Αφορμή για το σημερινό άρθρο αποτέλεσε μια επισήμανση στη στήλη Dark Room σχετικά με τη «γενιά του παιδικού δωματίου». Σύμφωνα με την ανάλυση του JP Morgan Chase Institute περισσότεροι από 25,2 εκατομμύρια Αμερικανοί κάτω των 35 ετών –ένας στους τρεις– ζούσαν το 2025 στο σπίτι των γονιών τους, ποσοστό-ρεκόρ που ξεπερνά ακόμη και τα επίπεδα της πανδημίας. Το αξιοσημείωτο είναι ότι το 70% των νέων ηλικίας 25-34 ετών που παραμένουν στο πατρικό εργάζεται, γεγονός που δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι η ανεργία, αλλά το υψηλό κόστος στέγασης.
Η αγορά κατοικίας δεν συνεπάγεται μόνο την αξία του ακινήτου, αλλά και μια σειρά από σημαντικές επιβαρύνσεις: έξοδα αγοράς και μεταβίβασης, τόκους στεγαστικού δανείου, δαπάνες συντήρησης και επισκευών, φόρους και ασφάλιστρα. Οι τιμές των κατοικιών στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί κατά 34% από το 2019 και τα ενοίκια κατά 18%, ενώ οι αποδοχές των νέων αυξάνονται με πολύ βραδύτερο ρυθμό.
Ως αποτέλεσμα, η μέση ηλικία του αγοραστή πρώτης κατοικίας έχει φτάσει πλέον τα 40 έτη, δημιουργώντας μια τεράστια λανθάνουσα ζήτηση από εκατομμύρια νοικοκυριά που αδυνατούν να αποκτήσουν τη δική τους κατοικία. Ωστόσο, οι συνέπειες του προβλήματος δεν περιορίζονται μόνο στην αγορά ακινήτων. Επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αποταμιεύουν, επενδύουν, εργάζονται και τελικά καταναλώνουν.
Παραδοσιακά, ο τρόπος με τον οποίο η μεσαία τάξη δημιουργούσε πλούτο ήταν σχετικά απλός: αποταμίευση για την προκαταβολή μιας κατοικίας, αγορά με στεγαστικό δάνειο και σταδιακή αποπληρωμή του μέχρι την πλήρη εξόφλησή του. Η κατοικία αποτελούσε το μεγαλύτερο περιουσιακό στοιχείο μιας οικογένειας και τον βασικό μηχανισμό συσσώρευσης πλούτου.
Σήμερα όμως, σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, το μοντέλο αυτό αρχίζει να καταρρέει. Σύμφωνα με την έρευνα της Millennial Homeownership Report της Apartment List, μόλις το 33% των Millennials στις ΗΠΑ είχε αποκτήσει κατοικία έως την ηλικία των 30 ετών το 2024. Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 42% για τη Generation X, 48% για τους Baby Boomers και 55% για τη Silent Generation.
Η βασική αιτία είναι η εκτόξευση των τιμών των ακινήτων. Μεταξύ 2010 και 2023 η οικονομική δυνατότητα αγοράς κατοικίας (προσιτότητα) επιδεινώθηκε δραματικά σε πολλές περιοχές των ΗΠΑ, ιδιαίτερα στη Δυτική Ακτή, τη Φλόριντα και τις βορειοανατολικές Πολιτείες, καθιστώντας την αγορά πρώτης κατοικίας σχεδόν άπιαστο όνειρο για μια μεγάλη μερίδα των νέων.
Το αποτέλεσμα είναι ακόμη πιο ανησυχητικό. Όταν κάποιος θεωρεί ότι δεν θα μπορέσει ποτέ να αποκτήσει δικό του σπίτι, μειώνεται και το κίνητρό του να εργαστεί περισσότερο, να κυνηγήσει μια προαγωγή ή να αυξήσει το εισόδημά του. Σύμφωνα με σχετική μελέτη, όσοι έγιναν 20 ετών το 2010 εκτιμάται ότι θα καταβάλουν, σε όλη τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου, περίπου 6% μικρότερη εργασιακή προσπάθεια σε σχέση με όσους έγιναν 20 ετών το 1970.
Η μειωμένη εργασιακή προσπάθεια μεταφράζεται σε χαμηλότερες αποδοχές και, τελικά, σε 10% έως 15% χαμηλότερη κατανάλωση κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν είναι εύκολο να αποδειχθεί η κατεύθυνση της αιτιότητας: δεν γνωρίζουμε αν η αδυναμία αγοράς κατοικίας μειώνει τα κίνητρα για εργασία ή αν τα χαμηλότερα εισοδήματα καθιστούν απλώς αδύνατη την αγορά ενός σπιτιού. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι το ίδιο.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο σημαντική διάσταση του προβλήματος. Η στεγαστική κρίση δεν είναι απλώς μια κρίση της αγοράς ακινήτων. Είναι μια κρίση κινήτρων. Όταν μια ολόκληρη γενιά πείθεται ότι, όσο κι αν προσπαθήσει, δεν θα αποκτήσει ποτέ το περιουσιακό στοιχείο που αποτέλεσε το θεμέλιο της οικονομικής ασφάλειας των προηγούμενων γενεών, τότε δεν αλλάζει μόνο η αγορά κατοικίας. Αλλάζει η ίδια η λειτουργία της οικονομίας.
Η ιδιωτική κατανάλωση, που αποτέλεσε επί δεκαετίες τον βασικό κινητήριο μοχλό της αμερικανικής οικονομίας, κινδυνεύει να επιβραδυνθεί διαρθρωτικά. Οι νέοι αποταμιεύουν λιγότερο, καταναλώνουν διαφορετικά, αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας και επαναπροσδιορίζουν τις επενδυτικές τους επιλογές, στρεφόμενοι ολοένα και περισσότερο στις χρηματοοικονομικές αγορές αντί στην αγορά κατοικίας.
Η μεγαλύτερη απειλή, όμως, δεν είναι ότι οι νέοι δεν μπορούν να αγοράσουν σπίτι. Είναι ότι αρχίζουν να πιστεύουν πως δεν αξίζει πλέον να προσπαθήσουν. Και όταν μια οικονομία χάνει το κίνητρο της κοινωνικής και οικονομικής ανέλιξης, τότε το πρόβλημα παύει να είναι στεγαστικό και γίνεται βαθιά αναπτυξιακό.
Διαβάστε ακόμη
Καύσωνας και Περσικός ανεβάζουν τον λογαριασμό της ηλεκτρικής ενέργειας – Αύξηση 22% τον Ιούλιο
«Ανακαινίζω 2026»: Οι δύο αλλαγές που ανοίγουν την πόρτα σε χιλιάδες νέους δικαιούχους
Λαμίν Γιαμάλ: Αρχίζει το «πάρτι» των χορηγών – Τα νέα deals για τον παγκόσμιο πρωταθλητή (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα