Μέσα στο χάος και το τεράστιο ανθρώπινο κόστος του πολέμου στο Ιράν, αρχίζει να διαμορφώνεται ένα δύσκολο αλλά αναπόφευκτο ερώτημα: μπορεί μια τόσο βαθιά γεωπολιτική κρίση να οδηγήσει τελικά σε ένα πιο ανθεκτικό οικονομικό μοντέλο;
Παρά τη διεθνή αναστάτωση και τους φόβους για ύφεση, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι η σύγκρουση λειτουργεί ήδη ως καταλύτης για την εγκατάλειψη παλαιών ενεργειακών και εμπορικών εξαρτήσεων. Η αναγκαστική αυτή «επανεκκίνηση» ενδέχεται να οδηγήσει σε πιο ασφαλείς υποδομές, διαφοροποιημένες αλυσίδες εφοδιασμού και ταχύτερη ενεργειακή μετάβαση.
Το τέλος της εξάρτησης από τα Στενά του Ορμούζ
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα που αφήνει πίσω του ο πόλεμος είναι η τεράστια ευαλωτότητα της παγκόσμιας οικονομίας απέναντι στα Στενά του Ορμούζ. Η δυνατότητα του Ιράν να διαταράσσει τη ροή σχεδόν του ενός πέμπτου του παγκόσμιου πετρελαίου με περιορισμένα μέσα, όπως νάρκες, drones και ταχύπλοα σκάφη, αποκάλυψε τις αδυναμίες του υφιστάμενου ενεργειακού μοντέλου.
Το CNN σημειώνει ότι όσο βαθύτερη είναι η οικονομική πίεση που προκαλεί η κρίση, τόσο ισχυρότερο γίνεται το κίνητρο για ριζικές αλλαγές. Ήδη συζητείται σοβαρά η δημιουργία νέων ενεργειακών διαδρομών που θα παρακάμπτουν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ, μέσω χερσαίων αγωγών από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να μειώσει το κόστος μεταφοράς, περιορίζοντας παράλληλα τα υψηλά ασφάλιστρα κινδύνου που συνοδεύουν τη ναυσιπλοΐα σε περιοχές γεωπολιτικής έντασης.
«Κανείς δεν θα στοιχηματίσει ξανά το μέλλον του στα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε ο Τζέι Χάτφιλντ της Infrastructure Capital Advisors, εκτιμώντας ότι οι επενδύσεις σε νέους αγωγούς θα επιταχυνθούν δραστικά τα επόμενα χρόνια.
Οι κρίσεις που αλλάζουν οικονομικά μοντέλα
Οι αγορές έχουν ήδη βιώσει μέσα σε λίγα χρόνια διαδοχικά σοκ που άλλαξαν τις παγκόσμιες οικονομικές ισορροπίες. Η πανδημία αποκάλυψε τα όρια των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού, ενώ ο πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας υποχρέωσε την Ευρώπη να αναδιαμορφώσει πλήρως την ενεργειακή της πολιτική.
Αντίστοιχα, οι εμπορικοί δασμοί του Ντόναλντ Τραμπ επιτάχυναν τη μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων και την αναζήτηση νέων πηγών πρώτων υλών.
Σύμφωνα με τον Ρος Μέιφιλντ της Baird, τέτοιου είδους εξωγενή σοκ λειτουργούν συχνά ως επιταχυντές αλλαγών που υπό κανονικές συνθήκες θα απαιτούσαν δεκαετίες για να υλοποιηθούν.
Η ενεργειακή ασφάλεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας αυξάνεται ραγδαία, κυρίως λόγω της έκρηξης επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη και στα ενεργοβόρα data centers.
Ο ΟΠΕΚ αποδυναμώνεται
Μία από τις σημαντικότερες γεωοικονομικές εξελίξεις αφορά τη σταδιακή αποδυνάμωση του ΟΠΕΚ. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός του οργανισμού, έχουν ήδη ανακοινώσει την αποχώρησή τους, πλήττοντας την ικανότητα του καρτέλ να επιβάλλει ποσοστώσεις παραγωγής και να στηρίζει υψηλές τιμές πετρελαίου.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η περαιτέρω διαφοροποίηση της παραγωγής εκτός ΟΠΕΚ θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο σταθερές τιμές ενέργειας και μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού για τις μεγάλες οικονομίες.
Παράλληλα, η ενεργειακή κρίση επιταχύνει τη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ζήτηση για ηλιακή ενέργεια, μπαταρίες και ηλεκτρικά οχήματα ενισχύεται, ενώ οι κινεζικές εξαγωγές πράσινης τεχνολογίας κατέγραψαν ιστορικά υψηλά επίπεδα τον Μάρτιο, σύμφωνα με στοιχεία της Ember.
Οι κίνδυνοι παραμένουν
Παρά τις πιθανές θετικές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, οι κίνδυνοι παραμένουν σοβαροί. Ορισμένοι αναλυτές προειδοποιούν ότι το Ιράν μπορεί να γίνει ακόμη πιο επιθετικό και να μεταφέρει την πίεση σε άλλες κρίσιμες ενεργειακές οδούς ή αγωγούς.
Την ίδια στιγμή, η πιθανή αποδυνάμωση ή διάλυση του ΟΠΕΚ δεν θεωρείται από όλους θετική εξέλιξη. Αν και θα μπορούσε να πιέσει χαμηλότερα τις τιμές του πετρελαίου, ενδέχεται να μειώσει τη δυνατότητα συντονισμένης παρέμβασης σε μελλοντικές ενεργειακές κρίσεις.
Επιπλέον, μια μακροπρόθεσμη μείωση της ζήτησης για πετρέλαιο λόγω της πράσινης μετάβασης θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές από τα προπολεμικά επίπεδα, δημιουργώντας ισχυρές πιέσεις στις πετρελαϊκές οικονομίες και στις επιχειρήσεις του κλάδου.
Διαβάστε ακόμη
ΔΝΤ για στεγαστικό: Η Ελλάδα δεν έχει έλλειψη κατοικιών αλλά πρόβλημα αξιοποίησης (γραφήματα)
Robeson Reeves: Μοναδική ευκαιρία για την Bally’s Intralot η διεκδίκηση της Evoke
Η νέα γενιά των μικρών κρουαζιερόπλοιων
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα