Για πολλά χρόνια επικρατούσε η αντίληψη ότι οι ανθρωπιστικές σπουδές οδηγούσαν σε περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές, ενώ η πληροφορική αποτελούσε το ασφαλέστερο εισιτήριο για μια καριέρα με υψηλές απολαβές. Η ραγδαία εξάπλωση, όμως, της τεχνητής νοημοσύνης φαίνεται να ανατρέπει αυτή την εικόνα. Καθώς τα συστήματα AI αποκτούν ολοένα μεγαλύτερες δυνατότητες, οι εταιρείες του κλάδου στρέφονται ολοένα και περισσότερο σε επιστήμονες της φιλοσοφίας, της ηθικής και των ανθρωπιστικών επιστημών, αναζητώντας ανθρώπους που μπορούν να βελτιώσουν τον τρόπο με τον οποίο τα μοντέλα συλλογίζονται, αξιολογούν πληροφορίες και λαμβάνουν αποφάσεις.
Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται πλέον και στην αγορά εργασίας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι οι απόφοιτοι φιλοσοφικών σχολών εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας από εκείνους της πληροφορικής, παρά το γεγονός ότι μέχρι πριν από λίγα χρόνια συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο. Το 2024, το ποσοστό ανεργίας των αποφοίτων πληροφορικής διαμορφώθηκε στο 7%, έναντι 5,1% για τους αποφοίτους φιλοσοφικών σχολών.
Δεν είναι μάλιστα λίγοι όσοι εξασφαλίζουν θέση εργασίας σε εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης ακόμη και πριν ολοκληρώσουν τις σπουδές τους, ενώ αρκετοί πανεπιστημιακοί εγκαταλείπουν την ακαδημαϊκή τους καριέρα για να αναλάβουν αντίστοιχους ρόλους στον ιδιωτικό τομέα.
Η σωκρατική μέθοδος ως εργαλείο εκπαίδευσης της AI
Η φιλοσοφία αποδεικνύεται ιδιαίτερα χρήσιμη στην εκπαίδευση των σύγχρονων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σωκρατική μέθοδος, όπως περιγράφεται στους διαλόγους του Πλάτωνα, η οποία βασίζεται στη διατύπωση συνεχών ερωτήσεων και στην προσποιητή άγνοια, προκειμένου να αποσαφηνίζονται έννοιες, να εντοπίζονται αντιφάσεις και να εξετάζονται οι συνέπειες κάθε επιχειρήματος.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση θεωρείται ιδιαίτερα χρήσιμη για τα σύγχρονα chatbots, καθώς τα βοηθά να αποφεύγουν την άκριτη επιβεβαίωση των χρηστών και να αναπτύσσουν πιο αξιόπιστη διαδικασία λογικής επεξεργασίας των πληροφοριών.
Η γνωστή ρήση του Σωκράτη «Ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα» αποκτά πλέον νέα σημασία στον κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης. Η ενσωμάτωση αυτής της φιλοσοφικής ταπεινότητας συμβάλλει στον περιορισμό της υπερβολικής αυτοπεποίθησης που εμφανίζουν συχνά τα γλωσσικά μοντέλα, μειώνοντας την πιθανότητα να παρουσιάζουν λανθασμένες πληροφορίες ως βέβαιες.
Λιγότερες «παραισθήσεις» και καλύτερος συλλογισμός
Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι η αξιοποίηση φιλοσοφικών μεθόδων ενισχύει σημαντικά τις λεγόμενες «αλυσίδες σκέψης» των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, δηλαδή τη διαδικασία μέσω της οποίας αναλύουν ένα πρόβλημα βήμα προς βήμα πριν καταλήξουν σε μια απάντηση.
Παράλληλα, οι συγκεκριμένες τεχνικές συμβάλλουν στη μείωση των λεγόμενων hallucinations, των περιπτώσεων δηλαδή όπου ένα σύστημα AI παράγει πληροφορίες που παρουσιάζονται ως αληθείς χωρίς να στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα.
Η επίδραση της φιλοσοφίας δεν περιορίζεται μόνο στη διαδικασία συλλογισμού αλλά επεκτείνεται και στην ίδια την οπτική γωνία με την οποία ένα μοντέλο προσεγγίζει τα προβλήματα. Για παράδειγμα, ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που έχει εκπαιδευτεί σε κείμενα του John Locke είναι πιθανό να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στα ατομικά δικαιώματα ιδιοκτησίας και στην προστασία των ατομικών ελευθεριών κατά την ανάλυση νομικών ζητημάτων.
Ηθικοί κανόνες και ασφάλεια των μοντέλων
Η φιλοσοφία διαδραματίζει πλέον καθοριστικό ρόλο και στην ασφάλεια των προηγμένων μοντέλων. Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί περιπτώσεις στις οποίες ορισμένα συστήματα επιχείρησαν να παρακάμψουν περιορισμούς ή να υιοθετήσουν προβληματικές συμπεριφορές κατά τη διάρκεια δοκιμών.
Για την αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων αναπτύσσεται η προσέγγιση που είναι γνωστή ως «συνταγματισμός της τεχνητής νοημοσύνης». Πρόκειται για τη δημιουργία ενός πλαισίου λειτουργίας που βασίζεται σε ένα σύνολο ηθικών και νομικών αρχών, οι οποίες καθοδηγούν τη συμπεριφορά του μοντέλου κατά τη λήψη αποφάσεων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το chatbot Claude, στο οποίο έχουν ενσωματωθεί αρχές που αντλούνται από φιλοσοφικά έργα, διεθνείς διακηρύξεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά και σύγχρονα νομικά κείμενα. Το σχετικό «σύνταγμα» του μοντέλου λειτουργεί ως οδηγός συμπεριφοράς, καθορίζοντας τα όρια μέσα στα οποία μπορεί να λειτουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Δεοντολογία ή συνεπειοκρατία;
Παρά τη σημαντική πρόοδο, παραμένει ανοικτό το ερώτημα ποιο φιλοσοφικό πλαίσιο πρέπει να υιοθετήσουν τα μελλοντικά συστήματα AI.
Η μία βασική σχολή σκέψης είναι η δεοντολογία, η οποία, επηρεασμένη κυρίως από τον Immanuel Kant, θέτει απόλυτους κανόνες συμπεριφοράς, απαγορεύοντας πρακτικές όπως το ψέμα, ο εξαναγκασμός ή η χρήση των ανθρώπων αποκλειστικά ως μέσου για την επίτευξη ενός στόχου, ακόμη και όταν αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερο συνολικό όφελος.
Στον αντίποδα βρίσκεται η συνεπειοκρατία, σύμφωνα με την οποία η ορθότητα μιας απόφασης αξιολογείται κυρίως από τα αποτελέσματα που παράγει. Η συγκεκριμένη προσέγγιση επιχειρεί να σταθμίσει τα οφέλη και τις επιπτώσεις κάθε ενέργειας, επιλέγοντας τη λύση που οδηγεί στο μεγαλύτερο δυνατό συνολικό όφελος.
Η συζήτηση αυτή αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία όσο η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει πιο σύνθετους ρόλους στην οικονομία, στις επιχειρήσεις και στη δημόσια διοίκηση. Για τις εταιρείες του κλάδου, η τεχνολογική υπεροχή δεν αρκεί πλέον από μόνη της. Η ποιότητα του συλλογισμού, η αξιοπιστία των απαντήσεων, η ηθική συνέπεια και η ασφάλεια των μοντέλων εξελίσσονται σε βασικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, επαναφέροντας τη φιλοσοφία στο επίκεντρο μιας από τις σημαντικότερες τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής.
Διαβάστε ακόμη
Στο «μικροσκόπιο» της ΑΑΔΕ αδήλωτα εισοδήματα και καταθέσεις εξωτερικού
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.