Αντιδράσεις και έντονη δημόσια συζήτηση έχει προκαλέσει στη Σκωτία η απόφαση ενός από τα γνωστότερα μουσεία της Γλασκώβης να απομακρύνει από τις εκθέσεις του αρχαίες αιγυπτιακές μούμιες και άλλα ανθρώπινα λείψανα. Η διοίκηση του μουσείου επικαλείται την ανάγκη σεβασμού προς τους νεκρούς, καθώς δεν υπάρχει τεκμηριωμένη συναίνεσή τους για τη δημόσια έκθεση των σωμάτων τους, ενώ επικριτές της απόφασης κάνουν λόγο για υπερβολική πολιτική ορθότητα και περιορισμό της πρόσβασης του κοινού στην Ιστορία.
Η απόφαση αφορά την Πινακοθήκη και το Μουσείο Kelvingrove στη Γλασκώβη, όπου οι επισκέπτες διαπίστωσαν ότι εκθέματα που βρίσκονταν επί χρόνια στις αίθουσες της αρχαίας Αιγύπτου είχαν απομακρυνθεί.
Στη θέση τους είχαν τοποθετηθεί ενημερωτικές πινακίδες, με τις οποίες οι υπεύθυνοι εξηγούσαν ότι τα ανθρώπινα λείψανα αποσύρθηκαν «ως ένδειξη σεβασμού».
Η κίνηση εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση που αναπτύσσεται διεθνώς για τα ηθικά όρια της έκθεσης ανθρώπινων λειψάνων στα μουσεία, τη μεταχείριση των νεκρών και το κατά πόσο οι σύγχρονες αντιλήψεις περί συναίνεσης μπορούν να εφαρμοστούν σε αντικείμενα και ανθρώπους προηγούμενων ιστορικών περιόδων.
Ποια εκθέματα απομακρύνθηκαν από το μουσείο
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Daily Mail, ανάμεσα στα αντικείμενα που αποσύρθηκαν βρίσκεται ένα φέρετρο που περιείχε τα λείψανα του Νεκχτ, ενός αρχαίου Αιγύπτιου ιερέα.
Από τις προθήκες απομακρύνθηκαν επίσης ένα μουμιοποιημένο δεξί χέρι, το οποίο είχε ανασυρθεί από την Κοιλάδα των Βασιλέων στο Λούξορ της Αιγύπτου, καθώς και μια μουμιοποιημένη ανδρική κεφαλή και ένα δεξί πόδι.
Τα εκθέματα αποτελούσαν μέρος της παρουσίασης του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού, προσφέροντας στους επισκέπτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά τις ταφικές πρακτικές και τις αντιλήψεις των Αιγυπτίων για τη ζωή μετά τον θάνατο.
Η Glasgow Life, ο φιλανθρωπικός οργανισμός που χρηματοδοτείται από το δημοτικό συμβούλιο της Γλασκώβης και διαχειρίζεται πολιτιστικές εγκαταστάσεις της πόλης, φέρεται να σχεδιάζει την απομάκρυνση και άλλων ανθρώπινων λειψάνων.
Οι αλλαγές αναμένεται να αφορούν τόσο το Kelvingrove όσο και το Μουσείο St Mungo.
Η επίσκεψη ενός πατέρα με την κόρη του που προκάλεσε συζήτηση
Η αλλαγή στην έκθεση έγινε ευρύτερα γνωστή όταν ο Τζόνι ΜακΦάρλαν, ο οποίος επισκέφθηκε το μουσείο μαζί με την κόρη του, δημοσιοποίησε την εμπειρία του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Όπως εξήγησε, το παιδί του είχε αναπτύξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αρχαία Αίγυπτο μέσα από ένα βιβλίο και ήθελε να δει από κοντά μια πραγματική μούμια.
Η οικογένεια επισκέφθηκε το Kelvingrove, αλλά διαπίστωσε ότι το έκθεμα δεν βρισκόταν πλέον στη θέση του.
«Η κόρη μου έχει ένα βιβλίο για τους αρχαίους ανθρώπους της Αιγύπτου και έχει ενθουσιαστεί αρκετά με αυτό, οπότε την πήγαμε στο Μουσείο Kelvingrove για να δει τη μούμια τους», ανέφερε στην ανάρτησή του.
Ωστόσο, όπως πρόσθεσε, όλα τα ανθρώπινα λείψανα είχαν απομακρυνθεί, ενώ στις προθήκες είχε τοποθετηθεί σχετική ενημερωτική πινακίδα.
Η ανάρτηση έφερε στο προσκήνιο το ερώτημα εάν η απομάκρυνση τέτοιων εκθεμάτων αποτελεί πράξη σεβασμού ή εάν στερεί από το κοινό μια σημαντική εκπαιδευτική εμπειρία.
Πολιτικές αντιδράσεις: «Ακόμη και οι αιγυπτιακές μούμιες ακυρώνονται»
Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από πολιτικά πρόσωπα και εκπροσώπους εκπαιδευτικών οργανώσεων.
Ο Μέρντο Φρέιζερ, βουλευτής του Συντηρητικού Κόμματος στο Κοινοβούλιο της Σκωτίας, άσκησε σκληρή κριτική στη διοίκηση του μουσείου.
Μιλώντας στη Daily Mail, χαρακτήρισε την κίνηση χαρακτηριστικό παράδειγμα υπερβολών της λεγόμενης «woke κουλτούρας», υποστηρίζοντας ότι οι σύγχρονες κοινωνικές ευαισθησίες οδηγούν πλέον ακόμη και στην απομάκρυνση αρχαίων αιγυπτιακών μουμιών.
Κατά τον ίδιο, οι επισκέπτες πηγαίνουν στα μουσεία για να γνωρίσουν παλαιότερους πολιτισμούς και να κατανοήσουν την Ιστορία, όχι για να διαπιστώσουν ότι ιστορικά εκθέματα έχουν αποσυρθεί επειδή δεν ανταποκρίνονται στις σημερινές αντιλήψεις.
Ο Φρέιζερ υποστήριξε ακόμη ότι τα μουσεία της Γλασκώβης θα έπρεπε να παρουσιάζουν τα ιστορικά τους εκθέματα, αντί να τα απομακρύνουν στο πλαίσιο πολιτικών επιλογών που ο ίδιος συνδέει με την πολιτική ορθότητα.
Στο ίδιο πνεύμα τοποθετήθηκε και ο Κρις ΜακΓκόβερν, πρόεδρος της οργάνωσης Campaign for Real Education και πρώην σύμβουλος της μονάδας χάραξης πολιτικής της Ντάουνινγκ Στριτ.
Ο ΜακΓκόβερν υποστήριξε ότι η επίκληση της συναίνεσης ανθρώπων που πέθαναν πριν από χιλιάδες χρόνια οδηγεί σε πρακτικό αδιέξοδο, χαρακτηρίζοντας την απόφαση υπερβολική.
Ένα από τα δημοφιλέστερα μουσεία της Σκωτίας
Το Kelvingrove Art Gallery and Museum αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά αξιοθέατα της Γλασκώβης.
Το μουσείο άνοιξε τις πύλες του το 1901 και, σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρονται στο δημοσίευμα, υποδέχεται περισσότερους από 1,3 εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο.
Για πολλά χρόνια, οι αιγυπτιακές μούμιες συγκαταλέγονταν στα δημοφιλέστερα εκθέματά του, προσελκύοντας ιδιαίτερα το ενδιαφέρον οικογενειών και μαθητών.
Η μουμιοποίηση αποτελούσε βασικό στοιχείο των θρησκευτικών και ταφικών αντιλήψεων των αρχαίων Αιγυπτίων.
Η διατήρηση του ανθρώπινου σώματος συνδεόταν με την πεποίθηση ότι η σωματική ακεραιότητα ήταν απαραίτητη για τη μεταθανάτια ύπαρξη.
Για πολλές γενιές, μούμιες και άλλα ανθρώπινα λείψανα εκτίθενται σε μουσεία σε ολόκληρο τον κόσμο ως τεκμήρια ιστορίας, αρχαιολογίας και αρχαίων πολιτισμών.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται προβληματισμός για τον τρόπο παρουσίασής τους, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν στοιχεία ότι οι άνθρωποι στους οποίους ανήκαν είχαν επιθυμήσει να εκτεθούν δημόσια.
Τι απαντά η διοίκηση: «Σύγχρονες μουσειακές πρακτικές»
Από την πλευρά της, η Glasgow Life υπερασπίζεται την απόφαση, συνδέοντάς την με την εξέλιξη των επαγγελματικών και δεοντολογικών προτύπων στον χώρο των μουσείων.
Εκπρόσωπος του οργανισμού δήλωσε ότι η απομάκρυνση ανθρώπινων λειψάνων από τις εκθέσεις αντανακλά τις σύγχρονες μουσειακές πρακτικές.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση βασίζεται στην αρχή ότι τα ανθρώπινα λείψανα δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως ιστορικά ή αρχαιολογικά αντικείμενα, αλλά και ως κατάλοιπα ανθρώπων που είχαν προσωπική ταυτότητα και εντάσσονταν σε συγκεκριμένες κοινωνίες και κοινότητες.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το προσχέδιο πολιτικής της Glasgow Life για τα ανθρώπινα λείψανα προβλέπει ότι η δημόσια έκθεσή τους θα πρέπει να πραγματοποιείται μόνο όταν υπάρχει τεκμηριωμένη και εν επιγνώσει συναίνεση του αποβιώσαντος ατόμου ή, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, των απογόνων του.
Όπου δεν μπορεί να εξασφαλιστεί τέτοια συναίνεση, ο οργανισμός θεωρεί ότι η απομάκρυνση των αρχαίων αιγυπτιακών λειψάνων αποτελεί επιλογή που αποδίδει μεγαλύτερο σεβασμό στους νεκρούς.
Ο κώδικας δεοντολογίας και το ζήτημα της συναίνεσης
Η συζήτηση συνδέεται και με τις κατευθυντήριες αρχές του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM).
Σύμφωνα με τον αναθεωρημένο κώδικα δεοντολογίας του οργανισμού, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, τα μουσεία οφείλουν να διαφυλάσσουν την εγγενή αξιοπρέπεια των ανθρώπινων λειψάνων και να αντιμετωπίζουν με σεβασμό τη σημασία που έχουν για τους ανθρώπους και τις κοινότητες με τις οποίες συνδέονται.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η έκθεση του 2025 με τίτλο «Laying Ancestors to Rest», η οποία συντάχθηκε από τη διακομματική κοινοβουλευτική ομάδα για τις επανορθώσεις προς τους Αφρικανούς.
Η έκθεση αναδεικνύει ηθικούς προβληματισμούς σχετικά με τη δημόσια παρουσίαση αρχαίων αιγυπτιακών ανθρώπινων λειψάνων, επισημαίνοντας ότι ιστορικά συχνά παραβλέπονταν οι πιθανές επιθυμίες των νεκρών και οι προθέσεις των κοινοτήτων που είχαν αναλάβει την ταφή τους.
Το βασικό ζήτημα, επομένως, δεν περιορίζεται στη δυνατότητα των μουσείων να εκθέτουν αρχαιολογικά ευρήματα. Αφορά και το εάν η επιστημονική, ιστορική και εκπαιδευτική αξία μιας έκθεσης πρέπει να σταθμίζεται απέναντι στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τον σεβασμό στις ταφικές παραδόσεις.
Η απόφαση του Kelvingrove φέρνει αυτή τη διαφωνία στο προσκήνιο: από τη μία βρίσκεται η ανάγκη διατήρησης της πρόσβασης του κοινού στην ιστορική γνώση και από την άλλη η προσπάθεια διαμόρφωσης νέων κανόνων για τον τρόπο με τον οποίο τα μουσεία διαχειρίζονται και παρουσιάζουν ανθρώπινα λείψανα.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.