Η Ρωσία αναζητεί εναλλακτικές διαδρομές για τις εξαγωγές σιτηρών, καθώς οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη διακίνηση φορτίων μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Μέχρι στιγμής, όμως, τα αποτελέσματα απέχουν σημαντικά από τις ανάγκες της Μόσχας, καθώς μέσω των κυριότερων εναλλακτικών λιμανιών περνά μόλις περίπου το ένα δέκατο των ποσοτήτων που μπορεί να διαχειριστεί η βασική εξαγωγική οδός.
Η εξέλιξη αναδεικνύει τις επιπτώσεις της κλιμάκωσης του πολέμου στις διεθνείς αγορές αγροτικών προϊόντων. Η Ρωσία αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα σιταριού στον κόσμο και οποιαδήποτε σημαντική υποχώρηση των αποστολών της μπορεί να εντείνει τις πιέσεις στις τιμές των τροφίμων.
Ήδη ο δείκτης του Bloomberg, που παρακολουθεί δέκα βασικά αγροτικά εμπορεύματα, από τη σόγια έως τον καφέ, ενισχύθηκε κατά 13% στο τρίτο τρίμηνο, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη τριμηνιαία άνοδο από τον Μάρτιο του 2022. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, πέντε βασικά εναλλακτικά λιμάνια αύξησαν τις φορτώσεις σιτηρών και ελαιούχων σπόρων από σχεδόν μηδενικά επίπεδα σε περίπου 1,3 εκατ. τόνους μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου. Πρόκειται, ωστόσο, για μικρό μέγεθος σε σύγκριση με τους περίπου 12 εκατ. τόνους που μπορούν να διακινηθούν την ίδια περίοδο μέσω των κύριων ρωσικών λιμανιών στη Μαύρη Θάλασσα.
Η Μαύρη Θάλασσα παραμένει κρίσιμη
Οι εκατέρωθεν επιθέσεις Ρωσίας και Ουκρανίας σε λιμάνια και πλοία έχουν περιορίσει σημαντικά από τον Ιούλιο τη λειτουργία της σημαντικότερης θαλάσσιας αρτηρίας για τις αγροτικές εξαγωγές των δύο χωρών.
Για τη Μόσχα, η διατήρηση των εξαγωγών έχει τόσο οικονομική όσο και γεωπολιτική σημασία. Το Κρεμλίνο πιέζει παραγωγούς και εμπόρους να διατηρήσουν τη Ρωσία στην κορυφή της παγκόσμιας αγοράς σιταριού, καθώς οι πωλήσεις αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων αλλά και μέσο ενίσχυσης των σχέσεων με χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές τροφίμων.
Ο Αντρέι Σίζοφ, διευθύνων σύμβουλος της SovEcon, σημειώνει ότι ουσιαστικά δεν υπάρχει διαδρομή ικανή να αντικαταστήσει τη Μαύρη Θάλασσα. Εκτιμά ότι αργότερα μέσα στο έτος η Ρωσία ενδέχεται να μπορεί να εξάγει έως 3 εκατ. τόνους τον μήνα, ωστόσο δεν υπάρχει τρόπος να διπλασιαστεί γρήγορα αυτή η ποσότητα.
Τον Σεπτέμβριο, οι εξαγωγές μέσω των Ουστ-Λούγκα και Βισότσκι στη Βαλτική, του Αστραχάν και της Μαχατσκάλα στην Κασπία και της Σλάβιανκα στην Άπω Ανατολή πλησίασαν συνολικά τους 800.000 τόνους, ποσότητα περίπου οκταπλάσια σε σχέση με τον Ιούλιο.
Παράλληλα, η κυβέρνηση ανέστειλε προσωρινά τους εξαγωγικούς δασμούς σε σιτάρι, καλαμπόκι και κριθάρι, ενώ παρέχει κίνητρα για τη μεταφορά αγροτικών φορτίων με τρένα από τις νότιες περιοχές προς τα λιμάνια της Βαλτικής.
Το κόστος αποτελεί το μεγάλο εμπόδιο
Η μεταφορά των φορτίων σε διαφορετικά λιμάνια, όμως, λύνει μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν οι νέες διαδρομές μπορούν να είναι οικονομικά βιώσιμες.
Οι βασικές καλλιεργητικές περιοχές βρίσκονται στη νότια Ρωσία και σχετικά κοντά στη Μαύρη Θάλασσα. Για να χρησιμοποιηθούν τα βόρεια λιμάνια απαιτείται πολύ μεγαλύτερη χερσαία μεταφορά. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ημερήσιες σιδηροδρομικές φορτώσεις αγροτικών προϊόντων από τη νότια Ρωσία προς τα Ουστ-Λούγκα και Βισότσκι αυξήθηκαν κατά 465% μεταξύ 1ης και 22ας Σεπτεμβρίου.
Η γεωγραφία αποτελεί επιπλέον μειονέκτημα. Τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας βρίσκονται κοντά σε βασικούς πελάτες της Ρωσίας στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Αντίθετα, η χρήση της Βαλτικής ή της Άπω Ανατολής αυξάνει σημαντικά τόσο τη διάρκεια του ταξιδιού όσο και τους ναύλους.
Πριν από την τελευταία κλιμάκωση, η αποστολή σιτηρών προς την Αίγυπτο μέσω Βαλτικής κόστιζε περίπου 30%-35% περισσότερο ανά τόνο σε σχέση με τη Μαύρη Θάλασσα, σύμφωνα με εκτιμήσεις της ναυλαγοράς. Η σύγκριση αφορά πλοία τύπου Handysize, τα οποία μεταφέρουν συνήθως περίπου 30.000 έως 35.000 τόνους.
Ο Αλεξέι Κούζμις της Thurlestone Shipping επισημαίνει ότι, δεδομένου του προσανατολισμού των ρωσικών πωλήσεων προς αγορές όπως η Αίγυπτος, η Τυνησία και η Αλγερία, πολλές από τις εναλλακτικές διαδρομές απλώς δεν είναι οικονομικά ανταγωνιστικές.
Μούρμανσκ και Άπω Ανατολή στο σχέδιο
Η Μόσχα εξετάζει πλέον και το Μούρμανσκ, με στόχο να αρχίσουν εξαγωγές σιτηρών μέσω του λιμανιού από τον Οκτώβριο. Πρόκειται για το τέταρτο μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας, όμως μεγάλο μέρος των υποδομών του χρησιμοποιείται για σιδηρομετάλλευμα, άνθρακα και μέταλλα. Παραμένει επομένως αβέβαιο πόσα σιτηρά μπορεί να διαχειριστεί.
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι θα απαιτηθούν πρόσθετες κρατικές επιδοτήσεις ώστε η συγκεκριμένη διαδρομή να γίνει ανταγωνιστική.
Ακόμη δυσκολότερη είναι η ανάπτυξη νέων υποδομών στην Άπω Ανατολή. Ένας νέος τερματικός σταθμός σιτηρών στο Βλαδιβοστόκ υπολογίζεται ότι θα μπορούσε να κοστίσει περίπου 25 δισ. ρούβλια, αποτελώντας σημαντική επένδυση για τη VTB, η οποία ελέγχει τη Demetra, τον μεγαλύτερο εξαγωγέα σιτηρών της Ρωσίας.
Η προσέγγιση του χειμώνα δυσκολεύει περαιτέρω οποιαδήποτε άμεση κατασκευαστική προσπάθεια, ενώ δεν μπορούν όλες οι λιμενικές εγκαταστάσεις να προσαρμοστούν εύκολα για τη φόρτωση αγροτικών προϊόντων.
Όπως επισημαίνει ο Αλέξις Ελεντέρ της Kpler, ακόμη και εάν οι ποσότητες που περάσουν τελικά από τη Βαλτική και το Μούρμανσκ ξεπεράσουν τις αρχικές εκτιμήσεις, οι συγκεκριμένες διαδρομές δύσκολα θα μπορέσουν να καλύψουν την απώλεια της εξαγωγικής δυναμικότητας της Μαύρης Θάλασσας.
Διαβάστε ακόμη
“Εγωτίτιδα”: Η νέα ελληνική ασθένεια
10 μεγάλοι Ελληνες αρχιτέκτονες της σύγχρονης ιστορίας
Παράνομος τζόγος: Σφίγγει ο κλοιός σε social media – influencers, «κόφτης» σε πληρωμές και αναλήψεις
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ