περισσότεροι τρέμουν από αγωνία, κάποιοι βρίσκουν απροσδόκητα… ηρεμία. Η επιστήμη εξηγεί πως ο τρόμος μπορεί να είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία αυτοθεραπείας — αρκεί να τον ζήσεις υπό έλεγχο.

Η ψυχολογία του φόβου έχει απασχολήσει φιλοσόφους από την εποχή του Αριστοτέλη. Γιατί ο άνθρωπος επιδιώκει να τρομάξει; Αν ο φόβος υπάρχει για να μας κρατά ασφαλείς, γιατί αποζητούμε εμπειρίες που μας κάνουν να ιδρώνουμε από τρόμο;

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, ο λόγος είναι εξελικτικός: ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τις ιστορίες τρόμου ως «ασκήσεις προσομοίωσης», μαθαίνοντας να προβλέπει και να ελέγχει επικίνδυνες καταστάσεις. Με άλλα λόγια, κάθε ταινία τρόμου είναι ένα νοητικό γυμναστήριο.

Τρεις τύποι θεατών του τρόμου

Ο ψυχολόγος Κόλταν Σκρίβνερ από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα εντόπισε τρεις βασικές κατηγορίες θεατών:

• Οι «Adrenaline Junkies», που απολαμβάνουν τη φυσική ένταση και νιώθουν πιο «ζωντανοί».

• Οι «White Knucklers», που δεν αγαπούν τον φόβο, αλλά λατρεύουν το αίσθημα υπέρβασής του.

• Οι «Dark Copers», που χρησιμοποιούν τον τρόμο ως ψυχολογικό εργαλείο για να διαχειρίζονται το άγχος και τις σκοτεινές πλευρές της ζωής.

Η τελευταία κατηγορία αποδεικνύεται και η πιο ανθεκτική. Στην περίοδο της πανδημίας, οι φανατικοί των ταινιών τρόμου έδειξαν μεγαλύτερη ψυχραιμία και προσαρμοστικότητα στις ειδήσεις και τους περιορισμούς, σύμφωνα με τα ευρήματα του Σκρίβνερ.

Ο εγκέφαλος ως προσομοιωτής του φόβου

Όπως υποστηρίζει ο ερευνητής Μαρκ Μίλερ, ο εγκέφαλός μας λειτουργεί σαν «μηχανή πρόβλεψης». Δημιουργεί συνεχώς σενάρια για το τι θα μπορούσε να συμβεί, ώστε να αντιδρά σωστά. Οι ταινίες τρόμου, λοιπόν, του δίνουν μια ευκαιρία να εξασκηθεί σε ασφαλές περιβάλλον.

Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά δεν απειλούμαστε στ’ αλήθεια — μπορούμε να πατήσουμε pause, να σηκωθούμε ή να κρυφτούμε πίσω από το κουτί με τα ποπ κορν.

Φόβος υπό έλεγχο: μια μορφή θεραπείας

Ο τρόμος, σύμφωνα με τους ειδικούς, μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά. Όταν μαθαίνουμε να ελέγχουμε τις αντιδράσεις μας σε μια «τεχνητή» απειλή, καλλιεργούμε δεξιότητες ψυχραιμίας που βοηθούν στην καθημερινή ζωή.

Σε κλινικές δοκιμές στην Ολλανδία, βιντεοπαιχνίδια με τρομακτικά σκηνικά χρησιμοποιήθηκαν για να εκπαιδεύσουν παιδιά με άγχος — και τα αποτελέσματα ήταν συγκρίσιμα με εκείνα της γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας.

Ο Σκρίβνερ προτείνει ότι το ίδιο μπορεί να επιτευχθεί και μέσα από τον κινηματογράφο. Οι ιστορίες τρόμου, λέει, μας επιτρέπουν να βιώσουμε φόβο με ασφάλεια, να εξασκηθούμε στη ρύθμιση των συναισθημάτων μας και να μάθουμε να αντέχουμε την αβεβαιότητα.

Το «γλυκό σημείο» του φόβου

Όπως κάθε άσκηση, έτσι και ο τρόμος χρειάζεται ισορροπία. Αν ξεπεράσει το όριο, προκαλεί πανικό. Αν είναι πολύ ήπιος, χάνει τη λειτουργία του. Το μυστικό βρίσκεται στο «γλυκό σημείο» — εκεί όπου ο εγκέφαλος μαθαίνει να αντέχει την ένταση χωρίς να καταρρέει.

Ίσως, τελικά, το να βλέπεις μια ταινία τρόμου δεν είναι πράξη μαζοχισμού, αλλά αυτοβελτίωσης. Μια πρόβα ψυχραιμίας μέσα στο σκοτάδι. Και όταν ανάψουν τα φώτα, το αίσθημα ανακούφισης είναι η πιο αληθινή απόδειξη ότι ο φόβος μπορεί —όταν τον τιθασεύεις— να γίνει σύμμαχος.

Διαβάστε ακόμη

Έρχεται η πλατφόρμα που θα παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο κάθε όχημα που κυκλοφορεί στη χώρα

Jay-Z: Τα ρολόγια εκατομμυρίων που καθορίζουν το luxury status (pics)

Γιατί PepsiCo, Kraft Heinz και General Mills ρίχνουν τις τιμές στις ΗΠΑ

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα