Στη Silicon Valley κυκλοφορούν εδώ και χρόνια διάφορα «μυθικά πλάσματα». Οι επενδυτές γνωρίζουν καλά τους «μονόκερους» — τις startups με αποτίμηση άνω του 1 δισ. δολαρίων — καθώς και τους «κενταύρους» των 100 εκατ. δολαρίων και τους «δεκάκερους» που ξεπερνούν τα 10 δισ. δολάρια.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, ένα νέο είδος έχει κάνει την εμφάνισή του: οι λεγόμενοι «ζόμπι μονόκεροι». Πρόκειται για εταιρείες που κάποτε άξιζαν πάνω από 1 δισ. δολάρια, αλλά σήμερα αποτελούν απλώς τη σκιά του παλιού τους εαυτού, εξελισσόμενες σε έναν από τους μεγαλύτερους πονοκεφάλους της αγοράς venture capital.
Εκατοντάδες εταιρείες χάνουν την αξία τους
Σύμφωνα με βάση δεδομένων που διατηρεί ο Ίλια Στρεμπουλάεφ του Stanford University, έως τον Μάιο του 2026 συνολικά 332 από τους περίπου 1.900 καταγεγραμμένους μονόκερους είχαν αντλήσει κεφάλαια σε αποτίμηση ίση ή χαμηλότερη από το ιστορικό υψηλό τους.
Από αυτές, οι 212 είχαν ήδη υποχωρήσει κάτω από το όριο του 1 δισ. δολαρίων, χάνοντας ουσιαστικά το καθεστώς του μονόκερου.
Παράλληλα, 383 εταιρείες δεν είχαν ανακοινώσει νέα χρηματοδότηση τα τελευταία τρία χρόνια, ενώ 41 από αυτές είχαν ήδη υποβιβαστεί επισήμως κάτω από την αποτίμηση του 1 δισ. δολαρίων.
Όπως σημειώνει ο Στρεμπουλάεφ, τα στοιχεία για τις startups συχνά είναι ασαφή και ατελή. Ορισμένες εταιρείες ίσως να μη χρειάστηκαν νέα κεφάλαια. Ωστόσο, πολλές άλλες δυσκολεύονται πλέον να δικαιολογήσουν τις υπερβολικές αποτιμήσεις που εξασφάλισαν στα χρόνια της επενδυτικής ευφορίας.
Το τέλος της εποχής του φθηνού χρήματος
Η γέννηση χιλιάδων μονόκερων συνδέθηκε άμεσα με την περίοδο των εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων.
Τότε, πολλές νεοφυείς επιχειρήσεις διέθεταν περιορισμένα έσοδα και ασαφή επιχειρηματικά μοντέλα, όμως οι επενδυτές αναζητούσαν αποδόσεις σε ένα περιβάλλον σχεδόν μηδενικού κόστους χρήματος.
Το 2022 τα venture capital funds συγκέντρωσαν 223 δισ. δολάρια, σύμφωνα με την PitchBook.
Έκτοτε, η άνοδος των επιτοκίων και η αλλαγή του επενδυτικού κλίματος μείωσαν δραστικά τη ροή κεφαλαίων. Το 2025 η άντληση κεφαλαίων περιορίστηκε στα 66 δισ. δολάρια.
Από τα δισεκατομμύρια στα… ψίχουλα
Ορισμένες περιπτώσεις αποδεικνύουν πόσο υπερβολικές ήταν οι αποτιμήσεις της προηγούμενης δεκαετίας.
Η Cameo, η πλατφόρμα μέσω της οποίας διάσημοι δημιουργούν προσωποποιημένα βίντεο έναντι αμοιβής, αποτιμήθηκε στο 1 δισ. δολάρια το 2021. Σήμερα η αξία της εκτιμάται μόλις στα 82 εκατ. δολάρια.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η περίπτωση της SonderMind, πλατφόρμας εύρεσης επαγγελματιών ψυχικής υγείας, η οποία από αποτίμηση 1,1 δισ. δολαρίων το 2021 βρέθηκε στα μόλις 7 εκατ. δολάρια.
Η κρίση χρηματοδότησης έχει στερήσει από πολλές startups τη δυνατότητα να αντλήσουν νέα κεφάλαια στις αποτιμήσεις που είχαν πετύχει τα προηγούμενα χρόνια.
Οι έξοδοι γίνονται όλο και δυσκολότερες
Οι περισσότερες startups σχεδιάζουν να αναπτυχθούν για πέντε έως δέκα χρόνια πριν εισαχθούν στο χρηματιστήριο ή εξαγοραστούν.
Για τις εταιρείες-ζόμπι, όμως, και για τους επενδυτές τους, και οι δύο αυτές επιλογές γίνονται ολοένα δυσκολότερες.
Πολλές συμφωνίες venture capital επιτρέπουν στους επενδυτές να μπλοκάρουν μια δημόσια εγγραφή εφόσον θεωρούν ότι μπορούν να πετύχουν καλύτερη αποτίμηση αργότερα.
Στο παρελθόν, η εύκολη λύση ήταν ένας ακόμη γύρος χρηματοδότησης. Σήμερα, όμως, τα κεφάλαια κατευθύνονται κατά προτεραιότητα στις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης και στις νέες «καυτές» ιστορίες της αγοράς.
Όπως σημειώνει ο επενδυτής τεχνολογίας Πίτερ Κόχαν, οι επενδυτές ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για τις ανερχόμενες εταιρείες παρά για τη διάσωση παλαιότερων startups που δυσκολεύονται να αναπτυχθούν.
Έρχεται κύμα απομειώσεων έως 1 τρισ. δολάρια
Σχεδόν οι μισές από τις εταιρείες που άντλησαν κεφάλαια σε χαμηλότερη αποτίμηση είχαν πραγματοποιήσει τον τελευταίο σημαντικό γύρο χρηματοδότησης το 2021.
Από τα τέλη του επόμενου έτους, οι επενδυτές αναμένεται να αρχίσουν να απαιτούν σαφείς αποδόσεις και αποτελέσματα.
Η PitchBook εκτιμά ότι η αγορά βρίσκεται μπροστά σε συνολικές απομειώσεις αξίας μεταξύ 500 δισ. και 1 τρισ. δολαρίων, καθώς πολλές εταιρείες θα αναγκαστούν να επαναπροσδιορίσουν την αξία τους, να αναζητήσουν αγοραστή ή ακόμη και να κλείσουν.
Για λόγους σύγκρισης, η συνολική αξία όλων των μονόκερων — εξαιρουμένων των δέκα μεγαλύτερων — υπολογίζεται σήμερα περίπου στα 5 τρισ. δολάρια.
Η κρίση χτυπά και τα venture capital
Η πτώση των αποτιμήσεων μετατρέπεται σε σοβαρό πρόβλημα και για τα ίδια τα venture capital funds.
Σύμφωνα με το World Economic Forum, τα νεότερα επενδυτικά ταμεία επιστρέφουν σημαντικά χαμηλότερες αποδόσεις στους επενδυτές σε σχέση με προηγούμενες γενιές κεφαλαίων.
Παράλληλα, σε πολλές περιπτώσεις έχουν αποδώσει αισθητά χειρότερα από τον δείκτη S&P 500, ειδικά όσα δεν επένδυσαν σε μια μικρή ομάδα εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης που κυριάρχησαν στην αγορά.
Το αποτέλεσμα είναι η συγκέντρωση της κερδοφορίας σε ελάχιστους παίκτες. Ήδη μόλις το 5% των venture capital firms παράγει περίπου το 90% των συνολικών κερδών του κλάδου.
Η αναζήτηση λύσεων
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, τα venture capital αναζητούν νέους τρόπους λειτουργίας.
Ορισμένα εγκαταλείπουν τα παραδοσιακά funds με προκαθορισμένη διάρκεια ζωής και στρέφονται σε διαρκή επενδυτικά οχήματα που συνδυάζουν συμμετοχές σε ιδιωτικές και εισηγμένες εταιρείες, επιτρέποντας περιοδικές διανομές προς τους επενδυτές.
Άλλα αξιοποιούν όλο και περισσότερο τη δευτερογενή αγορά μετοχών ιδιωτικών εταιρειών, προσφέροντας μια διέξοδο ρευστότητας σε όσους επιθυμούν να αποχωρήσουν.
Ωστόσο, και οι δύο αυτές στρατηγικές λειτουργούν κυρίως για τις υγιείς και αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις. Είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματικές όταν πρόκειται για τη διάσωση των «ζόμπι».
Το στοίχημα της τεχνητής νοημοσύνης
Πολλοί επενδυτές ελπίζουν ότι οι γιγαντιαίες εισαγωγές στο χρηματιστήριο κορυφαίων εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης μέσα στο 2026 θα αναζωογονήσουν το ενδιαφέρον των δημόσιων αγορών για τον ευρύτερο τεχνολογικό κλάδο.
Ακόμη κι αν αυτό συμβεί, όμως, λίγοι πιστεύουν ότι θα αρκεί για να επαναφέρει στη ζωή εκατοντάδες εταιρείες που έχουν ήδη χάσει τη δυναμική τους.
Οι «ζόμπι μονόκεροι» αποτελούν πλέον ένα από τα μεγαλύτερα κατάλοιπα της εποχής του φθηνού χρήματος — και η αγορά ετοιμάζεται να πληρώσει τον λογαριασμό.
Διαβάστε ακόμη
Πλειστηριασμοί: Με ξενοδοχεία, Μύκονο, πάρκινγκ και… ΕΝΚΛΩ αυτή η εβδομάδα (pics)
Καύσιμα: Προς πτώση των τιμών, αλλά η αβεβαιότητα παραμένει
Πότε μια μεταφορά χρημάτων γίνεται φορολογική παγίδα
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.