Η πανδημία δεν άλλαξε μόνο τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, καταναλώνουμε ή αποταμιεύουμε. Άφησε πίσω της και μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά ιδιαίτερα σημαντική κληρονομιά: για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, εκατομμύρια Ευρωπαίοι αποφάσισαν να επενδύσουν στο χρηματιστήριο. Η άνοδος των ψηφιακών επενδυτικών πλατφορμών, η συσσώρευση αποταμιεύσεων κατά τη διάρκεια των lockdowns και η εντυπωσιακή ανάκαμψη των αγορών μετά το σοκ του 2020 οδήγησαν πολλούς ιδιώτες να αποκτήσουν τις πρώτες τους μετοχές. Ωστόσο, όπως δείχνει νέα μελέτη που βασίζεται στην Έρευνα Προσδοκιών Καταναλωτών (Consumer Expectations Survey) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η σχέση των Ευρωπαίων με το χρηματιστήριο παραμένει εύθραυστη.
Τα στοιχεία από έντεκα χώρες της Ευρωζώνης αποτυπώνουν μια αξιοσημείωτη κινητικότητα. Κάθε χρόνο, από το 2020 έως το 2024, περίπου το 10% όσων δεν είχαν ποτέ επενδύσει σε μετοχές εισήλθε για πρώτη φορά στην αγορά, ένα ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Το αποτέλεσμα ήταν η αισθητή αύξηση της συμμετοχής των νοικοκυριών στις κεφαλαιαγορές. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, το ποσοστό των νοικοκυριών που κατέχουν μετοχές ή μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια αυξήθηκε από περίπου 40% στα μέσα του 2020 σε περισσότερο από 50% έως τα τέλη του 2024. Σε επίπεδο Ευρωζώνης, η αντίστοιχη συμμετοχή αυξήθηκε από περίπου 30% σε σχεδόν 40%.
Πρόκειται για μια μεταβολή που ευθυγραμμίζεται με τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union), μέσω της οποίας επιχειρείται η διοχέτευση μεγαλύτερου μέρους των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων προς τις κεφαλαιαγορές αντί να παραμένουν σε καταθέσεις χαμηλής απόδοσης. Παρά τη βελτίωση, η Ευρώπη εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσον αφορά τη συμμετοχή των ιδιωτών στις χρηματιστηριακές αγορές.
Η μελέτη δείχνει ότι μόλις το 23% των Ευρωπαίων κατέχει απευθείας μετοχές, ενώ το ποσοστό αυξάνεται περίπου στο 34%-35% εάν συνυπολογιστούν και τα αμοιβαία κεφάλαια. Στις ΗΠΑ, αντίθετα, η συμμετοχή των νοικοκυριών στις αγορές μετοχών υπερβαίνει διαχρονικά το 60%. Η διαφορά αυτή δεν είναι αμελητέα. Όπως έχει επανειλημμένα επισημάνει και η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, η υπερβολική εξάρτηση των Ευρωπαίων από τις τραπεζικές καταθέσεις περιορίζει τόσο τη δημιουργία ιδιωτικού πλούτου όσο και τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης αφορά τους λόγους για τους οποίους οι περισσότεροι Ευρωπαίοι συνεχίζουν να μένουν εκτός αγοράς. Η συνηθέστερη απάντηση είναι η έλλειψη διαθέσιμων χρημάτων. Πάνω από τους μισούς πολίτες στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα δηλώνουν ότι δεν διαθέτουν κεφάλαια για επένδυση. Ωστόσο, η οικονομική δυνατότητα δεν είναι η μοναδική εξήγηση.
Ακόμη και σε υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα, σημαντικό ποσοστό δηλώνει ότι αποφεύγει τις μετοχές επειδή:
• φοβάται τον επενδυτικό κίνδυνο,
• δεν γνωρίζει πώς να επενδύσει,
• δεν εμπιστεύεται τις αγορές ή τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα,
• θεωρεί ότι η διαδικασία είναι πολύπλοκη.
Η έρευνα δείχνει ότι η χρηματοοικονομική παιδεία και η εμπιστοσύνη παίζουν πλέον εξίσου σημαντικό ρόλο με το διαθέσιμο εισόδημα. Η πανδημία δημιούργησε μια εντελώς νέα γενιά επενδυτών. Σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς μετόχους, οι νέοι συμμετέχοντες είναι κατά κανόνα:
• νεότεροι σε ηλικία,
• με χαμηλότερο εισόδημα,
• λιγότερο μορφωμένοι,
• με μικρότερη χρηματοοικονομική γνώση,
• περισσότερο εξοικειωμένοι με τις ψηφιακές εφαρμογές συναλλαγών.
Με άλλα λόγια, η είσοδος στο χρηματιστήριο έγινε ευκολότερη τεχνολογικά, όχι όμως απαραίτητα και επενδυτικά. Πολλοί νέοι επενδυτές μπήκαν στην αγορά χωρίς να διαθέτουν τα χαρακτηριστικά των παραδοσιακών επενδυτών που διατηρούν μακροχρόνια χαρτοφυλάκια.
Η μελέτη καταγράφει ακόμα ότι κάθε χρόνο περισσότερο από το 20% των υφιστάμενων επενδυτών εγκαταλείπει το χρηματιστήριο, με το μεγαλύτερο κύμα εξόδου να καταγράφεται μετά το 2021, όταν η άνοδος του πληθωρισμού, οι αυξήσεις επιτοκίων και η αυξημένη μεταβλητότητα δοκίμασαν τις αντοχές των νέων επενδυτών. Οι περισσότεροι που αποχώρησαν ήταν νεότεροι, με μικρότερη οικονομική άνεση και περιορισμένη επενδυτική εμπειρία, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η πρώτη επαφή με τις αγορές δεν αρκεί από μόνη της για να δημιουργήσει μακροχρόνιους επενδυτές.
Η εικόνα της Ελλάδας είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Παρά την ανοδική πορεία του Χρηματιστηρίου Αθηνών τα τελευταία χρόνια, η χώρα εξακολουθεί να εμφανίζει το χαμηλότερο ποσοστό συμμετοχής των νοικοκυριών στις μετοχές μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν στην έρευνα, περίπου στο 20%.
Επιπλέον, μόνο λίγο πάνω από το 5% των πολιτών απέκτησε για πρώτη φορά μετοχές μετά το 2020, το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των έντεκα χωρών της έρευνας. Τα ευρήματα αυτά αποτυπώνουν ότι η δυσπιστία που άφησε πίσω της η χρηματιστηριακή κρίση του 1999 αλλά και η δύσκολή περίοδος της κρίσης με τις ανακεφαλαιοποίησεις των τραπεζών τα capital controls κλπ που εξακολουθεί να επηρεάζει σημαντικό μέρος των Ελλήνων αποταμιευτών, παρά τη βελτίωση της ποιότητας των εισηγμένων εταιρειών και τη σημαντική άνοδο της αγοράς τα τελευταία χρόνια.
Παρά τη μεγάλη δημοσιότητα που έχουν λάβει τα τελευταία χρόνια, η συμμετοχή των Ευρωπαίων στα κρυπτονομίσματα παραμένει σχετικά σταθερή, γύρω στο 8%-10% των νοικοκυριών. Οι περισσότεροι επενδυτές μπήκαν στην αγορά κατά την περίοδο της πανδημίας, διατηρούν σχετικά μικρές θέσεις και αντιμετωπίζουν τα crypto περισσότερο ως κερδοσκοπική επένδυση παρά ως μακροχρόνια αποταμίευση. Η έλλειψη εμπιστοσύνης αποτελεί τον βασικό λόγο που αποτρέπει τη μεγαλύτερη διάδοσή τους.
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η πανδημία λειτούργησε ως καταλύτης για την είσοδο εκατομμυρίων Ευρωπαίων στις αγορές. Ωστόσο, η διατήρηση αυτής της νέας επενδυτικής βάσης αποδεικνύεται πολύ δυσκολότερη από την αρχική προσέλκυσή της. Εάν η Ευρώπη επιθυμεί πραγματικά να κινητοποιήσει τις τεράστιες αποταμιεύσεις των νοικοκυριών προς την πραγματική οικονομία, δεν αρκεί μόνο η μείωση του κόστους συναλλαγών ή η ανάπτυξη νέων ψηφιακών πλατφορμών. Χρειάζεται ενίσχυση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, μεγαλύτερη διαφάνεια, αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις αγορές και επενδυτικά προϊόντα που να είναι απλά, κατανοητά και χαμηλού κόστους.
Και η πρόκληση πλέον δεν είναι να αποκτήσουν οι Ευρωπαίοι τον πρώτο τους επενδυτικό λογαριασμό. Είναι να παραμείνουν επενδυτές και μετά την πρώτη μεγάλη δοκιμασία των αγορών.
Διαβάστε ακόμη
Δύο ξενοδοχειακές αφίξεις πολλών αστέρων στην «καρδιά» του καλοκαιριού σε Μύκονο και Σάμο (pics)
Ιδιωτικό χρέος: Οκτώ παρεμβάσεις για δάνεια, κατασχέσεις και πρώτη κατοικία έως τον Νοέμβριο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα