Η αντίστροφη μέτρηση προς τις επόμενες εκλογές στην Ελλάδα, όποτε κι αν στηθούν οι κάλπες και τα παραβάν, μοιάζει να έχει ενεργοποιήσει το πιο κουραστικό και τοξικό ένστικτο του πολιτικού συστήματος. Αντί να ανοίγει μια σοβαρή συζήτηση για το πώς θα γίνει καλύτερη η ζωή των πολιτών, η δημόσια σφαίρα κατακλύζεται καθημερινά από έναν ατελείωτο διαγωνισμό καταγγελιών, υπονοούμενων, προσωπικών επιθέσεων και ακραίας πόλωσης. Σαν να μην υπάρχει τίποτε σημαντικότερο από το ποιος κατηγορεί ποιον, ποιος αποχωρεί, ποιος μετακινείται, ποιος εξυπηρέτησε συμφέροντα, ποιος απάντησε σωστά ή λάθος σε ένα τηλεοπτικό πάνελ και ποιος κέρδισε τις εντυπώσεις σε μια ακόμη διαδικτυακή αντιπαράθεση ή και μέσα στη Βουλή, με τσαμπουκάδες, φωνές, απειλές, λεονταρισμούς κ.λπ. κ.λπ.
Το αποτέλεσμα είναι ένας δημόσιος διάλογος που παράγει περισσότερο θόρυβο παρά ουσία. Οι πολίτες βομβαρδίζονται από ισχυρισμούς που συχνά δεν συνοδεύονται από αποδείξεις, από ιστορίες που ανακυκλώνονται επί μήνες ή και χρόνια, από θεωρίες που παρουσιάζονται ως βεβαιότητες και από μια μόνιμη προσπάθεια η πολιτική να μετατραπεί σε θέαμα. Η ουσία, όμως, εξαφανίζεται κάτω από τον καταιγισμό της έντασης. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα ζητήματα που επηρεάζουν πραγματικά την καθημερινότητα περνούν σχεδόν απαρατήρητα. Η ακρίβεια εξακολουθεί να πιέζει τα νοικοκυριά. Τα ενοίκια απομακρύνονται από τις δυνατότητες μιας ολόκληρης γενιάς. Το κόστος της ενέργειας και των καυσίμων παραμένει υψηλό. Το καλάθι του σούπερ μάρκετ εξακολουθεί να αδειάζει τα πορτοφόλια πολύ γρηγορότερα από όσο τα γεμίζουν οι μισθοί. Η πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας, παιδείας και στέγασης συνεχίζει να αποτελεί καθημερινό άγχος για πολλούς ανθρώπους.
Κι όμως, όλα αυτά δείχνουν να έχουν υποχωρήσει μπροστά στη διαρκή ανάγκη για πολιτική σύγκρουση. Η αντιπαράθεση δεν οργανώνεται γύρω από προτάσεις, αλλά γύρω από εντυπώσεις. Δεν μετριέται με επιχειρήματα, αλλά με τον αριθμό των αναρτήσεων, των τηλεοπτικών αποσπασμάτων και των συνθημάτων που θα κυριαρχήσουν για λίγες ώρες μέχρι να εμφανιστεί το επόμενο επεισόδιο – ακόμα και μέσα στη Βουλή, όπως έγραψα και πιο πάνω.
Αυτό, όμως, δεν είναι φυσιολογική προεκλογική προετοιμασία. Είναι ένας φαύλος κύκλος που αυτοτροφοδοτείται και κινδυνεύει να συνοδεύσει τη χώρα μέχρι την κάλπη – πού θα είναι εκεί, ας μην έχουμε αυταπάτες. Αν συνεχιστεί με αυτή την ένταση, δύσκολα θα φτάσουμε στις εκλογές χωρίς ακόμη βαθύτερα τραύματα στον δημόσιο διάλογο. Η πόλωση τρέφει την πόλωση, η καχυποψία γεννά περισσότερη καχυποψία και η απαξίωση των θεσμών γίνεται σχεδόν καθημερινή συνήθεια.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι όλο αυτό θυμίζει εποχές που πολλοί πίστευαν πως είχαν μείνει πίσω. Εποχές όπου η πολιτική αντιπαράθεση μετατρεπόταν σε κοινωνικό διχασμό, όπου ο αντίπαλος δεν είχε απλώς διαφορετική άποψη αλλά αντιμετωπιζόταν περίπου ως εχθρός. Χρειάστηκαν χρόνια για να περιοριστούν στο ελάχιστο αυτές οι λογικές και να αποκατασταθεί ένα στοιχειώδες κλίμα θεσμικής κανονικότητας. Θα ήταν οπισθοδρόμηση να επιστρέψουμε σε εκείνες τις συνθήκες. Η συγκυρία, άλλωστε, δεν αφήνει περιθώρια για τέτοιες πολυτέλειες. Η διεθνής οικονομία παραμένει ασταθής, οι γεωπολιτικές εξελίξεις μεταβάλλονται διαρκώς, οι αγορές αντιδρούν σε κάθε νέα εστία έντασης και οι πολίτες αναζητούν πάνω απ’ όλα ένα αίσθημα ασφάλειας και προβλεψιμότητας.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η χώρα έχει ανάγκη από σταθερότητα, σοβαρότητα και καθαρό πολιτικό λόγο. Όχι από έναν καθημερινό διαγωνισμό κραυγών.
Η Δημοκρατία ασφαλώς προϋποθέτει σκληρή κριτική, λογοδοσία και έλεγχο της εξουσίας. Δεν προϋποθέτει, όμως, την υποκατάσταση της πολιτικής από τη μόνιμη καταγγελία χωρίς αποδείξεις και επιχειρήματα ούτε την αντικατάσταση των προγραμμάτων από προσωπικές επιθέσεις. Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν όχι μόνο ποιος φταίει για το χθες, αλλά κυρίως ποιος μπορεί να δώσει λύσεις για το αύριο.
Αν η πορεία προς τις εκλογές εξελιχθεί σε έναν ατελείωτο αγώνα αλληλοεξόντωσης, χαμένοι δεν θα είναι μόνο όσοι συμμετέχουν σε αυτόν. Χαμένη θα είναι η ίδια η πολιτική. Και μαζί της, μια κοινωνία που περιμένει απαντήσεις στα πραγματικά της προβλήματα και όχι άλλη μία παράσταση με πρωταγωνιστή την πόλωση. Σε όλο αυτό, βέβαια, ευθύνη δεν έχει μόνο ο πολιτικός κορμός της χώρας, αλλά και οι πολίτες – με τις επιλογές τους στον εκλογικό φάκελο.
Οπου, σας παρακαλώ, μιλήστε μου λίγο για τον «σοφό ελληνικό λαό», να χαμογελάσω με συγκατάβαση…