Παρά τη θεαματική μείωση της εξάρτησης από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Ευρώπη εξακολουθεί να παραμένει εκτεθειμένη στις γεωπολιτικές αναταράξεις και στις διακυμάνσεις των διεθνών ενεργειακών αγορών. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας μελέτης της Eurobank Research, η οποία εξετάζει τις επιπτώσεις του πολέμου Ιράν – ΗΠΑ στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και τον ρόλο της ενεργειακής μετάβασης στην ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ανάλυση επισημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας και το σχέδιο REPowerEU αναδιαμόρφωσαν ριζικά τον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης. Η διαφοροποίηση των προμηθευτών έχει περιορίσει σημαντικά την εξάρτηση από τη Μόσχα, χωρίς όμως να εξαλείψει τους κινδύνους. Αντίθετα, η Ευρώπη είναι πλέον περισσότερο εκτεθειμένη στις διεθνείς αγορές LNG και στις γεωπολιτικές εξελίξεις της Μέσης Ανατολής.
Από τη Ρωσία στη Μέση Ανατολή
Η μελέτη καταγράφει τη δραστική αναδιάρθρωση των εισαγωγών πετρελαίου της ΕΕ. Το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές αργού πετρελαίου υποχώρησε στο μόλις 2,2% το 2025 από επίπεδα άνω του 21% την περίοδο 2015-2021, ενώ στα διυλισμένα προϊόντα περιορίστηκε στο 0,4%. Το κενό καλύφθηκε κυρίως από τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία, το Καζακστάν, τη Νορβηγία, τη Βραζιλία, την Αγκόλα και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, γεγονός που ενίσχυσε τη διαφοροποίηση των προμηθευτών.
Ωστόσο, η έκθεση υπογραμμίζει ότι η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο, ιδιαίτερα στα διυλισμένα προϊόντα πετρελαίου. Το μερίδιο των χωρών του Περσικού Κόλπου στις ευρωπαϊκές εισαγωγές διυλισμένων προϊόντων αυξήθηκε στο 31,1% το 2025 από 15,5% το 2021, γεγονός που καθιστά την Ευρώπη ευάλωτη σε νέες διαταραχές στην περιοχή.
Ο πόλεμος με το Ιράν και το σοκ στις τιμές
Η έναρξη της σύγκρουσης με το Ιράν άλλαξε δραματικά το κλίμα στις αγορές. Η τιμή του Brent εκτινάχθηκε έως τα 126,4 δολάρια το βαρέλι στα τέλη Απριλίου, ενώ η μέση τιμή την περίοδο Μαρτίου-Ιουνίου διαμορφώθηκε στα 97,4 δολάρια, αυξημένη κατά 27% σε ετήσια βάση. Αντίστοιχα, το αμερικανικό WTI σημείωσε ακόμη μεγαλύτερη άνοδο, ενώ οι ασιατικές τιμές ενισχύθηκαν περισσότερο λόγω της υψηλότερης εξάρτησης από τις μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Παρ’ όλα αυτά, η άνοδος των τιμών ήταν αισθητά μικρότερη από εκείνη που είχε καταγραφεί μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Σύμφωνα με την Eurobank Research, αυτό οφείλεται στην καλύτερη διαφοροποίηση των προμηθευτών, στις προσδοκίες για πλεόνασμα προσφοράς πετρελαίου παγκοσμίως και στη μεγάλη αποθεματοποίηση αργού από την Κίνα, η οποία περιόρισε τις εισαγωγές της κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Δύο σενάρια για την πορεία του Brent
Οι αναλυτές διαμορφώνουν δύο βασικά σενάρια για το υπόλοιπο του 2026.
Στο πρώτο, οι εντάσεις αποκλιμακώνονται, οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήγουν σε συμφωνία και τα Στενά του Ορμούζ επαναλειτουργούν σταδιακά, αν και το κόστος μεταφοράς παραμένει αυξημένο λόγω ελέγχων και ασφαλίστρων. Στο δεύτερο, δεν επιτυγχάνεται συμφωνία και οι διακοπές στη ναυσιπλοΐα συνεχίζονται για μεγάλο μέρος του έτους.
Με βάση αυτά τα σενάρια, η Eurobank προβλέπει μέση τιμή Brent μεταξύ 85,6 και 87,1 δολαρίων ανά βαρέλι στο ευνοϊκό σενάριο και μεταξύ 88,5 και 93,4 δολαρίων στο δυσμενές, έναντι μέσου όρου 68,2 δολαρίων το 2025.
Yπενθυμίζεται, ότι η Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA) προέβλεπε, την τελευταία ημέρα πριν από την επανέναρξη των συγκρούσεων στις αρχές Ιουλίου, μέση τιμή 82 δολαρίων ανά βαρέλι για το Brent το 2026, ενώ η ΕΚΤ τον Ιούνιο είχε υιοθετήσει ως βασική παραδοχή μέση τιμή 96,9 δολαρίων ανά βαρέλι για το 2026.
Το φυσικό αέριο παραμένει ο μεγάλος πονοκέφαλος
Αντίθετα με το πετρέλαιο, η αγορά φυσικού αερίου εμφανίζεται περισσότερο ευάλωτη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει περιορίσει σημαντικά τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου, αυξάνοντας κυρίως τις προμήθειες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Νορβηγία και το Αζερμπαϊτζάν. Ωστόσο, αυτή η μεταβολή δεν οδήγησε σε ουσιαστική διαφοροποίηση των προμηθευτών, αλλά κυρίως στην αντικατάσταση της Ρωσίας από τις ΗΠΑ ως βασικό προμηθευτή.
Παράλληλα, τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου μειώθηκαν αισθητά τα τελευταία δύο χρόνια. Η πληρότητα των αποθηκών υποχώρησε στο 60,7% το 2025 από περίπου 79% το 2023, ενώ στις αρχές του 2026 τα επίπεδα ήταν ακόμη χαμηλότερα. Η κατάσταση αυτή, σε συνδυασμό με τη σταδιακή κατάργηση των ρωσικών εισαγωγών έως το 2027, ασκεί ισχυρές ανοδικές πιέσεις στις τιμές του φυσικού αερίου.
Γιατί το TTF αντέδρασε πιο έντονα από το πετρέλαιο
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου αποδείχθηκε πιο ευαίσθητη από την αγορά πετρελαίου στις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Παρότι μετά την προσωρινή εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν οι τιμές του Brent επέστρεψαν σχεδόν στα προπολεμικά επίπεδα, το TTF παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα, καθώς οι επενδυτές ανησυχούσαν περισσότερο για τα χαμηλά αποθέματα, την αναπλήρωσή τους πριν από τον χειμώνα και τη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου. Επιπλέον, οι υψηλές θερμοκρασίες στην Ευρώπη αύξησαν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για ψύξη, ενισχύοντας περαιτέρω τις τιμές.
Στο βασικό σενάριο, η Eurobank προβλέπει μέση τιμή TTF μεταξύ 47,9 και 49,9 ευρώ ανά μεγαβατώρα το 2026, ενώ στο δυσμενές σενάριο η τιμή μπορεί να κινηθεί μεταξύ 54 και 57,1 ευρώ ανά μεγαβατώρα, σημαντικά υψηλότερα από τον μέσο όρο των 36,3 ευρώ το 2025.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα τον Ιούνιο είχε υιοθετήσει μέση τιμή 45,6 ευρώ/MWh για το 2026
Η ενεργειακή μετάβαση ως μακροπρόθεσμη ασπίδα
Η μελέτη καταλήγει ότι η μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελεί τη βασικότερη μακροπρόθεσμη απάντηση στους ενεργειακούς κινδύνους, αλλά ο ρυθμός υλοποίησης παραμένει ανεπαρκής.
Η επιτάχυνση των επενδύσεων σε ΑΠΕ, υποδομές αποθήκευσης, ηλεκτρικά δίκτυα και διασυνδέσεις μπορεί να περιορίσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια και να μειώσει τις πληθωριστικές πιέσεις που προκαλούν οι γεωπολιτικές κρίσεις.
Διαβάστε ακόμη
Μυτιληναίος: Η στρατηγική της Metlen αποδίδει και ανοίγει τον δρόμο για τη νέα φάση ανάπτυξης
Η ήμερη βελανιδιά: Το δένδρο που χρειάζονται οι πόλεις μας
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ