Η τεχνητή νοημοσύνη εισβάλλει με ταχύτατους ρυθμούς στην καθημερινότητα και στην οικονομική δραστηριότητα, μεταμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε και παράγουμε. Παράλληλα με τα σημαντικά οφέλη που υπόσχεται σε επίπεδο παραγωγικότητας και καινοτομίας, εντείνονται και οι ανησυχίες για το μέλλον πολλών επαγγελμάτων, με το ενδεχόμενο απώλειας θέσεων εργασίας να αποτελεί πλέον αντικείμενο όχι μόνο επιστημονικών αναλύσεων αλλά και καθημερινών συζητήσεων. Υπάρχουν ωστόσο και αρκετοί που υποστηρίζουν ότι μπορεί να συμβεί ακριβώς το αντίθετο.
Η ευρεία διάδοση της AI ενδέχεται να αυξήσει ταυτόχρονα τόσο την απασχόληση όσο και την παραγωγικότητα. Στην ιστορία η συνθήκη αυτή ονομάζεται το «Παράδοξο του Jevons» μια οικονομική θεωρία που διατύπωσε το 1865 ο Βρετανός οικονομολόγος William Stanley Jevons.
Κατά τη διάρκεια της Βιομηχανικής Επανάστασης, όταν οι πρώτες μηχανές έγιναν ευρέως διαθέσιμες και εκτόξευσαν την παραγωγικότητα της μεταποίησης, πολλοί πίστευαν ότι η αύξηση της παραγωγικότητας θα οδηγούσε σε μείωση της απασχόλησης. Αν για παράδειγμα ένας εργάτης με τη βοήθεια μιας μηχανής μπορούσε να παράγει τα διπλάσια παπούτσια από έναν εργάτη που εργαζόταν χειροκίνητα, θεωρητικά μια βιοτεχνία θα μπορούσε να μειώσει το εργατικό δυναμικό κατά το ήμισυ χωρίς να περιορίσει την παραγωγή. Στην πράξη, όμως, συνέβη το αντίθετο. Καθώς οι νέες μηχανές εξαπλώνονταν, η απασχόληση στη μεταποίηση αυξήθηκε θεαματικά.
Αυτό το παράδειγμα περιγράφει την οικονομική θεώρηση πίσω από το «Παράδοξο του Jevons»: Όταν μια τεχνολογία κάνει τη χρήση ενός πόρου πιο αποδοτική (πιο παραγωγική και φθηνή), η συνολική κατανάλωση αυτού του πόρου συχνά αυξάνεται αντί να μειώνεται.
Η σχέση μεταξύ υψηλότερης παραγωγικότητας και αυξημένης απασχόλησης έχει επαναληφθεί πολλές φορές στην οικονομική ιστορία. Σε ένα άλλο παράδειγμα η εισαγωγή των Αυτόματων Μηχανών Ανάληψης στις τράπεζες (ΑΤΜ) δεν οδήγησε στην μείωση του αριθμού των τραπεζικών υπαλλήλων. Αντίθετα, οι εργαζόμενοι στις τράπεζες αυξήθηκαν, αλλά ο ρόλος τους μεταβλήθηκε: αντί να περιορίζονται στις αναλήψεις μετρητών, άρχισαν να παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες και πιο εξειδικευμένη εξυπηρέτηση στους πελάτες.
Όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, ο διευθύνων σύμβουλος της Microsoft, Satya Nadella, υποστηρίζει ότι το Παράδοξο του Jevons ισχύει και σε αυτή την περίπτωση, οδηγώντας τελικά σε μεγαλύτερη απασχόληση στη μηχανική λογισμικού και σε άλλους κλάδους που επηρεάζονται από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η βασική ιδέα πίσω από αυτό το επιχείρημα είναι ότι όσο αυξάνεται η παραγωγικότητα, τόσο ευκολότερος γίνεται ο προγραμματισμός.
Αυτό οδηγεί στη δημιουργία περισσότερου λογισμικού και περισσότερων εφαρμογών, γεγονός που τελικά δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας αντί να τις καταργεί.
Αν και βρισκόμαστε ακόμη στα πρώτα στάδια της επανάστασης της Τεχνητής Νοημοσύνης οι περισσότερες έρευνες των τελευταίων ετών δείχνουν ότι μέχρι σήμερα η εξάπλωσή της δεν έχει οδηγήσει σε απώλειες θέσεων εργασίας.
Πρόσφατα, μάλιστα, δημοσιεύθηκε μια νέα μελέτη που εξετάζει πραγματικά στοιχεία απασχόλησης στις ΗΠΑ για την περίοδο 2017-2024, συνδυάζοντάς τα με δεδομένα παραγωγής και παραγωγικότητας από το ΑΕΠ, καθώς και στοιχεία μισθών από την American Community Survey.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια μακροοικονομική εκτίμηση της επίδρασης της διάδοσης της τεχνητής νοημοσύνης, ξεκινώντας από την υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις επιχειρήσεις το 2021 έως το τέλος του 2024. Τα ευρήματα δείχνουν ότι το Παράδοξο του Jevons ενδέχεται πράγματι να επιβεβαιώνεται και στην περίπτωση της τεχνητής νοημοσύνης.
Πρώτον, η εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις επιχειρήσεις από το 2021 και, αργότερα, η διάδοση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (Generative AI) μετά την κυκλοφορία του ChatGPT το 2023 φαίνεται ότι αύξησαν σημαντικά την παραγωγικότητα. Η μελέτη διαπιστώνει ότι αύξηση κατά μία τυπική απόκλιση της έκθεσης μιας επιχείρησης στην AI οδήγησε σε αύξηση της παραγωγής κατά 7% την περίοδο 2020-2024.
Για να μετρήσουν την έκθεση των επαγγελμάτων στην Τεχνητή Νοημοσύνη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον δείκτη που ανέπτυξαν η OpenAI και το Centre for the Governance of AI του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Πρόκειται για έναν σύνθετο δείκτη, του οποίου η ερμηνεία δεν είναι ιδιαίτερα απλή. Ενδεικτικά, μια αύξηση κατά μία τυπική απόκλιση αντιστοιχεί περίπου στη διαφορά έκθεσης στην Τεχνητής Νοημοσύνης μεταξύ ενός εργαζομένου στην Ταχυδρομική Υπηρεσία των ΗΠΑ και ενός εργαζομένου σε μια μεγάλη εταιρεία ηλεκτρονικού εμπορίου.
Η μελέτη διαπιστώνει ότι οι κλάδοι δραστηριότητας με μεγαλύτερη έκθεση στην Τεχνητή Νοημοσύνη κατέγραψαν επίσης υψηλότερη απασχόληση και πραγματικούς μισθούς. Συγκεκριμένα, αύξηση κατά μία τυπική απόκλιση της έκθεσης στην AI συνδέθηκε με άνοδο της απασχόλησης κατά 3,9% και αύξηση της συνολικής μισθολογικής δαπάνης κατά 4,8%.
Τα ποσοστά αυτά είναι χαμηλότερα από την αύξηση της παραγωγής, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν μεταφράζονται όλα τα οφέλη της παραγωγικότητας σε περισσότερες θέσεις εργασίας ή υψηλότερους πραγματικούς μισθούς. Παρ’ όλα αυτά, η επίδραση στην απασχόληση είναι στατιστικά σημαντική και κινείται προς θετική κατεύθυνση. Φυσικά, τα στοιχεία αφορούν ακόμη τα πρώτα χρόνια της εξάπλωσης της τεχνητής νοημοσύνης και νέα δεδομένα δημοσιεύονται συνεχώς. Επομένως, τα συμπεράσματα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με κάποια επιφύλαξη.
Ωστόσο, τα μέχρι στιγμής ευρήματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά και ενισχύουν την άποψη ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη ενδέχεται να λειτουργήσει περισσότερο ως μοχλός δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας παρά ως παράγοντας μαζικής ανεργίας.
Επίδραση της έκθεσης στην τεχνητή νοημοσύνη στις αποδοχές των εργαζομένων (επάνω διάγραμμα) και στην απασχόληση (κάτω διάγραμμα).
Διαβάστε ακόμη
Chatbots και φιλοσοφία: Πώς γίνεται εργαλείο εκπαίδευσης για την τεχνητή νοημοσύνη
Νέα γενιά μπαταριών μπορεί να αλλάξει το μέλλον της ενέργειας
Ευρώπη: Σε ποια χώρα έρχεται σταδιακή αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης έως τα 70 χρόνια
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα