Μια ημέρα στη θάλασσα, 6.000 λίτρα πετρελαίου και μόλις οκτώ χτένια. Αυτή ήταν η ψαριά ενός αλιευτικού στη Βρετανία το περασμένο καλοκαίρι, σε ένα περιστατικό που αποτυπώνει τις ασφυκτικές οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζει ο ευρωπαϊκός αλιευτικός κλάδος. Με τις τρέχουσες τιμές των καυσίμων, ένα αντίστοιχο ταξίδι θα κόστιζε περίπου 12.000 λίρες δηλαδή 16.000 δολάρια, σύμφωνα με όσα αναφέρει στο Bloomberg ο Χάρι Όουεν, εκπρόσωπος του Western Fish Producers’ Organisation.
Η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους καθιστά ολοένα πιο ασύμφορη την έξοδο των αλιευτικών στη θάλασσα, με τις επιπτώσεις να επεκτείνονται από τους ψαράδες και τις επιχειρήσεις επεξεργασίας έως τα καταστήματα και τους καταναλωτές.
Τα καύσιμα απορροφούν έως και το 40% του κόστους
Σύμφωνα με την εθνική ομοσπονδία αλιευτικών οργανώσεων της Βρετανίας, οι τιμές των ναυτιλιακών καυσίμων έχουν διπλασιαστεί μέσα σε έξι μήνες, αντιπροσωπεύοντας πλέον έως και το 40% του κόστους ενός αλιευτικού ταξιδιού. Οι πιέσεις έχουν οδηγήσει αλιείς σε περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ισπανίας να αναστείλουν ή να περιορίσουν τις δραστηριότητές τους.
Στη Βρετανία, ο Western Fish Producers’ Organisation μείωσε για πρώτη φορά κατά 50% την εισφορά των μελών του, επιχειρώντας να περιορίσει την οικονομική επιβάρυνση. Παράλληλα, αλιευτικές οργανώσεις ζητούν κρατική στήριξη, ενώ οι χώρες της G7 κινούνται προς την αποδέσμευση πετρελαίου από τα στρατηγικά τους αποθέματα. Ωστόσο, ακόμη και μια αποκλιμάκωση των τιμών δεν θα εξάλειφε τον βασικό κίνδυνο του επαγγέλματος.
Σε αντίθεση με άλλους παραγωγικούς κλάδους, οι αλιείς δεν γνωρίζουν εκ των προτέρων τι θα αποφέρει μια ημέρα εργασίας. Όπως επισημαίνει ο Μπεν Λόρενς, διευθύνων σύμβουλος της Holmes Seafood, ένα αλιευτικό μπορεί να καταναλώσει χιλιάδες λίτρα καυσίμων και να επιστρέψει με ελάχιστη ψαριά. Η αβεβαιότητα αυτή καθιστά κάθε έξοδο στη θάλασσα ένα ολοένα μεγαλύτερο οικονομικό ρίσκο.
Η κρίση πλήττει και τις επιχειρήσεις στη στεριά
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στα αλιευτικά σκάφη, αλλά επεκτείνονται σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Σύμφωνα με την Europêche, που εκπροσωπεί τον ευρωπαϊκό αλιευτικό κλάδο, για κάθε θέση εργασίας στη θάλασσα αντιστοιχούν περίπου πέντε στη στεριά, σε δραστηριότητες όπως η επεξεργασία αλιευμάτων, οι μεταφορές, η συντήρηση σκαφών και η εμπορία.
Στη Βρετανία, μια μονάδα επεξεργασίας χτενιών λειτούργησε μόλις μιάμιση ημέρα μέσα σε διάστημα δύο εβδομάδων τον Σεπτέμβριο, εξαιτίας της περιορισμένης διαθεσιμότητας πρώτης ύλης, ενώ εξακολουθούσε να καταβάλλει τις αμοιβές των εργαζομένων της. Την ίδια στιγμή, επιχείρηση προμήθειας αλιευτικού εξοπλισμού και συντήρησης σκαφών στο Μπρίξαμ κατέγραψε πτώση τζίρου 30%, καθώς οι ψαράδες περιόρισαν τις εξόδους τους ή ανέβαλαν επισκευές. Το κόστος συνεχίζει να αυξάνεται και μετά την εκφόρτωση των αλιευμάτων, καθώς οι επιχειρήσεις επιβαρύνονται με υψηλότερες δαπάνες για ψύξη, μεταφορές, συσκευασία και αποθήκευση.
Από την ψαραγορά του Λονδίνου στις ανατιμήσεις
Στη φημισμένη ψαραγορά Billingsgate του Λονδίνου, όπου καταφθάνουν αλιεύματα από τη Βρετανία και ολόκληρο τον κόσμο, οι έμποροι βλέπουν το κόστος να αυξάνεται σε κάθε στάδιο. Από τη μεταφορά και την ψύξη μέχρι τον πάγο και τις συσκευασίες, οι ανατιμήσεις συσσωρεύονται πριν ακόμη τα προϊόντα φτάσουν στον τελικό καταναλωτή. Η πίεση είναι αισθητή και στις μεταφορές. Η Ντέμπι Χιουζ, της Portland Scallop Co., που διαθέτει ψάρια και θαλασσινά μέσω κινητών σημείων πώλησης στο Λονδίνο, αναφέρει ότι το κόστος ανεφοδιασμού των τριών οχημάτων της αυξήθηκε από 300 σε 480 λίρες μέσα σε περίπου 18 μήνες.
Πρόκειται για αύξηση 60%, η οποία προστίθεται στο ήδη υψηλότερο κόστος προμήθειας και συντήρησης των προϊόντων. Οι επιχειρήσεις καλούνται έτσι είτε να απορροφήσουν μέρος των ανατιμήσεων, περιορίζοντας τα περιθώρια κέρδους τους, είτε να μετακυλίσουν το κόστος στους καταναλωτές.
Ακριβότερα ψάρια και καταναλωτές που περιορίζουν τις αγορές
Οι συνέπειες έχουν ήδη φτάσει στις τιμές λιανικής. Στη Βρετανία, οι τιμές των φρέσκων και διατηρημένων σε ψύξη ψαριών αυξήθηκαν κατά 11,4% σε ετήσια βάση τον Σεπτέμβριο, ενώ τα κατεψυγμένα θαλασσινά κατέγραψαν άνοδο 10%. Σύμφωνα με τον οργανισμό Seafish, η πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς στρέφει περισσότερους καταναλωτές προς οικονομικότερα κατεψυγμένα προϊόντα.
Παράλληλα, ορισμένοι έμποροι επιλέγουν επεξεργασμένο κρέας χτενιών από τη Σκωτία, καθώς τα τοπικά αλιεύματα γίνονται υπερβολικά ακριβά. Ανατιμήσεις καταγράφονται επίσης σε είδη όπως το σκουμπρί, ο μπακαλιάρος και ο σολομός. Η αλλαγή στην καταναλωτική συμπεριφορά είναι ήδη εμφανής στα σημεία πώλησης της Portland Scallop Co. Όπως περιγράφει η Ντέμπι Χιουζ, οι πελάτες πλησιάζουν, παρατηρούν τα προϊόντα και τις τιμές τους, αλλά συχνά αποχωρούν χωρίς να αγοράσουν τίποτα.