Η απόσταση που χωρίζει τις Ηνωμένες Πολιτείες από την Ευρώπη δεν μετριέται μόνο σε φορολογικούς συντελεστές, κοινωνικές παροχές ή επίπεδα εισοδήματος. Αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο οι δύο οικονομίες παράγουν, διανέμουν και τελικά διατηρούν τον πλούτο. Στη μία πλευρά του Ατλαντικού, η ανάληψη μεγάλου ρίσκου μπορεί να οδηγήσει σε αμύθητες περιουσίες. Στην άλλη, σύμφωνα με το Bloomberg, η μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια συνοδεύεται από πολύ υψηλότερα εμπόδια για όποιον φιλοδοξεί να φτάσει στην κορυφή.
Το αποτέλεσμα μοιάζει παράδοξο: οι ΗΠΑ παραμένουν ίσως το ευνοϊκότερο περιβάλλον για τη δημιουργία μιας τεράστιας περιουσίας, ενώ η Ευρώπη σε αρκετές περιπτώσεις αποδεικνύεται καλύτερο μέρος για κάποιον που διαθέτει ήδη πλούτο και επιθυμεί να τον διατηρήσει μέσα στις επόμενες γενιές.
Η διαφορετική φιλοσοφία των δύο μοντέλων βρίσκεται πίσω από μια πολύ ευρύτερη συζήτηση. Το πραγματικό δίλημμα δεν περιορίζεται στην ύπαρξη ή μη δισεκατομμυριούχων. Αφορά το κατά πόσο μια οικονομία πρέπει να μεγιστοποιεί τις πιθανότητες εντυπωσιακής κοινωνικής ανόδου, αποδεχόμενη μεγαλύτερες ανισότητες, ή να περιορίζει τις ακραίες αποκλίσεις προσφέροντας μεγαλύτερη προστασία στο σύνολο της κοινωνίας.
Η Αμερική των αυτοδημιούργητων περιουσιών
Η σύνθεση της οικονομικής ελίτ στις ΗΠΑ έχει αλλάξει σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Στα μέσα του 20ού αιώνα, πολύ μεγαλύτερο τμήμα των κορυφαίων περιουσιών προερχόταν από κληρονομημένο πλούτο. Σήμερα, η εικόνα είναι διαφορετική, καθώς επιχειρηματίες που δημιούργησαν εταιρείες από την αρχή καταλαμβάνουν σημαντικό μέρος των υψηλότερων θέσεων της οικονομικής πυραμίδας.
Ενδεικτική είναι η εξέλιξη στη σύνθεση του πλουσιότερου 0,01% των Αμερικανών. Τη δεκαετία του 1960 οι γυναίκες αποτελούσαν περίπου το μισό αυτής της ομάδας, ενώ στις αρχές του 21ου αιώνα η συμμετοχή τους είχε μειωθεί κάτω από το ένα τρίτο.
Μία εξήγηση συνδέεται ακριβώς με την υποχώρηση της σχετικής σημασίας της κληρονομιάς. Όταν μια μεγάλη περιουσία μεταβιβάζεται στα παιδιά, η κατανομή ανάμεσα στα δύο φύλα είναι περισσότερο ισορροπημένη. Αντίθετα, η δημιουργία τεράστιου πλούτου μέσω επιχειρηματικής δραστηριότητας εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντική ανισορροπία υπέρ των ανδρών.
Η σημερινή λίστα των Αμερικανών δισεκατομμυριούχων αποτελεί χαρακτηριστική αντανάκλαση αυτής της πραγματικότητας: τεχνολογία, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, λιανεμπόριο και νέες επιχειρήσεις έχουν δημιουργήσει περιουσίες σε κλίμακα που δύσκολα συναντάται στην Ευρώπη.
Η Ευρώπη και η δύναμη της κληρονομιάς
Στην ευρωπαϊκή πλευρά, η ιστορία είναι διαφορετική. Σε ορισμένες περιοχές, η οικονομική ελίτ εμφανίζει εντυπωσιακή συνέχεια μέσα στους αιώνες. Η Φλωρεντία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς οικογένειες που βρίσκονταν στις ανώτερες οικονομικές βαθμίδες πριν από περίπου έξι αιώνες εξακολουθούν να εμφανίζουν ισχυρή παρουσία.
Δεν πρόκειται ασφαλώς για ολόκληρη την Ευρώπη. Ωστόσο, η μεγαλύτερη διάρκεια του οικογενειακού πλούτου αναδεικνύει μια βασική διαφορά από το αμερικανικό μοντέλο.
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, μάλιστα, το πλαίσιο της κληρονομικής διαδοχής προβλέπει ότι σημαντικό τμήμα μιας περιουσίας πρέπει να μεταβιβάζεται στους νόμιμους κληρονόμους. Σε ορισμένες περιπτώσεις το ποσοστό μπορεί να φθάνει από 50% έως 75%, περιορίζοντας την ελευθερία διάθεσης του πλούτου.
Αυτή η διαφορετική κουλτούρα γίνεται εμφανής ακόμη και στη φιλανθρωπία. Η συμμετοχή Ευρωπαίων στο Giving Pledge, τη δέσμευση διάθεσης του μεγαλύτερου μέρους μιας περιουσίας για κοινωφελείς σκοπούς, παραμένει σαφώς μικρότερη από την αντίστοιχη αμερικανική.
Ένας λόγος είναι δομικός: στην Ευρώπη μεγάλο μέρος της κοινωνικής αλληλεγγύης περνά μέσα από το κράτος και χρηματοδοτείται μέσω της φορολογίας, αντί να εξαρτάται στον ίδιο βαθμό από την ιδιωτική φιλανθρωπία.
Υψηλότεροι φόροι, μεγαλύτερη ασφάλεια
Το ευρωπαϊκό κοινωνικοοικονομικό μοντέλο βασίζεται γενικά σε υψηλότερη φορολογία εισοδήματος και κατανάλωσης, ισχυρότερες κοινωνικές παροχές και αυστηρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο για επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικές αγορές.
Το σύστημα προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα, περισσότερη προστασία στους εργαζομένους και ισχυρότερο δίχτυ ασφαλείας. Ταυτόχρονα, όμως, κάνει δυσκολότερη τόσο τη συσσώρευση τεράστιου πλούτου όσο και την εκρηκτική ανάπτυξη μιας επιχείρησης.
Η Δανία δείχνει την άλλη πλευρά αυτής της εξίσωσης. Λιγότερο από το 20% των εισοδηματικών πλεονεκτημάτων εκτιμάται ότι μεταφέρεται από γονείς σε παιδιά, έναντι περίπου 50% στις ΗΠΑ, ενώ η συνολική κινητικότητα του πλούτου εμφανίζεται υψηλότερη.
Στην κορυφή, ωστόσο, η εικόνα αλλάζει. Η περιουσία της οικογένειας εξακολουθεί να αποτελεί ισχυρό παράγοντα για τη μελλοντική οικονομική θέση ενός παιδιού. Ο πλούτος γεννά πλούτο, ακόμη και σε κοινωνίες με υψηλή κινητικότητα και εκτεταμένο κοινωνικό κράτος.
Το μεγάλο δίλημμα: ασφάλεια ή μεγαλύτερη ανταμοιβή
Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στην αντιμετώπιση του ρίσκου. Το αμερικανικό μοντέλο το αποδέχεται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό και μαζί του αποδέχεται τόσο την πιθανότητα αποτυχίας όσο και την προοπτική μιας τεράστιας ανταμοιβής.
Η Ευρώπη προκρίνει περισσότερο την οικονομική ασφάλεια. Περισσότεροι πολίτες προστατεύονται από την ακραία φτώχεια και διαθέτουν μεγαλύτερες πιθανότητες πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης και κοινωνικής προστασίας ανεξαρτήτως εισοδήματος. Το αντίτιμο είναι ένα περιβάλλον στο οποίο η διαδρομή από μια συνηθισμένη οικονομική αφετηρία προς τον εξαιρετικά μεγάλο πλούτο γίνεται δυσκολότερη.
Οι ΗΠΑ προσφέρουν μια πιο ακραία κατανομή πιθανών αποτελεσμάτων. Κάποιος μπορεί να χάσει περισσότερα, αλλά μπορεί επίσης να δημιουργήσει μια περιουσία που σε αρκετές ευρωπαϊκές οικονομίες θα ήταν πολύ δυσκολότερο να αποκτήσει.
Υπάρχει όμως και μία ακόμη διάσταση. Η μεσαία τάξη στις ΗΠΑ διαθέτει σε αρκετές περιπτώσεις υψηλότερη υλική κατανάλωση και μεγαλύτερα εισοδήματα από αντίστοιχα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, αν και καλείται παράλληλα να αναλάβει μεγαλύτερο ιδιωτικό κόστος για υπηρεσίες που στην Ευρώπη παρέχονται συχνότερα από το κράτος.
Οι δισεκατομμυριούχοι και η μηχανή της καινοτομίας
Το κρίσιμο επιχείρημα υπέρ του αμερικανικού συστήματος είναι ότι ο μηχανισμός που δημιουργεί δισεκατομμυριούχους δεν παράγει αποκλειστικά προσωπικές περιουσίες. Μπορεί ταυτόχρονα να δημιουργεί νέες τεχνολογίες, προϊόντα, υπηρεσίες, θέσεις εργασίας και ολόκληρους κλάδους.
Οι τεράστιες αποδόσεις λειτουργούν ως κίνητρο για επιχειρηματικότητα, επενδύσεις και καινοτομία. Η δυνατότητα μιας εξαιρετικά μεγάλης ανταμοιβής ενθαρρύνει την ανάληψη κινδύνων που διαφορετικά ίσως δεν αναλαμβάνονταν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το αμερικανικό μοντέλο αποτελεί αυτόματα καλύτερη επιλογή. Ούτε ότι το ευρωπαϊκό σύστημα εμποδίζει την επιχειρηματικότητα ή δεν δημιουργεί αυτοδημιούργητους δισεκατομμυριούχους. Οι δύο οικονομίες κάνουν ουσιαστικά διαφορετική επιλογή ανάμεσα στην ασφάλεια, την ισότητα, το ρίσκο και την ανταμοιβή.
Και εκεί βρίσκεται η ουσία της σύγκρισης, σύμφωνα πάντα με το Bloomberg. Η Ευρώπη επιχειρεί να περιορίσει το βάθος της οικονομικής πτώσης. Η Αμερική αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο τόσο για την πτώση όσο και για την απογείωση. Το ερώτημα επομένως δεν είναι απλώς πού υπάρχουν περισσότεροι πλούσιοι, αλλά ποιο σύστημα δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες και τελικά μεγαλύτερη ευημερία για το σύνολο της κοινωνίας.
Διαβάστε επίσης
Goody’s-Everest: 60 χρόνια ιστορίας ξανά στο τραπέζι για deal 300 εκατ. ευρώ (pics)
Ρεύμα: Ακριβό φυσικό αέριο και απώλειες παραγωγής φέρνουν νέες αυξήσεις – Η εικόνα στην Ελλάδα
Η Ελλάδα αγοράζει επτά χρόνια φθηνότερου χρέους
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ