search icon

Διεθνή

Η νέα «Γιάλτα» του Σι Τζινπίνγκ – Πώς ο Κινέζος Πρόεδρος έκλεψε την παράσταση από Τραμπ και Πούτιν

Το Πεκίνο αναδεικνύεται στον μεγάλο κερδισμένο της ιστορικής τριμερούς συνόδου – Η προσεκτικά σκηνοθετημένη υποδοχή, η «διακήρυξη παγκόσμιας ειρήνης» και οι φόβοι για μια νέα διεθνή τάξη όπου οι ισχυροί αποφασίζουν για τους μικρότερους – Γιατί οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η συμφωνία παραμένει εύθραυστη

doug mills / POOL / AFP

Μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ να επιχείρησε να παρουσιάσει την ιστορική τριμερή συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν ως έναν προσωπικό διπλωματικό θρίαμβο, ωστόσο ο πραγματικός κερδισμένος από τη σύνοδο της Σενζέν φαίνεται πως ήταν ο Κινέζος Πρόεδρος. Ο Σι κατάφερε να συγκεντρώσει στο ίδιο τραπέζι τους ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας, προβάλλοντας την Κίνα ως σταθεροποιητική δύναμη σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται από εμπορικούς πολέμους και στρατιωτικές συγκρούσεις.

Λίγο μετά την ολοκλήρωση της συνόδου την Πέμπτη, ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας, Ουάνγκ Γι, χαρακτήρισε τη συνάντηση «γεγονός-ορόσημο που θα μείνει στην ιστορία», ενώ σε μεταμεσονύχτια συνέντευξη Τύπου στη Σενζέν έκανε λόγο για μια διπλωματική επιτυχία που οδήγησε σε «διακήρυξη παγκόσμιας ειρήνης».

Οι συνομιλίες κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από τον πυρηνικό αφοπλισμό έως την ασυλία των πολιτικών ηγετών απέναντι σε διεθνείς δικαστικές διώξεις. Ωστόσο, πίσω από τις βαρύγδουπες διακηρύξεις, οι ουσιαστικές δεσμεύσεις παρέμειναν περιορισμένες, ενώ οι ανταγωνισμοί μεταξύ των τριών δυνάμεων εξακολουθούν να απειλούν τη βιωσιμότητα οποιασδήποτε συνεννόησης.

Για τον Σι, η σύνοδος αποτέλεσε το αποκορύφωμα μιας χρονιάς κατά την οποία κατάφερε να φέρει κοντά του τόσο τον μεγαλύτερο γεωπολιτικό αντίπαλό του, τον Ντόναλντ Τραμπ, όσο και τον ισχυρότερο και δυνητικά επικίνδυνο γείτονά του, τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Για τον Ρώσο Πρόεδρο, η συνάντηση πρόσφερε κάτι εξίσου πολύτιμο: την αναβάθμισή του σε ισότιμο συνομιλητή των ηγετών των δύο μεγαλύτερων υπερδυνάμεων, έπειτα από χρόνια διεθνούς απομόνωσης μετά τη ρωσική επέμβαση στην Ουκρανία το 2014.

Ο Τραμπ, αντίθετα, μπορεί να ενίσχυσε τη δημόσια εικόνα της προσωπικής του «φιλίας» με τους δύο αυταρχικούς ηγέτες, αλλά, σύμφωνα με αναλυτές, βγήκε από τη σύνοδο με περιορισμένο διπλωματικό όφελος και με την ισχύ του να εμφανίζεται μειωμένη.

Η διπλωματική σκηνοθεσία του Πεκίνου και η «παγίδα» για τον Τραμπ

Η επιτυχία του Σι δεν περιορίστηκε στα όσα συζητήθηκαν πίσω από τις κλειστές πόρτες. Εξίσου σημαντική ήταν η εικόνα που επέλεξε να προβάλει η κινεζική ηγεσία.

Ο Κινέζος Πρόεδρος υποδέχθηκε τους δύο ομολόγους του στην επιβλητική κρατική έπαυλη Kylin Villa, τους ξενάγησε στους χώρους της και στη συνέχεια προήδρευσε των συνομιλιών γύρω από ένα στρογγυλό τραπέζι.

Η σκηνοθεσία της συνάντησης ήταν προσεκτικά σχεδιασμένη ώστε να αναδεικνύει την Κίνα ως το κέντρο της παγκόσμιας διπλωματίας.

«Ο Σι βγαίνει ισχυρότερος, έχοντας προβάλει σε όλους το όραμά του για μια διεθνή τάξη με επίκεντρο την Κίνα», εκτίμησε ο ιστορικός της Κίνας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια και συγγραφέας του ενημερωτικού δελτίου Paper Tiger, Τζούλιαν Γκέβιρτς.

Όπως εξήγησε, ακόμη και η διάταξη των θέσεων γύρω από το τραπέζι είχε ιδιαίτερη σημασία.

«Η διάταξη των καθισμάτων παρουσίαζε τον Αμερικανό Πρόεδρο ως έναν από τους δύο προσκεκλημένους σε έναν κόσμο που είχε συγκροτήσει το Πεκίνο», ανέφερε.

«Ο Τραμπ μπορεί να φαντάζεται τον εαυτό του ως το κεντρικό πρόσωπο, αλλά το Πεκίνο φρόντισε ώστε η εικόνα να αφηγείται μια διαφορετική ιστορία».

Αν και η τριμερής συνάντηση επισκίασε τις ευρύτερες εργασίες του φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), στο οποίο συμμετέχουν 21 οικονομίες, ο Σι φρόντισε να πραγματοποιήσει και διμερείς επαφές με άλλους ηγέτες.

Η επιλογή αυτή εντάσσεται στη στρατηγική της Κίνας να διευρύνει την επιρροή της στο εμπορικό δίκτυο της περιοχής.

Η ψυχρή υποδοχή στην Ιαπωνία και τα όρια της κινεζικής διπλωματίας

Η ρητορική περί συνεργασίας και ειρηνικής συνύπαρξης, πάντως, δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη προσέγγιση προς όλους τους συμμετέχοντες.

Στην επίσημη κινεζική ενημέρωση τονίστηκε η ανάγκη διαλόγου και διαβουλεύσεων, με το Πεκίνο να αναγνωρίζει ότι οι διαφωνίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων είναι αναπόφευκτες.

Η στάση του απέναντι στην Ιαπωνία, ωστόσο, ήταν πολύ διαφορετική.

Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, η οποία είχε προκαλέσει έντονη διπλωματική κρίση με το Πεκίνο εξαιτίας δηλώσεων για την Ταϊβάν την προηγούμενη χρονιά, έτυχε ιδιαίτερα ψυχρής υποδοχής.

Στο αεροδρόμιο την υποδέχθηκε ένας συνταξιούχος διπλωμάτης, ενώ η επαφή της με τον Σι περιορίστηκε σε μια σύντομη και τυπική χειραψία.

Η αντίθεση με την υποδοχή Τραμπ και Πούτιν ανέδειξε τον επιλεκτικό χαρακτήρα της κινεζικής διπλωματίας, παρά τα μηνύματα περί παγκόσμιας συνεργασίας.

Το βλέμμα του Σι στην τέταρτη θητεία

Η σύνοδος δεν εξυπηρέτησε μόνο τις διεθνείς φιλοδοξίες του Κινέζου Προέδρου. Είχε και ιδιαίτερη σημασία για την εσωτερική πολιτική σκηνή της Κίνας.

Ο Σι προετοιμάζεται να εξασφαλίσει το 2027 μια τέταρτη πενταετή θητεία ως γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Παρότι δεν υπάρχουν γνωστοί αντίπαλοι που να αμφισβητούν την ηγεσία του, το συνέδριο του κόμματος, το οποίο πραγματοποιείται κάθε πέντε χρόνια, αποτελεί πάντοτε μια ευαίσθητη πολιτική διαδικασία.

Η ενίσχυση του διεθνούς κύρους του και η διατήρηση της σταθερότητας στις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι επομένως κρίσιμοι στόχοι.

Σύμφωνα με τον ειδικό για την Κίνα στο Ινστιτούτο Brookings, Ράιαν Χας, η διατήρηση της αμερικανοκινεζικής σχέσης σε ελεγχόμενη τροχιά αποτέλεσε την κεντρική επιδίωξη του Σι.

«Ο Τραμπ δεν δείχνει καμία διάθεση να επιδιώξει σύγκρουση με τον Σι ή τον Πούτιν. Αντίθετα, απολαμβάνει τον θερμό σεβασμό που δέχεται και από τους δύο ηγέτες», σημείωσε.

Ωστόσο, η στρατηγική του Σι να συνδέσει τόσο στενά τη δημόσια εικόνα του με τον Τραμπ και τον Πούτιν ενέχει σημαντικούς κινδύνους.

«Γιάλτα 2.0»: Τρεις ισχυροί, αλλά όχι τόσο πανίσχυροι

Αναλυτές έσπευσαν να χαρακτηρίσουν τη συνάντηση «Γιάλτα 2.0», παραπέμποντας στην ιστορική σύνοδο του 1945 μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Βρετανίας και Σοβιετικής Ένωσης, η οποία συνέβαλε στη διαμόρφωση της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης.

Η σύγκριση, όμως, έχει σημαντικούς περιορισμούς.

Οι σημερινοί συνομιλητές του Σι δεν διαθέτουν την ίδια ισχύ και πολιτική ασφάλεια που είχαν ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν.

Ο Τραμπ βρίσκεται πλέον σε πολιτικά αποδυναμωμένη θέση, έπειτα από τις σαρωτικές νίκες των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, ενώ τόσο ο ίδιος όσο και ο Πούτιν είναι εγκλωβισμένοι σε πολεμικές συγκρούσεις από τις οποίες δεν φαίνεται να μπορούν να εξασφαλίσουν μια καθαρή νίκη.

Παρά τις διακηρύξεις περί ειρήνης, ο Πούτιν απείλησε εκ νέου την Ουκρανία αμέσως μετά την αποχώρησή του από τον χώρο της συνόδου.

Ακόμη και η κοινή διακήρυξη των τριών ηγετών περιορίστηκε σε γενικές δεσμεύσεις, όπως η μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών και η επαναβεβαίωση της αρχής ότι δεν πρέπει να διεξαχθεί πυρηνικός πόλεμος.

Δεν παρουσιάστηκε, ωστόσο, συγκεκριμένος μηχανισμός για την εφαρμογή των συμφωνηθέντων.

Όταν ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών, Ουάνγκ Γι, ρωτήθηκε σχετικά με τις διαδικασίες που θα ακολουθήσουν, περιορίστηκε σε γενικές διαβεβαιώσεις.

«Η Κίνα θα συνεργαστεί με τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες για την πλήρη εφαρμογή της συναίνεσης που επιτεύχθηκε στη σύνοδο και θα εργαστούμε από κοινού για έναν καλύτερο κόσμο», δήλωσε.

Τεχνητή νοημοσύνη και εμπορικός πόλεμος: Η εύθραυστη εκεχειρία ΗΠΑ – Κίνας

Πίσω από τις διπλωματικές φιλοφρονήσεις, ο ανταγωνισμός μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας παραμένει έντονος.

Ένα από τα μεγαλύτερα πεδία αντιπαράθεσης είναι η τεχνητή νοημοσύνη, με την Ουάσινγκτον να έχει επιβάλει, λίγες ημέρες πριν από τη σύνοδο, περιορισμούς στην απομακρυσμένη πρόσβαση κινεζικών εταιρειών σε προηγμένα αμερικανικά μικροκυκλώματα.

Η κίνηση αυτή απειλεί να επιβαρύνει περαιτέρω τις σχέσεις των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου.

Παράλληλα, οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται ότι δεν τηρούν πλήρως τις δεσμεύσεις της εμπορικής εκεχειρίας που συμφώνησαν ο Τραμπ και ο Σι στη Νότια Κορέα τον Οκτώβριο του 2025.

«Η εύθραυστη εκεχειρία ενδέχεται να αρχίζει να αποδυναμώνεται», προειδοποίησε η ειδική για την Κίνα στο German Marshall Fund, Μπόνι Γκλέιζερ.

Όπως εκτίμησε, είναι δύσκολο να θεωρήσει κανείς ότι η επιθυμία του Σι για σταθερότητα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ θα υπερισχύσει της ανάγκης του να μη φανεί αδύναμος στο εσωτερικό της Κίνας, ενόψει του 21ου Συνεδρίου του Κομμουνιστικού Κόμματος, που απέχει μόλις έναν χρόνο.

Η κινεζική ηγεσία καλείται επομένως να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση ενός λειτουργικού διαύλου με την Ουάσινγκτον και στην ανάγκη να εμφανίζεται αποφασιστική απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις.

Η Ευρώπη εκτός τραπεζιού – Ο φόβος για έναν κόσμο όπου αποφασίζουν μόνο οι ισχυροί

Η εικόνα των τριών μεγάλων δυνάμεων να συζητούν μεταξύ τους για τις παγκόσμιες υποθέσεις προκαλεί ανησυχία σε άλλα κράτη και διεθνείς οργανισμούς, με πρώτη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Για πολλές μικρότερες και μεσαίες δυνάμεις, η προοπτική μιας διεθνούς τάξης στην οποία οι ισχυρότεροι αποφασίζουν για ζητήματα που επηρεάζουν όλους τους υπόλοιπους αποτελεί σημαντική απειλή.

Ο καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Lingnan του Χονγκ Κονγκ, Τζανγκ Μπαοχούι, εξήγησε ότι οι μικρότερες χώρες προτιμούν ένα πολυμερές διεθνές σύστημα, επειδή αυτό στηρίζεται, τουλάχιστον θεωρητικά, στην πολιτική και κυριαρχική ισότητα των κρατών, με κανόνες και θεσμούς που περιορίζουν την αυθαιρεσία.

«Ένα σύστημα συνεννόησης μεταξύ μεγάλων δυνάμεων καθιστά τις μεσαίες και μικρές δυνάμεις άνευ σημασίας», προειδοποίησε.

Η ανησυχία είναι ιδιαίτερα έντονη για την Ευρώπη, καθώς η Ουκρανία βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων μεταξύ Τραμπ και Πούτιν, χωρίς οι Ευρωπαίοι ηγέτες να συμμετέχουν άμεσα στη διαμόρφωση των αποφάσεων.

Το ενδεχόμενο επιστροφής σε ένα μοντέλο διεθνούς πολιτικής όπου οι μεγάλες δυνάμεις καθορίζουν μεταξύ τους τις σφαίρες επιρροής επαναφέρει τους φόβους για υποβάθμιση του ρόλου των πολυμερών θεσμών.

Η κινεζική απάντηση: «Όταν δεν μπορείτε να λύσετε ένα πρόβλημα, επικρίνετε όσους προσπαθούν»

Από την πλευρά τους, Κινέζοι αναλυτές απορρίπτουν τον χαρακτηρισμό «Γιάλτα 2.0», θεωρώντας ότι παραποιεί το πραγματικό μήνυμα της συνόδου.

Κατά την άποψή τους, η συνάντηση δεν αποτέλεσε προσπάθεια συνεννόησης των μεγάλων δυνάμεων εις βάρος των υπολοίπων, αλλά απόδειξη ότι η συνεργασία μεταξύ των ισχυρότερων κρατών παραμένει εφικτή.

Ο ανώτερος ερευνητής του Πανεπιστημίου του Πεκίνου, Ουάνγκ Ντονγκ, υποστήριξε ότι η σύνοδος αμφισβήτησε την κυρίαρχη αντίληψη περί αναπόφευκτου ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

«Αυτό δείχνει ότι, εάν μεγάλες δυνάμεις όπως η Κίνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία μπορούν να καθίσουν μαζί και να εξετάσουν πραγματικά τις κοινές προκλήσεις, ολόκληρος ο κόσμος θα βρεθεί σε πολύ καλύτερη θέση», δήλωσε.

Ο ίδιος αντιμετώπισε με ιδιαίτερα επικριτικό τρόπο τις ευρωπαϊκές αντιδράσεις, κυρίως όσες αφορούν στο ενδεχόμενο οι τρεις ηγέτες να συζητούν για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Κατά την εκτίμησή του, οι ενστάσεις αυτές μοιάζουν περισσότερο με έκφραση δυσαρέσκειας για μια διπλωματική πρωτοβουλία από την οποία η Ευρώπη έχει μείνει εκτός.

«Δεν είστε σε θέση να λύσετε μόνοι σας ένα πρόβλημα, αλλά όταν κάποιος άλλος προσπαθεί να το κάνει, αρχίζετε να τον επικρίνετε», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Exit mobile version