Για περίπου έναν χρόνο, ο καρκίνος αναστάτωσε τη ζωή της Ούλρικε Ίσελχαρντ. Η επέμβαση για την αφαίρεση του μαστού και οι δύο θεραπείες χημειοθεραπείας τής προκάλεσαν έντονη κόπωση, της στέρησαν την αισιοδοξία. Η ίδια έχασε επίσης τα μαλλιά της, που έφταναν μέχρι τους ώμους. Σήμερα, όμως, έχει επιστρέψει κανονικά στην εργασία της και πηγαίνει στο γραφείο με το ποδήλατο, διανύοντας καθημερινά απόσταση μεγαλύτερη των 3 χιλιομέτρων. Σύμφωνα με την ίδια, οφείλει αυτή την αλλαγή σε ένα νέο, πειραματικό φάρμακο σε μορφή χαπιού, το οποίο παίρνει κάθε πρωί.
«Η ζωή μου είναι ακριβώς όπως ήταν πριν αρρωστήσω», λέει η Ίσελχαρντ που είναι επίσης μητέρα τριών παιδιών και ζει στο Μπάμπεργκ της Γερμανίας. «Η μόνη διαφορά είναι ότι δεν χρειάζεται πια να φοράω σουτιέν».
Η Ίσελχαρντ συμμετείχε σε κλινική μελέτη στο πλησιέστερο πανεπιστημιακό νοσοκομείο, προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση στη νέα θεραπεία, η οποία ονομάζεται giredestrant. Η ανάπτυξή της αποτελεί έργο της ελβετικής φαρμακευτικής εταιρείας Roche Holding AG, η οποία είχε ήδη αλλάξει σημαντικά τα δεδομένα στη θεραπεία του καρκίνου του μαστού κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, χάρη στο Herceptin. Το συγκεκριμένο φάρμακο, έφερε σημαντικές αλλαγές στην αντιμετώπιση της νόσου και συνέβαλε στην αντιμετώπιση πολλών ασθενών, ενώ η ιστορία της ανάπτυξής του μεταφέρθηκε ακόμη και στον κινηματογράφο. Τώρα, η εταιρεία εκτιμά ότι μπορεί να αλλάξει και πάλι τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο καρκίνος του μαστού, αυτή τη φορά με ένα χάπι που λαμβάνεται καθημερινά.
Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην ιδέα ενός φαρμάκου που είναι εύκολο στη λήψη και αναπτύχθηκε από γυναίκες, με γνώμονα τις ανάγκες των γυναικών που αντιμετωπίζουν τη νόσο. Στόχος είναι να περιορίζεται η ανάπτυξη του καρκίνου και να μειώνεται ο κίνδυνος να εμφανιστεί ξανά, χωρίς τις έντονες και επώδυνες ανεπιθύμητες ενέργειες που προκαλούσαν παλαιότερες θεραπείες. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να βελτιωθεί σημαντικά η καθημερινότητα των ασθενών, πολλές από τις οποίες είναι πλέον νεότερες σε ηλικία και προσπαθούν να συνεχίσουν να εργάζονται και να ανταποκρίνονται στις οικογενειακές τους υποχρεώσεις, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν και μικρά παιδιά να φροντίσουν.
Πολλά διακυβεύονται για την ελβετική φαρμακευτική εταιρεία Roche. Αν και στο παρελθόν ήταν γνωστή ως ηγέτης στον τομέα των θεραπειών για τον καρκίνο του μαστού, τα τελευταία χρόνια έχει χάσει έδαφος σε μια αγορά που αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς, με αποτέλεσμα να κατατάσσεται πλέον στην 5η θέση παγκοσμίως στον τομέα των αντικαρκινικών φαρμάκων. Παράλληλα, έχασε τουλάχιστον μία σημαντική ευκαιρία εξαγοράς που θα μπορούσε να της εξασφαλίσει ένα ιδιαίτερα επιτυχημένο φάρμακο, ενώ μία από τις βασικές κλινικές μελέτες για το giredestrant δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα φέτος, περιορίζοντας τον αριθμό των ασθενών που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη θεραπεία.
Την ίδια στιγμή, η AstraZeneca Plc και άλλες φαρμακευτικές εταιρείες αναπτύσσουν παρόμοια φάρμακα. Η AstraZeneca έχει ενισχύσει σημαντικά τη θέση της στον τομέα των αντικαρκινικών θεραπειών, κερδίζοντας μερίδιο αγοράς εις βάρος της Roche. Σε αντίθεση με το giredestrant, μάλιστα, το αντίστοιχο φάρμακο της AstraZeneca έχει ήδη λάβει την πρώτη έγκριση από τις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές.
Οι εκτιμήσεις των αναλυτών για τις εμπορικές προοπτικές του giredestrant παρουσιάζουν μεγάλη απόκλιση: ορισμένοι προβλέπουν ότι οι ετήσιες πωλήσεις του θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ άλλοι εκτιμούν ότι ενδέχεται να αγγίξουν τα 14,5 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες, ενώ η νόσος διαγιγνώσκεται όλο και συχνότερα σε νεότερες ηλικίες. Η αγορά των θεραπειών για τον καρκίνο, τόσο του μαστού, όσο και άλλων μορφών της νόσου, είναι ήδη τεράστια και αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί έως το 2030, ξεπερνώντας τα 398 δισεκατομμύρια δολάρια. Η ανάπτυξή της αναμένεται να ξεπεράσει ακόμη και εκείνη της αγοράς φαρμάκων κατά της παχυσαρκίας.
«Όταν ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στο πανεπιστήμιο, το 2006, υπήρχαν ουσιαστικά μόνο τρία φάρμακα για τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού», αναφέρει η Κλαούντια Ράου, ανώτερη γιατρός στο Τμήμα Γυναικολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Ζυρίχης. «Σήμερα, έχουμε νέες θεραπείες κάθε έξι μήνες».
Δεν αποτελούν όλες οι νέες θεραπείες πραγματική επανάσταση στην αντιμετώπιση του καρκίνου. Σύμφωνα το Bloomberg News, λιγότερα από τα μισά αντικαρκινικά φάρμακα που εγκρίθηκαν από το 2000 και εξετάστηκαν με βάση τα στοιχεία που αναγράφονται στις εγκεκριμένες οδηγίες χρήσης τους από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) είχαν αποδειχθεί ότι παρατείνουν τη ζωή των ασθενών έστω και για μία από τις εγκεκριμένες χρήσεις τους, έως τον Απρίλιο του 2025.
Ο Ντόναλντ ΜακΝτόνελ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ντιουκ, έχει συμβάλει καθοριστικά στην επιστημονική έρευνα που οδήγησε στην ανάπτυξη αυτής της νέας κατηγορίας φαρμάκων. Ωστόσο, θεωρεί ότι είναι ακόμη νωρίς για να γνωρίζει κανείς αν το giredestrant της Roche και παρόμοια φάρμακα μπορούν πράγματι να αλλάξουν ριζικά τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού. Τα φάρμακα αυτά στοχεύουν τους υποδοχείς οιστρογόνων στα καρκινικά κύτταρα και συμβάλλουν στη μείωσή τους, περιορίζοντας έτσι την επίδραση των οιστρογόνων που μπορούν να ενισχύσουν την ανάπτυξη του όγκου. Μέχρι στιγμής, οι μελέτες δεν έχουν δείξει αν οι ασθενείς ζουν τελικά περισσότερο, καθώς οι κλινικές δοκιμές εξετάζουν συχνά αρχικά αν μια θεραπεία επιβραδύνει την ανάπτυξη του όγκου, κάτι που δεν σημαίνει απαραίτητα ότι παρατείνει και τη ζωή τους.
Είναι σαφές, πάντως, ότι ο καρκίνος του μαστού αποτελεί ολοένα μεγαλύτερη πρόκληση για τη δημόσια υγεία. Στις ΗΠΑ, περίπου μία στις οκτώ γυναίκες θα διαγνωστεί με τη νόσο κάποια στιγμή στη ζωή της, ενώ έως το 2050, τα νέα περιστατικά παγκοσμίως αναμένεται να φτάσουν τα 3,6 εκατομμύρια ετησίως, σημειώνοντας αύξηση 40% μέσα σε περίπου τρεις δεκαετίες. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη γιατί η νόσος εμφανίζεται όλο και συχνότερα σε νεότερες γυναίκες, μια τάση που παρατηρείται και σε άλλες μορφές καρκίνου, όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου. Μεταξύ των πιθανών αιτιών που εξετάζονται είναι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Ο καρκίνος του μαστού εμφανίζεται συχνά σε περισσότερα από ένα μέλη της ίδιας οικογένειας. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση της Ούλρικε Ίσελχαρντ, καθώς και οι δύο αδελφές της είχαν επίσης διαγνωστεί με τη νόσο.
Η Ούλρικε Ίσελχαρντ έμαθε ότι είχε καρκίνο το 2021, έπειτα από έναν προληπτικό υπέρηχο. Οι όγκοι που εντοπίστηκαν, ένας σε κάθε μαστό, τροφοδοτούνταν από τα οιστρογόνα, γεγονός που την καθιστούσε κατάλληλη υποψήφια για θεραπεία με giredestrant. Μέχρι στιγμής, η εμπειρία της με το φάρμακο της Roche είναι ιδιαίτερα θετική.
Μετά τη διάγνωση, ένας πελάτης της τής πρότεινε να απευθυνθεί στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο του Έρλανγκεν, στην πόλη Μπάμπεργκ. Έναν μήνα αργότερα, υποβλήθηκε εκεί σε αφαίρεση και των δύο μαστών και, αφού παρέμεινε στο νοσοκομείο για δέκα ημέρες, πήγε διακοπές με την οικογένειά της στο Île de Ré της Γαλλίας. Όταν επέστρεψε στη Γερμανία, ενημερώθηκε ότι θα χρειαζόταν να υποβληθεί και σε χημειοθεραπεία.
«Η χημειοθεραπεία ήταν φρικτή», θυμάται. Προσπαθούσε να συναντά τους φίλους της καθημερινά, αλλά, όπως λέει σήμερα, μετά βίας κατάφερνε να μετακινείται από το ένα παγκάκι του πάρκου στο άλλο.
Η Ίσελχαρντ χρειάστηκε να απουσιάσει από την εργασία της για σχεδόν οκτώ μήνες και έχασε τα μαλλιά της. Αγόρασε δύο περούκες: μία καφέ για την καθημερινότητά της και μία μπλε, που τη βοηθούσε να ανεβάζει τη διάθεση τη δική της, αλλά και της οικογένειάς της τις δύσκολες ημέρες. Μετά την ολοκλήρωση των δύο θεραπειών χημειοθεραπείας, επέστρεψε με μεγάλη χαρά στη δουλειά της, ως ασφαλιστική σύμβουλος για ιατρεία, τον Απρίλιο του 2022. Περίπου την ίδια περίοδο, ξεκίνησε και ακτινοθεραπεία, η οποία διήρκεσε έξι εβδομάδες.
Αφού οι όγκοι υποχώρησαν, οι γιατροί αναζήτησαν μια θεραπεία που θα μείωνε τον κίνδυνο επανεμφάνισης του καρκίνου. Οι γιατροί τής πρότειναν δύο επιλογές. Η πρώτη ήταν το tamoxifen, ένα παλαιότερο φάρμακο που εμποδίζει τη δράση των οιστρογόνων στον ιστό του μαστού, αλλά μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα παρόμοια με εκείνα της εμμηνόπαυσης. Η δεύτερη ήταν να συμμετάσχει σε κλινική μελέτη για το πειραματικό φάρμακο giredestrant, του οποίου η αποτελεσματικότητα και οι πιθανές παρενέργειες δεν είχαν ακόμη μελετηθεί επαρκώς. Η Ίσελχαρντ επέλεξε τη δεύτερη λύση, καθώς της εξήγησαν ότι το φάρμακο δρούσε πιο άμεσα κατά του καρκίνου. Στην αρχή ένιωθε συχνά ναυτία, μέχρι που διαπίστωσε ότι μπορούσε να την αποφύγει παίρνοντας το χάπι μαζί με φαγητό. Έκτοτε, η μόνη ενόχληση που αντιμετωπίζει είναι οι πόνοι στις αρθρώσεις, τους οποίους, όπως αναφέρει, κατάφερε να περιορίσει μειώνοντας σημαντικά τη ζάχαρη στη διατροφή της.
«Είμαι πολύ χαρούμενη που επέλεξα το giredestrant», λέει η Ούλρικε Ίσελχαρντ. «Έχω μιλήσει με ανθρώπους που αναγκάστηκαν να σταματήσουν τη θεραπεία με tamoxifen, επειδή οι παρενέργειες ήταν πολύ σοβαρές».
Η Ίσελχαρντ ήταν κατάλληλη για τη συγκεκριμένη θεραπεία, καθώς οι όγκοι της είχαν υποδοχείς ορμονών, πράγμα που σημαίνει ότι τα οιστρογόνα συνέβαλλαν στην ανάπτυξή τους. Πρόκειται για την πιο συνηθισμένη μορφή καρκίνου του μαστού και αποτελεί τον βασικό στόχο μιας κατηγορίας φαρμάκων που είναι γνωστά ως SERDs. Τα φάρμακα αυτά παρεμβαίνουν στη δράση των οιστρογόνων, καταστρέφοντας τους υποδοχείς τους στα καρκινικά κύτταρα και περιορίζοντας έτσι την ανάπτυξη του όγκου.
Για να ανακτήσει τη θέση της στην αγορά, η Roche θα πρέπει να ανταγωνιστεί την AstraZeneca, η οποία εισήλθε σε έναν τομέα που το 2019 κυριαρχούνταν σε μεγάλο βαθμό από την ελβετική εταιρεία. Αυτό έγινε μέσω μιας συμφωνίας αδειοδότησης που μπορούσε να φτάσει σε αξία τα 6,9 δισεκατομμύρια δολάρια. Έκτοτε, η AstraZeneca έχει αυξήσει το μερίδιό της στην αγορά. Συγκεκριμένα, το 2025 κατέκτησε την 3η θέση, ξεπερνώντας τη Roche.
Από τις αρχές του 21ου αιώνα, όταν το Herceptin έγινε ένα από τα πρώτα αντικαρκινικά φάρμακα με τεράστια εμπορική επιτυχία, η Roche έχει κυριαρχήσει στην αγορά θεραπειών για μια επιθετική μορφή καρκίνου του μαστού που συνδέεται με την πρωτεΐνη HER2, η οποία προάγει την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων. Η ιστορία της ανάπτυξης του φαρμάκου παρουσιάστηκε ακόμη και στην τηλεταινία «Living Proof».
Το Herceptin αναστέλλει τη δράση της HER2, περιορίζοντας την ανάπτυξη του όγκου και αλλάζοντας ριζικά την αντιμετώπιση αυτής της μορφής καρκίνου, η οποία μέχρι τότε μπορούσε να οδηγήσει σε θάνατο. Η επιτυχία του καθιέρωσε τη Roche ως πρωτοπόρο στις θεραπείες που στοχεύουν την HER2. Με την πάροδο των ετών, η εταιρεία ανέπτυξε μια σειρά φαρμάκων για διαφορετικά στάδια της νόσου και διαφορετικές θεραπευτικές ανάγκες, μεταξύ των οποίων τα Perjeta και Kadcyla.
«Η Roche πρωτοστάτησε στις θεραπείες που στοχεύουν την HER2», λέει ο Ράου, γιατρός στο νοσοκομείο της Ζυρίχης.
Η κυριαρχία της ελβετικής φαρμακευτικής εταιρείας στον τομέα της ογκολογίας άρχισε να κλονίζεται, καθώς το Herceptin και ένα ακόμη βασικό φάρμακό της πλησίαζαν στη λήξη της προστασίας των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας τους, από τα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 2010. Η Roche χρειαζόταν νέες πηγές ανάπτυξης, αλλά έχασε μια σημαντική ευκαιρία να συνάψει συμφωνία αδειοδότησης με την Daiichi Sankyo Co. Η απόφαση αυτή έδωσε σημαντικό προβάδισμα στην ανταγωνίστρια AstraZeneca, εξασφαλίζοντάς της ένα φάρμακο με προοπτικές τεράστιας εμπορικής επιτυχίας, στον ίδιο τομέα της HER2 όπου κυριαρχούσε η Roche.
Όταν η Daiichi αναζητούσε συνεργάτη για έναν πειραματικό συνδυασμό φαρμάκων, ο οποίος σήμερα είναι γνωστός ως Enhertu, η Roche «απλώς δεν έδειξε κανένα ενδιαφέρον», θυμάται ο Αντουάν Ιβέρ, πρώην επικεφαλής της ογκολογικής έρευνας στην ιαπωνική εταιρεία. Το Enhertu μπορούσε να στοχεύει απευθείας τα καρκινικά κύτταρα, προσδεόμενο στις πρωτεΐνες HER2 στην επιφάνειά τους. «Δεν κατάφεραν να αντιληφθούν ότι αυτό θα άλλαζε εντελώς τα δεδομένα στον τομέα της HER2», προσθέτει ο ίδιος.
Αρχικά, ούτε η AstraZeneca ήταν πεπεισμένη για τις δυνατότητες του φαρμάκου. Τελικά, όμως, ο διευθύνων σύμβουλός της, Πασκάλ Σοριό, πρώην στέλεχος της Roche που ανέδειξε τη βρετανική εταιρεία σε σημαντικό παίκτη στον τομέα της ογκολογίας, διέκρινε τις προοπτικές του. Έτσι, ταξίδεψε στην Ιαπωνία για να οριστικοποιήσει τη συμφωνία με την Daiichi.
Σύμφωνα με την Bloomberg Intelligence, το Enhertu είναι ένα από τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα αντικαρκινικά φάρμακα παγκοσμίως. Οι πωλήσεις του έφτασαν σχεδόν τα 5 δισεκατομμύρια δολάρια το τελευταίο οικονομικό έτος. Σε κλινική δοκιμή για τον καρκίνο του μαστού, αποδείχθηκε αποτελεσματικότερο από το Kadcyla της Roche. Πλέον, έχει εγκριθεί και για τη θεραπεία όγκων του στομάχου και των πνευμόνων.
«Η Roche δεν έπρεπε να είχε χάσει την ευκαιρία», λέει ο Τίλο Σρέντερ, διευθύνων εταίρος της Nextech Invest AG.
Η Roche έχασε και άλλες ευκαιρίες. Το 2018, η Chugai Pharmaceutical Co., θυγατρική της Roche, αποφάσισε να διακόψει την ανάπτυξη ενός πειραματικού χαπιού για την απώλεια βάρους και παραχώρησε τα δικαιώματα του φαρμάκου στην Eli Lilly & Co. Το φάρμακο, που σήμερα ονομάζεται Foundayo, συγκαταλέγεται στα πιθανά εμπορικά επιτυχημένα σκευάσματα νέας γενιάς στην ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά θεραπειών κατά της παχυσαρκίας.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Roche υποστηρίζει ότι η εταιρεία διαθέτει και άλλες λύσεις για να εμποδίσει την προσαρμογή και ανάπτυξη των όγκων. Η αντιμετώπιση του καρκίνου απαιτεί πλέον συνδυασμό διαφορετικών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Η Roche έχει περίπου 30 αντικαρκινικά φάρμακα υπό ανάπτυξη, μεταξύ των οποίων ένα που μόλις εγκρίθηκε για τη θεραπεία καρκίνων με μετάλλαξη στο γονίδιο PI3K, το οποίο μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων.
Μία από τις πρώτες σημαντικές επιχειρηματικές κινήσεις της Roche ήταν η επένδυσή της στην Genentech, μια εταιρεία βιοτεχνολογίας από την Καλιφόρνια. Η συνεργασία ξεκίνησε το 1990 και ολοκληρώθηκε το 2009, όταν η Roche εξαγόρασε την εταιρεία έναντι 47 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Από την Genentech προήλθε όχι μόνο το Herceptin, αλλά και το giredestrant. Το giredestrant δεν στοχεύει την HER2, αλλά την πιο συχνή μορφή καρκίνου του μαστού, η ανάπτυξη της οποίας συνδέεται με τις ορμόνες. Από αυτή τη μορφή πάσχει και η Ίσελχαρντ.
Γύρω στο 2013, η εταιρεία βιοτεχνολογίας Seragon Pharmaceuticals πρωτοστάτησε στην ανάπτυξη φαρμάκων που στόχευαν στην καταστροφή των υποδοχέων οιστρογόνων, αντί απλώς να εμποδίζουν τη δράση τους. Η Roche εξαγόρασε τη Seragon έναντι 725 εκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο, τα φάρμακά της δεν είχαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, υπενθυμίζοντας πόσο ριψοκίνδυνη είναι η ανάπτυξη νέων θεραπειών.
Τα υποψήφια φάρμακα που εξετάζονταν εκείνη την περίοδο για την αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού προκαλούσαν προβλήματα, καθώς «το ένα είχε πολλές παρενέργειες, ενώ ένα άλλο απαιτούσε τη λήψη περίπου επτά χαπιών την ημέρα», σύμφωνα με τη Σάντρα Μίλαν, επικεφαλής ομάδας έργου στη Genentech, στο Νότιο Σαν Φρανσίσκο.
«Σκέφτηκα ότι οι γυναίκες δεν θα μπορούσαν να συνεχίσουν να παίρνουν αυτό το φάρμακο για αρκετό καιρό, ώστε να δουν τα οφέλη του», θυμάται η Μίλαν. Γνώριζε το πρόβλημα και από προσωπική εμπειρία. Διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού σε ηλικία 40 ετών και αναγκάστηκε να διακόψει τη θεραπεία με το παλαιότερο φάρμακο tamoxifen, επειδή δεν άντεχε τις παρενέργειες, παρά την αποφασιστικότητά της να συνεχίσει τη θεραπεία.
Έτσι, η ίδια και δύο ακόμη επιστήμονες επικεντρώθηκαν στην ανάπτυξη ενός φαρμάκου της Genentech, από το οποίο προέκυψε τελικά το giredestrant. Η Τζίνα Γουάνγκ, η χημικός που είχε την ευθύνη του σχεδιασμού του, περιγράφει την προσέγγιση της ομάδας ως ένα είδος «αντίστροφης μηχανικής». Αντί να ξεκινήσουν από την αντικαρκινική δράση, σχεδίασαν πρώτα ένα φάρμακο που θα μπορούσε να απορροφάται αποτελεσματικά από τον οργανισμό σε μορφή χαπιού. Στη συνέχεια, ενσωμάτωσαν σε αυτό τις αντικαρκινικές ιδιότητες.
«Ήξερα ότι έπρεπε να ξεφύγουμε από τις καθιερωμένες προσεγγίσεις και να δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό», λέει η Γουάνγκ, αναφερόμενη στις αποτυχίες που είχαν προηγηθεί στον συγκεκριμένο τομέα. Είχε αρχίσει να μελετά ουσίες που επηρεάζουν τους υποδοχείς οιστρογόνων κατά τη μεταδιδακτορική της έρευνα στο RTI International, ένα ερευνητικό ινστιτούτο στη Βόρεια Καρολίνα.
Στα τέλη του 2018, οι πρώτες δοκιμές έδειξαν ότι η νέα προσέγγιση είχε αποτέλεσμα. «Το φάρμακο προκαλούσε λιγότερες παρενέργειες και οι όγκοι άρχισαν να συρρικνώνονται», λέει η Μίλαν. Για την ανάπτυξή του συνεργάστηκε στενά με τη Γουάνγκ και τη Σιάρα Μέτκαλφ, η οποία είχε αναλάβει τη βιολογική έρευνα. «Ενθουσιαστήκαμε όλοι όταν μάθαμε ότι ο πρώτος ασθενής είχε ήδη παρουσιάσει βελτίωση χάρη στη θεραπεία».
Η Σάντρα Μίλαν χρειάστηκε να πείσει τη διοίκηση της Roche να εγκρίνει τη δαπανηρή ανάπτυξη του φαρμάκου, σε μια περίοδο που η εταιρεία προετοιμαζόταν για τη λήξη των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας του Herceptin και του Avastin, ενός ακόμη φαρμάκου με πολύ υψηλές πωλήσεις κατά του καρκίνου.
Εκείνη την εποχή, στην αγορά κυκλοφορούσε μόνο ένα φάρμακο της κατηγορίας SERD, το fulvestrant της AstraZeneca. Η χορήγησή του, όμως, απαιτούσε δύο ενέσεις στους γλουτούς, οι οποίες ήταν συχνά επώδυνες, τουλάχιστον μία φορά τον μήνα. Οι ετήσιες πωλήσεις του μόλις ξεπερνούσαν το 1 δισεκατομμύριο δολάρια.
Η Μίλαν κατάφερε να πείσει τη Roche να επενδύσει συνολικά 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια στην ανάπτυξη του πειραματικού giredestrant, λίγο πριν από την πανδημία, όταν μόλις 50 ασθενείς είχαν λάβει το φάρμακο. Η Roche δεν είχε σημαντικό προβάδισμα έναντι της AstraZeneca, αλλά αποφάσισε να αναλάβει το ρίσκο. Για ορισμένες χρήσεις του φαρμάκου, προχώρησε σε μεγάλες κλινικές μελέτες, στις οποίες συμμετέχουν πολλοί ασθενείς και οι οποίες είναι ιδιαίτερα δαπανηρές. Το έκανε προτού ακόμη λάβει τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων μελετών.
Τον περασμένο Νοέμβριο, μια μελέτη σε περισσότερους από 4.000 ασθενείς με καρκίνο του μαστού σε πρώιμο στάδιο έδειξε ότι το giredestrant ήταν αποτελεσματικότερο από την καθιερωμένη ορμονοθεραπεία στην αποτροπή της επανεμφάνισης του καρκίνου. Με τη θεραπεία της Roche, ο κίνδυνος να επανεμφανιστεί ο διηθητικός καρκίνος ή θανάτου της ασθενούς μειώθηκε κατά 30%. Το εύρημα είναι σημαντικό, καθώς περίπου μία στις τρεις γυναίκες που ακολουθούν τις παλαιότερες θεραπείες εμφανίζει ξανά καρκίνο. Επιπλέον, πολλές ασθενείς, όπως και η ίδια η Μίλαν, αναγκάζονται να διακόψουν τη θεραπεία επειδή δεν αντέχουν τις παρενέργειες.
Οι μετοχές της Roche σημείωσαν άνοδο 20% μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων. Η Μίλαν παρήγγειλε για την ομάδα της ένα κολιέ με την επιγραφή «Giredestrant Shero», θέλοντας να γιορτάσει την επιτυχία της ομάδας της, που αποτελείται κυρίως από γυναίκες. Κατάφεραν να μετατρέψουν μια ουσία που αρχικά θεωρούνταν εναλλακτική λύση σε ένα φάρμακο με τη δυνατότητα να σώσει ζωές.
Λίγους μήνες αργότερα, όμως, ήρθε μια απρόσμενη απογοήτευση. Μια άλλη σημαντική κλινική μελέτη, στην οποία συμμετείχαν χιλιάδες γυναίκες με προχωρημένο ή μεταστατικό καρκίνο του μαστού, δεν έδειξε σαφές όφελος από τη θεραπεία. Τα αποτελέσματα δεν ήταν στατιστικά σημαντικά. Στη συνέχεια, η AstraZeneca ανακοίνωσε ότι και το δικό της ανταγωνιστικό φάρμακο απέτυχε σε παρόμοια μελέτη. Παρά την αρχική πτώση τους μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων, οι μετοχές της Roche έχουν ενισχυθεί κατά περίπου 19% από την αρχή της χρονιάς.
Οι αναλυτές μείωσαν σημαντικά τις προβλέψεις τους για τα έσοδα από το giredestrant, χωρίς όμως να εγκαταλείψουν τις προσδοκίες τους για το φάρμακο. Πολλοί εκτιμούν ότι οι μεγαλύτερες εμπορικές προοπτικές του βρίσκονται στη λεγόμενη επικουρική θεραπεία, δηλαδή στην αγωγή που χορηγείται μετά τη χειρουργική επέμβαση για να μειωθεί ο κίνδυνος επανεμφάνισης του καρκίνου, και όχι στην αρχική θεραπεία.
Ο Άλαν Χίπε, οικονομικός διευθυντής της Roche, εκτιμά ότι η συνολική αγορά για αυτές τις θεραπείες μπορεί να φτάσει τα 15 δισεκατομμύρια δολάρια, με τα φάρμακα που χορηγούνται μετά τη χειρουργική επέμβαση να αντιστοιχούν στα δύο τρίτα της αγοράς. Ο FDA αναμένεται να αποφασίσει έως τα τέλη Νοεμβρίου αν θα εγκρίνει το giredestrant για αυτή τη χρήση.
«Αυτό θα αποτελέσει πραγματικά τη νέα καθιερωμένη θεραπεία για το 70% των ασθενών με καρκίνο του μαστού», δήλωσε νωρίτερα φέτος στο Bloomberg Television ο διευθύνων σύμβουλος της Roche, Σκίνεκκερ.
Η AstraZeneca στοχεύει στην ίδια ομάδα ασθενών, αλλά τα αποτελέσματα μιας βασικής κλινικής μελέτης της δεν αναμένονται πριν από το 2030. Ένα χάπι της Eli Lilly από την ίδια κατηγορία, το imlunestrant, κυκλοφορεί ήδη, όπως και ένα φάρμακο της ιταλικής Menarini, το οποίο δρα με διαφορετικό τρόπο. Προς το παρόν, όμως, και τα δύο διατίθενται για συγκεκριμένες χρήσεις που αφορούν σχετικά μικρό αριθμό ασθενών.
«Το giredestrant θα έχει σημαντική επίδραση στη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, απλώς και μόνο επειδή είναι το πρώτο φάρμακο της κατηγορίας του που προορίζεται για τον καρκίνο του μαστού σε πρώιμο στάδιο», λέει ο Πέτερ Φάσχινγκ, ανώτερος γιατρός στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Έρλανγκεν, όπου παρακολουθείται η Ίσελχαρντ. «Μόλις ένας γιατρός εξοικειωθεί με ένα φάρμακο και το χορηγήσει σε 10 ή 20 ασθενείς, η χρήση του γίνεται καθιερωμένη πρακτική και ο γιατρός γνωρίζει πλέον τι να εξηγήσει στον επόμενο ασθενή», εξηγεί.
Άλλοι εκτιμούν ότι τα τρία ανταγωνιστικά φάρμακα παρουσιάζουν παρόμοια αποτελεσματικότητα με το giredestrant, γεγονός που ενδέχεται να περιορίσει το χρονικό περιθώριο που έχει η Roche για να εδραιώσει τη θέση του στην αγορά. Η εταιρεία, ωστόσο, υποστηρίζει ότι το χάπι θα υιοθετηθεί γρήγορα, καθώς μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής εκατομμυρίων γυναικών, ενώ είναι εύκολο στη λήψη και προκαλεί ήπιες παρενέργειες.
Ο Μάικλ Λόιχτεν, αναλυτής της Jefferies, εκφράζει επιφυλάξεις ως προς τις παρενέργειες του φαρμάκου. Στη βασική κλινική μελέτη της Roche, η οποία είχε θετικά αποτελέσματα, οι ασθενείς ανέφεραν παρόμοια επίπεδα εξάψεων, πονοκεφάλων, κόπωσης και πόνου στις αρθρώσεις με εκείνα που παρατηρούνται στις παλαιότερες θεραπείες. Ωστόσο, λιγότερες ασθενείς διέκοψαν τη θεραπεία σε σύγκριση με όσες λάμβαναν tamoxifen ή φάρμακα παρόμοιας κατηγορίας.
«Γνωρίζω ότι η Roche υποστηρίζει πως το φάρμακο προκαλεί πιο ήπιες παρενέργειες. Ωστόσο, δεν γνωρίζω σε ποια στοιχεία βασίζεται αυτός ο ισχυρισμός», λέει ο Λόιχτεν. Ο ίδιος συγκαταλέγεται στους πιο επιφυλακτικούς αναλυτές ως προς τις εμπορικές προοπτικές του giredestrant, εκτιμώντας ότι οι ετήσιες πωλήσεις του θα μπορούσαν να φτάσουν έως τα 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η Roche ενδέχεται να αντιμετωπίσει σημαντικές δυσκολίες στις διαπραγματεύσεις με τις ασφαλιστικές εταιρείες για την κάλυψη του κόστους της νέας θεραπείας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ορισμένων αναλυτών, το χάπι θα μπορούσε να κοστίζει περίπου 300.000 δολάρια ετησίως στις ΗΠΑ. Αντίθετα, οι ορμονικές θεραπείες που φιλοδοξεί να αντικαταστήσει διατίθενται πλέον ως γενόσημα και κοστίζουν μόλις μερικές εκατοντάδες δολάρια τον χρόνο.
Στην Ευρώπη, η Roche συγκαταλέγεται στις φαρμακευτικές εταιρείες που πιέζουν τις κυβερνήσεις να διαθέτουν περισσότερα χρήματα για την αγορά φαρμάκων. Ωστόσο, καθώς οι δαπάνες για τη δημόσια υγεία αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς, οι κυβερνήσεις επιδιώκουν να περιορίζουν το κόστος και ζητούν από τις εταιρείες να τεκμηριώνουν με σαφήνεια τα σημαντικά οφέλη που προσφέρουν οι νέες θεραπείες. Ένα από τα επιχειρήματα της Roche είναι ότι οι ασθενείς μπορούν να λαμβάνουν το giredestrant στο σπίτι, χωρίς να χρειάζεται να επισκέπτονται συχνά γιατρούς και νοσοκομεία, γεγονός που θα μπορούσε να περιορίσει τις σχετικές δαπάνες.
«Μιλάμε για την αντικατάσταση μιας καθιερωμένης θεραπείας, που κοστίζει μερικές εκατοντάδες δολάρια τον μήνα, με ένα φάρμακο που πιθανότατα θα είναι πολύ ακριβότερο», λέει ο Ντόναλντ ΜακΝτόνελ.
Για την κάθε ασθενή ξεχωριστά, ωστόσο, η αξία μιας τέτοιας θεραπείας μπορεί να είναι ανεκτίμητη.
Πλέον, κάθε εργάσιμη ημέρα, το ξυπνητήρι της Ούλρικε Ίσελχαρντ χτυπά στις 10:30 το πρωί και οι συνάδελφοί της τής φωνάζουν από την άλλη άκρη του ενιαίου γραφείου: «Ούλι, πρέπει να πάρεις το χάπι σου!». Τα Σαββατοκύριακα, ο σύζυγός της τής το υπενθυμίζει και της το φέρνει όταν εκείνη ασχολείται με την κηπουρική. Η ίδια, πάντως, επιμένει ότι αυτό δεν αποτελεί καθόλου βάρος.
«Θα ήμουν ευτυχής να συνεχίσω να το παίρνω για το υπόλοιπο της ζωής μου», λέει. «Για εμένα, το να παίρνω το χάπι είναι σαν να φοράω το κράνος μου όταν κάνω ποδήλατο. Δεν θα σταματούσα να το φοράω, όπως δεν θα σταματούσα και τη θεραπεία μου».
Διαβάστε ακόμη:
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ