Όπως σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έτσι και στην Ελλάδα, η προσιτή στέγαση αποτελεί μία από τις βασικές διαρθρωτικές προκλήσεις, αν και με ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, σημειώνει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο σε ειδική ενότητα για τη στέγαση, στο πλαίσιο των εκθέσεων που κατήρτισε για την αξιολόγηση του ελληνικού χρηματοπιστωτικού τομέα (FSAP) και για την αξιολόγηση του Άρθρου IV.
Το κόστος στέγασης παραμένει υψηλό παρά το γεγονός ότι μεγάλο ποσοστό των νοικοκυριών —άνω του 60%— διαθέτει ιδιόκτητη κατοικία χωρίς στεγαστικό δάνειο. Αυτό οφείλεται εν μέρει στα υψηλά επαναλαμβανόμενα κόστη που συνδέονται με το παλαιό και ενεργειακά αναποτελεσματικό οικιστικό απόθεμα, αλλά και στην περιορισμένη επένδυση σε ανακαινίσεις μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.
Οι ανισορροπίες στην αγορά κατοικίας δεν οφείλονται τόσο σε πραγματική έλλειψη ακινήτων όσο σε προβλήματα κατανομής τους, παρατηρεί το Ταμείο, καθώς σημαντικό ποσοστό του στεγαστικού αποθέματος —περίπου 35%— δεν χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία.
Πολλά κενά ακίνητα παραμένουν εκτός αγοράς για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς ανακαίνιση, κυρίως λόγω οικονομικών περιορισμών των ιδιοκτητών, υψηλού κόστους ανακαίνισης, κατακερματισμένης ιδιοκτησίας και ζητημάτων νομιμότητας ή πολεοδομικής συμμόρφωσης.
Οι ανισορροπίες επιτείνονται επίσης από την αναντιστοιχία προσφοράς και ζήτησης ως προς το μέγεθος, την ποιότητα και τη γεωγραφική θέση των κατοικιών, ιδιαίτερα σε περιοχές που επηρεάζονται από τη βραχυχρόνια μίσθωση και τις δημογραφικές πιέσεις, όπως η αυξημένη εσωτερική μετανάστευση, η άνοδος των μονοπρόσωπων νοικοκυριών και ο μεγαλύτερος αριθμός φοιτητών.
Το ΔΝΤ εκτιμά ότι η στεγαστική πολιτική θα πρέπει να επικεντρωθεί στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του υφιστάμενου αποθέματος κατοικιών, σε συνδυασμό με πιο στοχευμένα και ισορροπημένα μέτρα για τη βελτίωση της προσιτότητας της στέγασης.
Οι παρεμβάσεις της κυβέρνησης
Η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει σε παρεμβάσεις για τη μείωση του στεγαστικού κόστους των νοικοκυριών, όπως το πρόγραμμα επιστροφής ενοικίου, αλλά και σε μέτρα ενίσχυσης της πρόσβασης στην ιδιοκατοίκηση μέσω επιδοτούμενων στεγαστικών δανείων (προγράμματα Σπίτι Μου) για νέους αγοραστές χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, καθώς και μέσω καθολικής απαλλαγής ΦΠΑ στις νέες οικοδομές.
Ωστόσο, το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι τα μέτρα αυτά προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση, καθώς οι τιμές και τα ενοίκια ενδέχεται να προσαρμοστούν ανοδικά, ενώ το δημοσιονομικό τους κόστος μπορεί να αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου.
Ειδικά τα μέτρα που στηρίζουν τη ζήτηση —και κυρίως το πρόγραμμα επιστροφής ενοικίου— θα πρέπει, σύμφωνα με το Ταμείο, να στοχεύουν περισσότερο στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και να συνοδεύονται από σαφές χρονοδιάγραμμα λήξης και αξιολόγησης, ώστε να περιορίζονται οι δημοσιονομικές αποκλίσεις και οι επιπτώσεις στις τιμές.
Παράλληλα, οι αρχές καλούνται να εξετάσουν σταδιακή κατάργηση της απαλλαγής ΦΠΑ στις νέες κατασκευές.
Για τον περιορισμό της κερδοσκοπικής ζήτησης και την ενίσχυση των μακροχρόνιων μισθώσεων, η κυβέρνηση έχει αυξήσει τα επενδυτικά όρια για τη Golden Visa, έχει αυστηροποιήσει το πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις και παρέχει φορολογικά κίνητρα για τις μακροχρόνιες ενοικιάσεις.
Το ΔΝΤ σημειώνει ότι η αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων θα πρέπει να αξιολογείται τακτικά, λαμβάνοντας υπόψη και τις πιθανές επιπτώσεις στον τουριστικό τομέα.
Οι αρχές έχουν επίσης επιχειρήσει να αντιμετωπίσουν την ασυμμετρία πληροφόρησης στην αγορά μέσω του Μητρώου Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων (MIDA).
Το Ταμείο προτείνει επιπλέον μέτρα, όπως:
- μείωση της ελάχιστης διάρκειας των συμβολαίων μίσθωσης,
- ταχύτερη επίλυση διαφορών για καθυστερημένα ενοίκια,
- και εισαγωγή εγγυήσεων πληρωμής ενοικίου για ευάλωτους ενοικιαστές.
Στόχος είναι να μειωθεί το ρίσκο στις μακροχρόνιες μισθώσεις και να περιοριστούν οι καθυστερήσεις στις πληρωμές στεγαστικών δαπανών.
Το ΔΝΤ θεωρεί ότι η νέα στεγαστική στρατηγική της Ελλάδας αποτελεί ευκαιρία για μετατόπιση προς πιο μόνιμα και οικονομικά αποδοτικά μέτρα στην πλευρά της προσφοράς.
Προτεραιότητα, σύμφωνα με την έκθεση, θα πρέπει να δοθεί στην επανένταξη υφιστάμενων κατοικιών στην αγορά μέσω επέκτασης και καλύτερης στόχευσης των προγραμμάτων ανακαίνισης, ιδιαίτερα όσων αφορούν ενεργειακές αναβαθμίσεις.
Οι παρεμβάσεις αυτές θα μπορούσαν να συνδυαστούν με αντικίνητρα για τη μακροχρόνια διατήρηση κενών κατοικιών —όπως ειδικοί φόροι σε περιοχές υψηλής ζήτησης— αλλά και με αλλαγές που θα διευκολύνουν τη μετακίνηση ακινήτων στην αγορά, όπως τροποποιήσεις στο κληρονομικό δίκαιο και ταχύτερη τακτοποίηση πολεοδομικών ή νομικών εκκρεμοτήτων.
Το ΔΝΤ ζητά επίσης πιο φιλόδοξα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, σε συνδυασμό με δημοσιονομικά ουδέτερα κίνητρα για κατασκευαστές προσιτών κατοικιών σε περιοχές με αυξημένη πίεση.
Παράλληλα, τονίζεται ότι απαιτείται στενός συντονισμός με κοινωνικές, ενεργειακές και ευρωπαϊκές πολιτικές ώστε να μεγιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητα των μέτρων χωρίς υπερβολική δημοσιονομική επιβάρυνση.
Οι ελληνικές αρχές συμφώνησαν ότι προτεραιότητα της πολιτικής θα πρέπει να είναι η αξιοποίηση του ανενεργού στεγαστικού αποθέματος για τη βελτίωση της προσιτότητας της κατοικίας.
Παράλληλα, εμφανίζονται αποφασισμένες να επεκτείνουν τα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας και τα μέτρα που φέρνουν στην αγορά κλειστά ακίνητα, εκτιμώντας ότι οι αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο και το νέο μητρώο ενοικιαστών θα συμβάλουν στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών.
Οι αρχές σημείωσαν επίσης ότι η νέα στεγαστική στρατηγική θα χαρτογραφήσει αναλυτικά τα προβλήματα προσιτότητας ανά περιοχή και κατηγορία νοικοκυριών, ώστε να σχεδιαστούν αποτελεσματικότερα τα επόμενα μέτρα πολιτικής.
Τέλος, υπογράμμισαν ότι οι περιορισμοί στις βραχυχρόνιες μισθώσεις θα συνεχίσουν να αξιολογούνται και να προσαρμόζονται όπου κρίνεται απαραίτητο.
Διαβάστε ακόμη
ΔΝΤ: Ζητά δημόσια πλατφόρμα για τις τιτλοποιήσεις του Ηρακλή
Robeson Reeves: Μοναδική ευκαιρία για την Bally’s Intralot η διεκδίκηση της Evoke
Η νέα γενιά των μικρών κρουαζιερόπλοιων
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.