search icon

Viral

Σουηδία: Πολυκατοικίες 114 διαμερισμάτων σε μόλις πέντε εβδομάδες – Πώς χτίζονται τα σπίτια σαν Lego

Η Σουηδία πρωτοπορεί στην κατασκευή προκατασκευασμένων κατοικιών, συναρμολογώντας ολόκληρες πολυκατοικίες μέσα σε λίγες εβδομάδες - Το βιομηχανικό μοντέλο υπόσχεται ταχύτερη ανέγερση, χαμηλότερο κόστος και νέες λύσεις για τη στεγαστική κρίση

Folkhem

Μια πολυκατοικία με 114 διαμερίσματα, η οποία συναρμολογείται μέσα σε μόλις πέντε εβδομάδες, θα μπορούσε να μοιάζει με σενάριο από το μέλλον της κατασκευαστικής βιομηχανίας. Στη Σουηδία, όμως, αποτελεί ήδη πραγματικότητα. Σε μια χώρα που έχει συνδέσει το όνομά της με διεθνώς επιτυχημένες επιχειρήσεις, όπως η IKEA και το Spotify, μια διαφορετική καινοτομία φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο χτίζονται οι κατοικίες, η βιομηχανική κατασκευή ολόκληρων τμημάτων κτιρίων, τα οποία μεταφέρονται και συναρμολογούνται στο οικόπεδο σαν κομμάτια Lego.

Αντί τα περισσότερα στάδια της οικοδομής να πραγματοποιούνται στο εργοτάξιο, ολοκληρωμένα δωμάτια και τμήματα κατοικιών παράγονται σε ειδικά εργοστάσια, σε ελεγχόμενες συνθήκες. Κουζίνες με εγκατεστημένους πάγκους, νεροχύτες και ηλεκτρικές συσκευές, μπάνια με έτοιμα υδραυλικά δίκτυα, ακόμη και χώροι με τοποθετημένα παράθυρα και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, φορτώνονται σε φορτηγά και μεταφέρονται στο σημείο της ανέγερσης.

Εκεί, μεγάλοι γερανοί αναλαμβάνουν την τοποθέτησή τους, περιορίζοντας σημαντικά τις εργασίες που απαιτούνται επί τόπου. Το αποτέλεσμα είναι ταχύτερη κατασκευή, μεγαλύτερη τυποποίηση και λιγότερη εξάρτηση από τις καιρικές συνθήκες.

Ωστόσο, το πραγματικό μυστικό της σουηδικής επιτυχίας δεν βρίσκεται μόνο στα εργοστάσια και στις προηγμένες τεχνικές παραγωγής. Βρίσκεται κυρίως στους οικοδομικούς κανόνες που επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να αξιοποιούν νέες μεθόδους, χωρίς να περιορίζονται από άκαμπτες τεχνικές προδιαγραφές.

Η Σουηδία κατασκευάζει ήδη το 90% των νέων μονοκατοικιών με προκατασκευασμένα συστήματα

Η σκανδιναβική χώρα διαθέτει μία από τις πιο αναπτυγμένες βιομηχανίες προκατασκευασμένης κατοικίας παγκοσμίως, έχοντας ενσωματώσει τη συγκεκριμένη τεχνολογία σε μεγάλο μέρος της οικοδομικής δραστηριότητας.

Σύμφωνα με τη Σουζάν Ρούντενσταμ, διευθύνουσα σύμβουλο του Σουηδικού Συμβουλίου Ξύλου, περίπου εννέα στις δέκα νέες μονοκατοικίες στη Σουηδία κατασκευάζονται με προκατασκευασμένα ξύλινα συστήματα.

Η τεχνική δεν περιορίζεται στις μεμονωμένες κατοικίες. Στις νέες πολυκατοικίες, το 43% των διαμερισμάτων κατασκευάζεται σε κτίρια με πλήρως προκατασκευασμένο φέροντα οργανισμό, ενώ ένα επιπλέον 46% αξιοποιεί μερικώς προκατασκευασμένα δομικά στοιχεία, σύμφωνα με στοιχεία της εθνικής στατιστικής υπηρεσίας.

Η εικόνα αποτυπώνει μια βαθιά αλλαγή στον κατασκευαστικό κλάδο, καθώς η ανέγερση κατοικιών αντιμετωπίζεται ολοένα περισσότερο ως βιομηχανική παραγωγική διαδικασία και λιγότερο ως ένα σύνολο διαδοχικών εργασιών που πραγματοποιούνται αποκλειστικά στο οικόπεδο.

Το μοντέλο αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές χώρες αναζητούν λύσεις για τη στεγαστική κρίση, την αύξηση του κατασκευαστικού κόστους και τις ελλείψεις εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού.

Από το πρόγραμμα του ενός εκατομμυρίου κατοικιών στα σύγχρονα εργοστάσια

Η σουηδική εμπειρία δεν προέκυψε ξαφνικά. Οι πρώτες προσπάθειες βιομηχανικής παραγωγής ξύλινων κατοικιών χρονολογούνται ήδη από τη δεκαετία του 1820, αλλά η μεγάλη ώθηση ήρθε έναν αιώνα αργότερα.

Κατά τη μεταπολεμική περίοδο, η ταχεία αστικοποίηση και η αύξηση του πληθυσμού δημιούργησαν πιεστικές ανάγκες στέγασης σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Το 1965, η Σουηδία εγκαινίασε το περίφημο «Πρόγραμμα του Εκατομμυρίου Κατοικιών», θέτοντας ως στόχο την κατασκευή περίπου 100.000 νέων κατοικιών ετησίως επί μία δεκαετία.

Μέχρι το 1974 είχαν δημιουργηθεί περισσότερα από ένα εκατομμύριο σπίτια, σε μια προσπάθεια που συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη νέων μεθόδων μαζικής κατασκευής.

Η ανάγκη για γρήγορη και οργανωμένη παραγωγή κατοικιών οδήγησε σε επενδύσεις στην προκατασκευή, στην τυποποίηση και στη βελτίωση των κατασκευαστικών διαδικασιών.

Αντίστοιχες φιλοδοξίες αναπτύχθηκαν και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το 1969, ο τότε υπουργός Στέγασης και Αστικής Ανάπτυξης, Τζορτζ Ρόμνεϊ, πατέρας του μετέπειτα γερουσιαστή Μιτ Ρόμνεϊ, προώθησε το πρόγραμμα Operation Breakthrough, με στόχο την επιτάχυνση της κατασκευής κατοικιών και τον περιορισμό του κόστους μέσω βιομηχανικών τεχνικών.

Παρότι το πρόγραμμα συνδέθηκε με την κατασκευή περισσότερων από 30.000 κατοικιών, δεν κατάφερε να δημιουργήσει μια διατηρήσιμη αγορά προκατασκευασμένων σπιτιών μεγάλης κλίμακας.

Σήμερα, στις ΗΠΑ περίπου το 10% των νέων μονοκατοικιών ανήκει στην κατηγορία των βιομηχανικά κατασκευασμένων κατοικιών, ενώ η χρήση αρθρωτών ή άλλων προκατασκευασμένων συστημάτων παραμένει κοντά στο 3% της νέας οικιστικής κατασκευής.

Το μυστικό βρίσκεται στους οικοδομικούς κανονισμούς

Γιατί, όμως, μια τεχνολογία που έχει αναπτυχθεί τόσο πολύ στη Σουηδία δεν έχει επικρατήσει στον ίδιο βαθμό στις ΗΠΑ;

Η απάντηση, σύμφωνα με ειδικούς του κατασκευαστικού κλάδου, σχετίζεται περισσότερο με το θεσμικό περιβάλλον παρά με τις διαθέσιμες τεχνολογίες.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, πολλοί οικοδομικοί κανονισμοί καθορίζουν αναλυτικά τα υλικά και τις μεθόδους κατασκευής που πρέπει να χρησιμοποιηθούν. Στη Σουηδία, αντίθετα, δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην επίτευξη συγκεκριμένων επιδόσεων ασφάλειας και αντοχής.

Για παράδειγμα, αντί ένας κανονισμός να επιβάλλει αποκλειστικά ένα συγκεκριμένο δομικό υλικό, μπορεί να απαιτεί από έναν τοίχο να παρουσιάζει προκαθορισμένη αντοχή στη φωτιά ή από ένα κτίριο να ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες ανεμοπιέσεις.

Οι κατασκευαστικές εταιρείες έχουν έτσι μεγαλύτερη ευχέρεια να επιλέξουν τον τρόπο με τον οποίο θα ανταποκριθούν στις απαιτήσεις, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να αποδείξουν την ασφάλεια των λύσεων που εφαρμόζουν.

Αυτή η προσέγγιση έχει δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για την ανάπτυξη καινοτόμων υλικών και νέων μορφών προκατασκευής.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το συγκρότημα Cederhusen στη Στοκχόλμη, όπου πολυκατοικίες ύψους 10 έως 13 ορόφων κατασκευάστηκαν με προκατασκευασμένα ξύλινα στοιχεία και εξωτερική επένδυση από ξύλινα κεραμίδια κέδρου.

Ανάλογες κατασκευές συναντούν περισσότερες κανονιστικές δυσκολίες στις ΗΠΑ, όπου εφαρμόζονται αυστηροί περιορισμοί στη χρήση εύφλεκτων υλικών στις όψεις πολυώροφων κτιρίων.

Η μεγαλύτερη ευελιξία, πάντως, δεν σημαίνει απουσία κινδύνων. Το 2025, πυρκαγιά κατέστρεψε κτίριο με ξύλινη εξωτερική επένδυση στη Σουηδία, χωρίς να υπάρξουν τραυματισμοί. Η έρευνα που ακολούθησε εντόπισε ελλείψεις στην πυροπροστασία, επαναφέροντας τη συζήτηση γύρω από την ασφάλεια τέτοιων κατασκευών.

Το ρομπότ που τοποθετεί ένα πλακάκι κάθε τρία δευτερόλεπτα

Η βιομηχανική διάσταση του σουηδικού μοντέλου γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή όταν εξετάσει κανείς τον τρόπο λειτουργίας των εργοστασίων.

Στην πόλη Πίτεο, στη βόρεια Σουηδία, η εταιρεία Podcomp χρησιμοποιεί ρομποτικό βραχίονα που μπορεί να τοποθετεί πλακάκια με ρυθμό ένα κάθε τρία δευτερόλεπτα.

Η παραγωγική μονάδα διαθέτει τη δυνατότητα να ολοκληρώνει περίπου 25 προκατασκευασμένα μπάνια σε δύο βάρδιες εργασίας, διάρκειας οκτώ έως εννέα ωρών η καθεμία.

Τα μπάνια κατασκευάζονται με τις απαραίτητες εγκαταστάσεις και μεταφέρονται στη συνέχεια στο εργοτάξιο, όπου ενσωματώνονται στο υπόλοιπο κτίριο.

Η διαδικασία περιορίζει την ανάγκη συντονισμού διαφορετικών συνεργείων, μειώνει τις καθυστερήσεις και επιτρέπει καλύτερο έλεγχο της ποιότητας.

Παράλληλα, προσφέρει στους εργαζομένους πιο σταθερές συνθήκες εργασίας, καθώς μεγάλο μέρος της κατασκευής πραγματοποιείται σε στεγασμένες εγκαταστάσεις και όχι υπό την επίδραση βροχής, χιονιού ή ακραίων θερμοκρασιών.

Γιατί η Αμερική δυσκολεύεται να ακολουθήσει

Πέρα από τους τεχνικούς κανόνες, η αμερικανική αγορά αντιμετωπίζει ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο: τον κατακερματισμό των οικοδομικών και πολεοδομικών ρυθμίσεων.

Περισσότερες από 20.000 τοπικές και περιφερειακές δικαιοδοσίες εφαρμόζουν διαφορετικούς κανόνες, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη την παραγωγή τυποποιημένων κατοικιών που μπορούν να εγκατασταθούν σε διαφορετικές περιοχές.

Για μια βιομηχανία που στηρίζεται στις οικονομίες κλίμακας, η ανάγκη προσαρμογής κάθε κατασκευής στις τοπικές απαιτήσεις περιορίζει σημαντικά τα οφέλη της μαζικής παραγωγής.

Ο Στίβεν Σμιθ, επικεφαλής του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Center for Building in North America, επισημαίνει ότι ορισμένες δυσλειτουργίες εκτείνονται ακόμη και στον τρόπο κατανομής των εργασιών.

Σε κάποιες περιπτώσεις, οι συνδικαλιστικές συμφωνίες δεν επιτρέπουν την εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών στο εργοστάσιο, υποχρεώνοντας τα συνεργεία να τις πραγματοποιούν αποκλειστικά στο εργοτάξιο.

Ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα αποτελούν οι πολεοδομικοί περιορισμοί, που σε μεγάλες οικιστικές περιοχές δεν επιτρέπουν την ανέγερση πολυκατοικιών ή επιβάλλουν ελάχιστα μεγέθη οικοπέδων.

Έτσι, ακόμη κι αν η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει φθηνότερες κατοικίες, η υφιστάμενη νομοθεσία συχνά δεν επιτρέπει την κατασκευή τους εκεί όπου υπάρχει ζήτηση.

Το μάθημα από τη χρεοκοπία της Katerra

Η προσπάθεια μεταφοράς της βιομηχανικής λογικής στον αμερικανικό κατασκευαστικό κλάδο έχει ήδη γνωρίσει σημαντικές αποτυχίες.

Η Katerra, που ιδρύθηκε το 2015, επιχείρησε να επανασχεδιάσει ολόκληρη τη διαδικασία κατασκευής κατοικιών μέσα από την προκατασκευή, τη βιομηχανοποίηση και την καθετοποίηση των δραστηριοτήτων της.

Η εταιρεία συγκέντρωσε χρηματοδότηση άνω των 2 δισ. δολαρίων, προχώρησε σε μεγάλες επενδύσεις σε εργοστάσια και εξαγορές, αλλά δεν κατάφερε να δημιουργήσει ένα βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο.

Το 2021 οδηγήθηκε σε χρεοκοπία, αποδεικνύοντας ότι η εφαρμογή προηγμένης τεχνολογίας δεν αρκεί από μόνη της για να καταστήσει κερδοφόρα τη βιομηχανική κατασκευή κατοικιών.

Η υπόθεση ανέδειξε τη σημασία του σωστού σχεδιασμού, της σταθερής ζήτησης και της προσαρμογής στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε αγοράς.

Η εναλλακτική λύση των βιομηχανικά κατασκευασμένων κατοικιών

Μια πιθανή διέξοδος για τις ΗΠΑ βρίσκεται σε έναν κλάδο που ήδη διαθέτει παραγωγική βάση: τις βιομηχανικά κατασκευασμένες κατοικίες, οι οποίες συχνά συνδέονται με την εικόνα των τροχόσπιτων, παρότι οι σύγχρονες εκδοχές τους μπορούν να προσεγγίζουν αισθητικά και ποιοτικά τις συμβατικές μονοκατοικίες.

Οι συγκεκριμένες κατασκευές υπάγονται στον ομοσπονδιακό κανονισμό HUD Code και συγκαταλέγονται στις οικονομικότερες επιλογές κατοικίας στην αμερικανική αγορά.

Οι αλλαγές που έχουν προωθηθεί στο κανονιστικό πλαίσιο δημιουργούν δυνατότητες για την παραγωγή μεγαλύτερης ποικιλίας κτιρίων.

Από το 2024 προβλέπεται η δυνατότητα κατασκευής διπλοκατοικιών, τριπλοκατοικιών και τετραπλοκατοικιών, ενώ εξετάζεται η επέκταση του πλαισίου σε κτίρια με ακόμη περισσότερες κατοικίες.

Παράλληλα, ο νόμος ROAD to Housing Act προβλέπει την κατάργηση της υποχρέωσης χρήσης μόνιμου χαλύβδινου πλαισίου, η οποία αποτελούσε χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της κατηγορίας κατασκευών.

Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να διευρύνουν τις δυνατότητες του κλάδου, ιδιαίτερα εφόσον συνοδευτούν από λιγότερους πολεοδομικούς περιορισμούς.

Exit mobile version