Η σύλληψη του Ρίζου Ρίζου για την υπόθεση της φορολογικής απάτης με επίκεντρο την αλυσίδα αρτοποιείων «Χωριάτικο» επαναφέρει στην επικαιρότητα έναν από τους πλέον επιδραστικούς συνδικαλιστές της ΔΕΗ, ο οποίος είχε απασχολήσει τη Δικαιοσύνη και τη δημοσιότητα πριν από περισσότερο από μία δεκαετία για την επιχειρηματική του δραστηριότητα και τη σύνδεσή του με υπεράκτιες εταιρείες.
Ο Ρίζος περιλαμβάνεται στους 59 συλληφθέντες, ενώ φέρεται να είχε εξελιχθεί σε στενό συνεργάτη του επιχειρηματία Άγγελου Γιαννακόπουλου, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος. Οι πληροφορίες τον εμφανίζουν ως ένα από τα πρόσωπα που είχαν αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο στις επαφές με ανθρώπους οι οποίοι τοποθετούνταν ως τυπικοί διαχειριστές σε εταιρείες του ερευνώμενου δικτύου.
Οι Αρχές εξετάζουν έναν μηχανισμό εκατοντάδων εταιρειών, μέσω του οποίου φέρεται να αποφεύγονταν η καταβολή φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων. Κεντρικό στοιχείο της έρευνας αποτελεί η χρήση παρένθετων προσώπων, των λεγόμενων «αχυρανθρώπων», που εμφανίζονταν ως υπεύθυνοι επιχειρήσεων χωρίς να ασκούν κατ’ ανάγκην τον πραγματικό έλεγχό τους.
Η σύλληψη του Ρίζου επαναφέρει στο προσκήνιο μια πολυετή διαδρομή που ξεκίνησε από το ΚΚΕ, πέρασε από τη συνδικαλιστική εκπαίδευση στη Μόσχα και τον Συνασπισμό και συνεχίστηκε στα κέντρα αποφάσεων της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ. Παράλληλα, το όνομά του είχε συνδεθεί με επιχειρηματικές δραστηριότητες, υπεράκτιες εταιρείες και έρευνες για την οικονομική διαχείριση των χρηματοδοτήσεων της ΔΕΗ προς την Ομοσπονδία, υπόθεση για την οποία καταδικάστηκε πρωτοδίκως το 2018.
Για πολλά χρόνια, ο Ρίζος θεωρούνταν ένας από τους ανθρώπους που μπορούσαν να επηρεάζουν τις ισορροπίες στο εσωτερικό της ΓΕΝΟΠ. Δεν ήταν απαραίτητα εκείνος που εμφανιζόταν συχνότερα μπροστά στις κάμερες, αλλά ο συνδικαλιστής που γνώριζε πρόσωπα, παρατάξεις και διαδικασίες, διαμορφώνοντας συμμαχίες ανάμεσα σε δυνάμεις με διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες.
Από τη ΔΕΗ και το ΚΚΕ στη συνδικαλιστική εκπαίδευση στη Μόσχα
Ο Ρίζος Ρίζος προσλήφθηκε στη ΔΕΗ το 1972, σε ηλικία 19 ετών, ως μαθητευόμενος τεχνικός, πριν ακόμη εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις. Μετά τη θητεία του επέστρεψε στην επιχείρηση, όπου άρχισε να αναπτύσσει τη συνδικαλιστική του δραστηριότητα.
Η πρώτη πολιτική του αναφορά ήταν το ΚΚΕ. Υπήρξε ενεργό στέλεχος του κόμματος, το οποίο τον επέλεξε για εκπαίδευση στη Σοβιετική Ένωση, σε σχολή κατάρτισης συνδικαλιστικών στελεχών στη Μόσχα.
Η επιλογή του για τη συγκεκριμένη εκπαίδευση αποτύπωνε την εκτίμηση που υπήρχε για τις οργανωτικές του δυνατότητες και την προοπτική ανάδειξής του μέσα στο εργατικό κίνημα.
Η σχέση του με το ΚΚΕ διακόπηκε μετά τις πολιτικές εξελίξεις του 1989. Ο Ρίζος διαφώνησε με τις επιλογές της τότε ηγεσίας και ιδιαίτερα με την κυβερνητική συνεργασία στην οποία συμμετείχε ο ενιαίος Συνασπισμός, αποχωρώντας από το κόμμα.
Ακολούθησε μια περίοδος κατά την οποία παρέμεινε στον χώρο της ανένταχτης Αριστεράς, προτού προσχωρήσει στον Συνασπισμό.
Η πορεία του στον συγκεκριμένο πολιτικό χώρο συνεχίστηκε μέχρι το 2011, όταν διαγράφηκε από τον Συνασπισμό, έπειτα από τις αποκαλύψεις για τις παράλληλες επιχειρηματικές του δραστηριότητες.
Επί 18 χρόνια στην ηγεσία της ΓΕΝΟΠ
Η συνδικαλιστική σταδιοδρομία του υπήρξε ιδιαίτερα μακρά. Για περίπου 23 χρόνια δραστηριοποιήθηκε στα όργανα της ΓΕΝΟΠ, ενώ επί 18 χρόνια κατείχε θέσεις γενικού ή οργανωτικού γραμματέα της Ομοσπονδίας.
Ήταν η περίοδος κατά την οποία η ΓΕΝΟΠ αποτελούσε έναν από τους ισχυρότερους συνδικαλιστικούς οργανισμούς της χώρας, με τη δυνατότητα να επηρεάζει τις εξελίξεις στη ΔΕΗ και να παρεμβαίνει στις κυβερνητικές αποφάσεις για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο Ρίζος είχε αποκτήσει τη φήμη ενός ιδιαίτερα αποτελεσματικού οργανωτή, με προσωπικές σχέσεις σε όλες σχεδόν τις μεγάλες συνδικαλιστικές παρατάξεις.
Παρότι προερχόταν από την Αριστερά, μπορούσε να συνεννοείται με στελέχη τόσο της ΠΑΣΚΕ όσο και της ΔΑΚΕ. Οι συνεργασίες αυτές τού επέτρεπαν να διατηρεί σημαντική επιρροή στις εσωτερικές ψηφοφορίες και στις διαδικασίες ανάδειξης των οργάνων της Ομοσπονδίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν οι εκλογές της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ στις 23 Οκτωβρίου 2012.
Η Συνεργασία Αγωνιστικών Δυνάμεων (ΣΑΔ), η παράταξη του Ρίζου, συγκέντρωσε 17 ψήφους και εξασφάλισε δύο έδρες στο Διοικητικό Συμβούλιο. Αντίθετα, η Αγωνιστική Ενότητα, που αποτελούσε την επίσημη συνδικαλιστική έκφραση του ΣΥΡΙΖΑ, έλαβε 10 ψήφους και εξέλεξε ένα μέλος.
Το αποτέλεσμα ήταν ενδεικτικό της προσωπικής επιρροής που εξακολουθούσε να διαθέτει ο Ρίζος, παρά τη διαγραφή του από τον Συνασπισμό έναν χρόνο νωρίτερα.
Οι δύο έδρες της παράταξής του απέκτησαν ιδιαίτερη σημασία στις συνεννοήσεις που ακολούθησαν για τη συγκρότηση της νέας διοίκησης της ΓΕΝΟΠ και την επανεκλογή του Νίκου Φωτόπουλου στην προεδρία.
Η συνεργασία με τον Φωτόπουλο υπήρξε μία από τις χαρακτηριστικότερες συμμαχίες εκείνης της περιόδου. Παρά τις διαφορετικές πολιτικές καταβολές τους, οι δύο συνδικαλιστές διατηρούσαν στενή σχέση και μπορούσαν να συμπράττουν στις κρίσιμες εσωτερικές αναμετρήσεις.
Τον Απρίλιο του 2013 συνεργάστηκαν επίσης στο εκλογικό σχήμα που στήριξε την εκπροσώπηση του Φωτόπουλου στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΔΕΗ.
Η επιρροή του Ρίζου δεν περιοριζόταν, άλλωστε, στις κομματικές ταυτότητες. Είχε οικοδομήσει επί χρόνια έναν προσωπικό συνδικαλιστικό μηχανισμό, με παρουσία σε διαφορετικούς χώρους της επιχείρησης και δυνατότητα παρέμβασης στις εσωτερικές ισορροπίες.
Οι επιχειρηματικές δραστηριότητες και η απομάκρυνση από τη ΓΕΝΟΠ
Παράλληλα με τη συνδικαλιστική του πορεία, ο Ρίζος είχε αναπτύξει επιχειρηματικές δραστηριότητες σε διαφορετικούς τομείς, μεταξύ των οποίων οι εργολαβίες, το εμπόριο, η κτηματαγορά και η εστίαση.
Στο παρελθόν είχαν συνδεθεί με το όνομά του εταιρείες και συνεργασίες που δραστηριοποιούνταν σε καφετέριες, αρτοποιεία και άλλες επιχειρήσεις, γεγονός που απέκτησε ιδιαίτερη δημοσιότητα όταν άρχισαν να διατυπώνονται καταγγελίες για τις παράλληλες δραστηριότητές του.
Τον Φεβρουάριο του 2011 ανακοίνωσε ότι θα απέχει για εύλογο χρονικό διάστημα από τα καθήκοντά του ως οργανωτικού γραμματέα της ΓΕΝΟΠ, επιχειρώντας να αντιμετωπίσει τις αντιδράσεις που είχαν προκληθεί.
Η αποχή αυτή δεν αποτελούσε πλήρη παραίτηση από τη συνδικαλιστική δράση, καθώς ο ίδιος είχε ξεκαθαρίσει ότι θα συνέχιζε να συμμετέχει στις δραστηριότητες της Ομοσπονδίας.
Την ίδια περίοδο διαγράφηκε από τον Συνασπισμό, ενώ συνέχισε να διατηρεί προσωπική εκλογική επιρροή στη ΓΕΝΟΠ, όπως έδειξαν και τα αποτελέσματα του 2012.
Ο ίδιος είχε απορρίψει τις καταγγελίες σε βάρος του, υποστηρίζοντας ότι αποτελούσε στόχο επιθέσεων και δυσφήμησης εξαιτίας της συνδικαλιστικής του δράσης.
Η επιχειρηματική του δραστηριότητα, ωστόσο, επρόκειτο να βρεθεί ξανά στο επίκεντρο της δημοσιότητας στα τέλη του 2013, αυτή τη φορά με αφορμή τα ευρήματα ερευνών για τραπεζικούς λογαριασμούς και υπεράκτιες εταιρείες.
Η offshore στο Μπελίζ και οι λογαριασμοί στην Κύπρο
Στα τέλη του 2013 δημοσιοποιήθηκαν στοιχεία από έρευνα της Αρχής για την Καταπολέμηση της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, η οποία είχε εντοπίσει τραπεζικούς λογαριασμούς στην Κύπρο συνδεδεμένους με τον Ρίζο Ρίζο και μέλη της οικογένειάς του.
Το συνολικό ποσό που αναφερόταν στους δύο λογαριασμούς ανερχόταν σε 750.547,84 ευρώ.
Οι λογαριασμοί συνδέονταν με υπεράκτια εταιρεία, η οποία είχε συσταθεί στο Μπελίζ και εμφανιζόταν να διατηρεί επαγγελματική διεύθυνση στη Λευκωσία.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε την περίοδο που επικεφαλής της αρμόδιας Αρχής ήταν ο Παναγιώτης Νικολούδης και συνδέθηκε με τη διερεύνηση οικονομικών δραστηριοτήτων γύρω από τη ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ.
Οι ελεγκτικές αρχές εξέταζαν την προέλευση των χρημάτων και το ενδεχόμενο να σχετίζονται με την υπόθεση των χρηματοδοτήσεων της ΔΕΗ προς τη συνδικαλιστική Ομοσπονδία.
Στο σχετικό ερευνητικό υλικό είχαν διατυπωθεί υπόνοιες ότι μέρος των χρημάτων που είχαν εντοπιστεί στην Κύπρο μπορούσε να συνδέεται με την ερευνώμενη οικονομική δραστηριότητα.
Οι πληροφορίες αυτές είχαν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς συνέπιπταν με τη δημοσιοποίηση στοιχείων για τη διαχείριση χρηματοδοτήσεων και δαπανών της ΓΕΝΟΠ.
Παράλληλα, είχαν δημοσιοποιηθεί στοιχεία για τη δέσμευση τεσσάρων ακινήτων της οικογένειας Ρίζου, στο πλαίσιο της έρευνας και των μέτρων που είχαν ληφθεί για τη διασφάλιση ενδεχόμενων απαιτήσεων του Δημοσίου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν προκαλέσει και οι πληροφορίες για τα φορολογικά εισοδήματα που είχαν δηλωθεί το 2013.
Συγκεκριμένα, για τον Ρίζο αναφερόταν δηλωθέν εισόδημα 30.356 ευρώ, ενώ για τις δύο κόρες του ποσά 5.160 και 4.700 ευρώ αντίστοιχα.
Τα στοιχεία αυτά εξετάζονταν σε συνδυασμό με τα τραπεζικά υπόλοιπα και την περιουσιακή κατάσταση των εμπλεκομένων.
Η υπόθεση «ΓΕΝΟΠ Tours» και η καταδίκη του 2018
Η οικονομική δραστηριότητα γύρω από τη ΓΕΝΟΠ είχε ήδη απασχολήσει τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, με αφορμή τις χρηματοδοτήσεις που παρείχε η ΔΕΗ προς τη συνδικαλιστική Ομοσπονδία.
Στο επίκεντρο βρίσκονταν δαπάνες για ταξίδια, φιλοξενίες, εκδηλώσεις, γεύματα και αναθέσεις μελετών, σε μια υπόθεση που έγινε ευρύτερα γνωστή ως «ΓΕΝΟΠ Tours».
Οι σχετικοί έλεγχοι είχαν ξεκινήσει πριν από την αποκάλυψη των λογαριασμών στην Κύπρο και είχαν οδηγήσει σε ποινική διερεύνηση της διαχείρισης χρημάτων που διατέθηκαν κατά την περίοδο 2008-2011.
Η υπόθεση έφτασε τελικά στο ακροατήριο, με δεκάδες κατηγορουμένους, ανάμεσά τους πρώην συνδικαλιστές και στελέχη της ΔΕΗ.
Στις 31 Μαΐου 2018, το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων της Αθήνας έκρινε ενόχους επτά πρώην συνδικαλιστές για το αδίκημα της απάτης στην υπόθεση των χρηματοδοτήσεων της ΔΕΗ προς τη ΓΕΝΟΠ κατά τα έτη 2008–2010.
Ανάμεσά τους ήταν ο Ρίζος Ρίζος, στον οποίο επιβλήθηκε ποινή κάθειρξης πέντε ετών, ο Νίκος Φωτόπουλος και μία από τις κόρες του Ρίζου. Οι υπόλοιποι 51 κατηγορούμενοι αθωώθηκαν, ενώ το δικαστήριο δεν δέχθηκε την επιβαρυντική περίσταση του νόμου περί καταχραστών του Δημοσίου. Στις εφέσεις δόθηκε ανασταλτικό αποτέλεσμα και οι καταδικασθέντες αποχώρησαν ελεύθεροι.
Η αποχώρηση από τη ΔΕΗ και η νέα σύλληψη
Στο τέλος του 2013, ο Ρίζος Ρίζος αποχώρησε από τη ΔΕΗ για συνταξιοδοτικούς λόγους, έχοντας συμπληρώσει περίπου 41 χρόνια υπηρεσίας στην επιχείρηση.
Με την αποχώρησή του ολοκληρώθηκε και μια μακρά περίοδος παρουσίας του στην πρώτη γραμμή του συνδικαλιστικού κινήματος, μολονότι οι οικονομικές και δικαστικές υποθέσεις που είχαν συνδεθεί με το όνομά του εξακολούθησαν να απασχολούν την επικαιρότητα.
Δεκατρία χρόνια αργότερα, η σύλληψή του στην υπόθεση του «Χωριάτικου» τον επαναφέρει στη δημοσιότητα, αυτή τη φορά όχι ως παράγοντα της ΓΕΝΟΠ, αλλά ως πρόσωπο που φέρεται να είχε στενή συνεργασία με τον Άγγελο Γιαννακόπουλο.
Το ενδιαφέρον των Αρχών επικεντρώνεται στον ρόλο που ενδεχομένως είχε στη λειτουργία του ερευνώμενου εταιρικού δικτύου και στις επαφές με πρόσωπα που εμφανίζονταν ως διαχειριστές επιχειρήσεων.