Ο πόλεμος του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν απειλεί να καταφέρει σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία, η οποία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις της ιστορικής αύξησης των δασμών που επέβαλε.

Για την Ευρώπη, η διατήρηση των υψηλών τιμών της ενέργειας θα οδηγήσει την οικονομία στο χείλος της ύφεσης. Για τις ΗΠΑ, θα θέσει την Ομοσπονδιακή Τράπεζα σε μια δύσκολη θέση — εγκλωβισμένη ανάμεσα σε έναν πόλεμο που ωθεί τον πληθωρισμό προς τα πάνω και έναν πρόεδρο που απαιτεί τη μείωση των επιτοκίων. Για την Κίνα, το τέλος των μειωμένων τιμών εισαγωγής ιρανικού πετρελαίου προστίθεται στην πίεση από τους δασμούς του Τραμπ και την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων.

Στις πρώτες ημέρες των συγκρούσεων, η ένταση είναι υψηλή και η κατάληξη αβέβαιη. To Bloomberg Economics έχει δημιουργήσει σενάρια για το τι μας περιμένει και τι σημαίνουν αυτά για τις τιμές του πετρελαίου, τις μεγάλες οικονομίες και το μέλλον του Ιράν.

Φυσικά, είναι πιθανό η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη να βρουν μια διέξοδο, το πετρέλαιο να επανέλθει στο μέσο όρο των 65 δολαρίων το βαρέλι που είχε πριν την κλιμάκωση και η παγκόσμια οικονομία να αποφύγει το πλήγμα.

Ωστόσο, τα τελευταία σημάδια υποδηλώνουν ότι θα ακολουθήσουν χειρότερα. Το μεγαλύτερο διυλιστήριο πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας έχει κλείσει. Το Κατάρ έχει κλείσει τη μεγαλύτερη μονάδα υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο. Τα Στενά του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά παραλύσει. Οι αποδόσεις των ομολόγων έχουν αυξηθεί, καθώς οι επενδυτές περιορίζουν τα στοιχήματα για μειώσεις των επιτοκίων από τη Fed.

Ακραίο σενάριο

Σε ένα ακραίο σενάριο, το Bloomberg υποθέτει ότι, με τον Τραμπ να προειδοποιεί για ένα «μεγάλο κύμα» επιθέσεων, το Ισραήλ να στοχεύει στην πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και την Τεχεράνη να στοιχηματίζει ότι μπορεί να αντέξει περισσότερο από τους αντιπάλους της, οι μάχες συνεχίζονται. Οι εντατικές ιρανικές επιθέσεις πυρπολούν διυλιστήρια και λιμάνια ή καταστρέφουν αγωγούς, σταματώντας την παραγωγή ενέργειας.

Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να παρέχουν αεροπορική άμυνα για να προστατεύσουν τα δεξαμενόπλοια που διέρχονται από τα Στενά, επιπλέον της ναυτικής συνοδείας και της ασφάλειας που υποσχέθηκε ο Τραμπ, αλλά οι κίνδυνοι θα παραμείνουν υψηλοί. Μερικές μαζικές επιθέσεις από ιρανικά drones θα μπορούσαν να είναι αρκετές για να κρατήσουν τη διαδρομή κλειστή.

Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από τα Στενά. Με βάση ακαδημαϊκές μελέτες και την εμπειρία από προηγούμενες διακοπές εφοδιασμού, το Bloomberg Economics εκτιμά ότι μια πτώση της προσφοράς κατά 1% ωθεί τις τιμές προς τα πάνω κατά περίπου 4%.

Αυτό υποδηλώνει ότι μια παρατεταμένη διακοπή της λειτουργίας των Στενών θα αυξήσει τις τιμές του πετρελαίου κατά 80% σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, φέρνοντάς τις στα 108 δολάρια το βαρέλι. Σε ένα ακραίο σενάριο, το Bloomberg Economics υποθέτει ότι οι τιμές θα παραμείνουν τόσο υψηλές μέχρι το δ’ τρίμηνο του έτους.

Το εύρος της αβεβαιότητας είναι μεγάλο. Σημαντικές ζημιές στις ενεργειακές υποδομές του Περσικού Κόλπου – για παράδειγμα, περισσότερες επιθέσεις με drones στις εγκαταστάσεις της Saudi Aramco ή μια υπερβολική αντίδραση της αγοράς – θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σημαντική αύξηση των τιμών. Μια πιο περιορισμένη καταστροφή ή ένας συντομότερος πόλεμος θα σήμαινε μικρότερη αύξηση ή πιο σύντομη απότομη άνοδο.

Η απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου επηρεάζει την οικονομία μέσω πολλαπλών καναλιών. Αυξάνει το κόστος για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, μειώνοντας την αγοραστική δύναμη και περιορίζοντας την ανάπτυξη. Επίσης, αυξάνουν τον πληθωρισμό, ωθώντας προς τα πάνω τις τιμές των μεταφορών και οτιδήποτε έχει ως πρώτη ύλη τα πετροχημικά.

Για τις κεντρικές τράπεζες, αυτό που έχει σημασία είναι το μέγεθος του αντίκτυπου και το αν οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό παραμένουν σταθερές ή όχι.

Αν παραμείνουν σταθερές, αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει στον πρόεδρο της Fed Tζερόμ Πάουελ, στην πρόεδρο της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ και στους ομολόγους τους να αγνοήσουν τον προσωρινό αντίκτυπο στον πληθωρισμό και να επικεντρωθούν στους κινδύνους για την ανάπτυξη – με πιθανότητα μείωσης των επιτοκίων. Αν δεν παραμείνουν σταθερές, η ανησυχία για τις απαιτήσεις των εργαζομένων για υψηλότερους μισθούς και η αύξηση των τιμών από τις επιχειρήσεις μπορεί να τους αναγκάσει να αυξήσουν τα επιτόκια.

Για τις ΗΠΑ, η «επανάσταση» του σχιστολιθικού πετρελαίου έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι ενεργειακές κρίσεις επηρεάζουν την οικονομία. Οι καταναλωτές χάνουν από τις υψηλότερες τιμές του φυσικού αερίου, αλλά οι παραγωγοί κερδίζουν — και το αποτέλεσμα είναι ουσιαστικά μηδενική επίδραση στην ανάπτυξη.

Πληθωρισμός

Για τον πληθωρισμό, η ιστορία είναι διαφορετική. Η πιθανότητα της τιμής των 108 δολαρίων ανά βαρέλι πετρελαίου στο SHOK — το μοντέλο των μεγάλων οικονομιών του Bloomberg Economics — προσθέτει περίπου 0,8 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό μέχρι το τέλος του έτους. Προσθέτοντας τα στοιχεία αυτά στα προπολεμικά δεδομένα, ο πληθωρισμός ξεπερνά το 3% — υπερβαίνοντας σημαντικά τον στόχο του 2% της Fed.

Τουλάχιστον, αυτό θα έκανε την Fed να σταματήσει πριν προχωρήσει σε περαιτέρω μειώσεις των επιτοκίων. Εάν οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό δε σταθεροποιηθούν, θα υπάρξει πίεση για αύξηση. Ο Κέβιν Γουόρς, υποψήφιος του Τραμπ για την προεδρία της Fed, θα βρεθεί σε δύσκολη θέση – με τον Τραμπ να απαιτεί χαμηλότερα επιτόκια, αλλά τις δυνάμεις που εξαπολύονται από τη σύγκρουση να απαιτούν υψηλότερα.

Ο Τραμπ αντιμετωπίζει επίσης πολιτικό κίνδυνο. Ούτε ο πληθωρισμός ούτε οι εξωτερικοί πόλεμοι είναι δημοφιλείς στους Αμερικανούς ψηφοφόρους — όπως σίγουρα γνωρίζει μετά τη συντριπτική νίκη του στις εκλογές του 2024. Οι ενδιάμεσες εκλογές απέχουν μόλις λίγους μήνες. Προς το παρόν, το Κογκρέσο φαίνεται απίθανο να συγκρατήσει τον Τραμπ, ακόμη και αν μέχρι στιγμής αυτός δεν έχει ζητήσει έγκριση για την επίθεση.

Για άλλες μεγάλες, ανεπτυγμένες οικονομίες — την Ευρωζώνη και το Ηνωμένο Βασίλειο — η κατάσταση όσον αφορά την ανάπτυξη είναι πιο απλή. Χωρίς σημαντικούς παραγωγούς ενέργειας που να επωφελούνται από τις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο πλήγμα στο ΑΕΠ. Η Ευρώπη είναι επίσης πιο εκτεθειμένη στις τιμές του φυσικού αερίου, οι οποίες αυξήθηκαν κατακόρυφα όταν η παραγωγή του Κατάρ διακόπηκε.

Το μοντέλο του Bloomberg Economics δείχνει ένα πλήγμα στο ΑΕΠ από το ενεργειακό σοκ της τάξης του 0,6% για την Ευρωζώνη και 0,5% για το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο πληθωρισμός επίσης αυξάνεται, με ανοδική τάση περίπου 1,1 ποσοστιαίας μονάδας και για τις δύο οικονομίες. Εάν οι προσδοκίες αυξηθούν, η ΕΚΤ και η Τράπεζα της Αγγλίας ενδέχεται να αναγκαστούν να αναβάλουν τις μειώσεις ή να αυξήσουν τα επιτόκια, επιδεινώνοντας το πλήγμα στην ανάπτυξη.

Η Κίνα είναι σημαντικός εισαγωγέας πετρελαίου. Το Ιράν και η Βενεζουέλα αντιπροσώπευαν ένα σημαντικό μερίδιο των αγορών της και η Κίνα μπόρεσε να αγοράσει πετρέλαιο με έκπτωση σε σχέση με την τιμή της αγοράς. Η αγορά σε τιμή 108 δολαρίων το βαρέλι θα προσθέσει περίπου 0,8 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό. Η ανάπτυξη θα υποστεί ένα μικρό πλήγμα, επιδεινώνοντας την πίεση από τους δασμούς του Τραμπ και την αργή κατάρρευση της αγοράς ακινήτων.

Μεταξύ των κερδισμένων από τις διαταραχές στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου είναι η Ρωσία. Η απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου θα εξαλείψει ουσιαστικά το δημοσιονομικό της έλλειμμα, δίνοντας στο Κρεμλίνο περισσότερα χρήματα για να δαπανήσει στον πόλεμό του κατά της Ουκρανίας.

Σε ένα λιγότερο ακραίο σενάριο, οι μάχες συνεχίζονται χωρίς περαιτέρω σημαντικές επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές ή παρατεταμένες διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ. Οι τιμές του πετρελαίου κυμαίνονται γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι. Οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό παραμένουν σταθερές.

Ο πληθωρισμός αυξάνεται ελαφρώς — περίπου 0,3 ποσοστιαίες μονάδες στις ΗΠΑ και περίπου 0,5 ποσοστιαίες μονάδες στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Eυρωζώνη. Το ΑΕΠ υφίσταται πλήγμα, αλλά όχι σοβαρό. Οι κεντρικές τράπεζες ενδέχεται να διαπιστώσουν ότι μπορούν να αγνοήσουν τον κλονισμό.

Στην λιγότερο ακραία περίπτωση, οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήγουν σε κατάπαυση του πυρός. Οι διαταραχές υποχωρούν. Το πετρέλαιο επιστρέφει στα 65 δολάρια το βαρέλι. O αποπληθωρισμός συνεχίζεται, οι κεντρικές τράπεζες παραμένουν σταθερές και οι κίνδυνοι για την παγκόσμια οικονομία εξασθενούν.

Το αποτέλεσμα της σύγκρουσης θα διαμορφώσει επίσης το μέλλον του Ιράν. Η εντατικοποίηση ή η παράταση των συγκρούσεων αυξάνει τους κινδύνους για τη σταθερότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Μια κατάπαυση του πυρός θα συμβάλει στη διασφάλιση της επιβίωσής της. Οι βομβαρδισμοί έχουν προκαλέσει σοβαρό πλήγμα, αλλά η κυβέρνηση παραμένει σταθερή προς το παρόν.

Οι ισχυροί παράγοντες εντός του συστήματος το διατηρούν σε λειτουργία. Προτεραιότητά τους είναι η συνέχεια. Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης — η ισχυρή παραστρατιωτική δύναμη του Ιράν — θα διαμορφώσει τη μετάβαση σε μια νέα ηγεσία. Πιθανότατα θα προχωρήσει σε εδραίωση της εξουσίας. Με τον χαρακτηρισμό του ως τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ, είναι απίθανο οι Φρουροί να βιαστούν να βελτιώσουν τις σχέσεις τους με την Ουάσινγκτον.

Μια αλλαγή στην κυβέρνηση είναι πιθανή, αλλά μόνο μακροπρόθεσμα και μετά από μια παρατεταμένη περίοδο αστάθειας. Η προοπτική μιας λαϊκής εξέγερσης φαίνεται απομακρυσμένη προς το παρόν. Οι αρχές ενισχύουν τον έλεγχο των δρόμων. Δεν υπάρχει οργανωμένη αντιπολίτευση που να λειτουργεί εντός της χώρας.

Διαβάστε ακόμη 

Moody’s: Πρόβλεψη για πόλεμο 4–6 εβδομάδων στη Μέση Ανατολή – Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις

Τρ. Πειραιώς: «Γερό χαρτί» η Εθνική Ασφαλιστική – Στα 210 εκατ. ευρώ οι προμήθειες το 2030

Η άνοδος και η πτώση του φουά γκρα

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα