Με διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες, ανοιχτά ζητήματα στην ατζέντα και περιορισμένες προσδοκίες για άμεσες συμφωνίες, οι Ντόναλντ Τραμπ, Βλαντίμιρ Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ προετοιμάζονται για την ιστορική τριμερή συνάντησή τους την Πέμπτη (19/11) στη Σενζέν της Κίνας, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας – Ειρηνικού (APEC).
Η συνάντηση των ηγετών των τριών μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων του πλανήτη βρίσκεται στο επίκεντρο του διεθνούς διπλωματικού ενδιαφέροντος, με τα ξένα μέσα ενημέρωσης να εξετάζουν τόσο τα θέματα που ενδέχεται να συζητηθούν όσο και τις σημαντικές αποκλίσεις στις επιδιώξεις Ουάσιγκτον, Μόσχας και Πεκίνου.
Σύμφωνα με αναλυτές, ο Τραμπ επιδιώκει να θέσει τις βάσεις για μια νέα συμφωνία ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών, ο Πούτιν επιθυμεί να επαναφέρει στο επίκεντρο τον πόλεμο στην Ουκρανία, ενώ ο Σι Τζινπίνγκ φιλοδοξεί να αναβαθμίσει τον διεθνή ρόλο της Κίνας, αποφεύγοντας παράλληλα δεσμεύσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ελευθερία κινήσεων του Πεκίνου.
Τα πυρηνικά και οι διαφορετικές αφετηρίες
Ο περιορισμός των πυρηνικών οπλοστασίων αποτελεί βασική προτεραιότητα για τον Αμερικανό πρόεδρο, ο οποίος έχει εκφράσει επανειλημμένα την πρόθεσή του να επιδιώξει μια συμφωνία που δεν θα περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, αλλά θα συμπεριλαμβάνει και την Κίνα.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Washington Post, μια τέτοια πρωτοβουλία αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες. Τα πυρηνικά οπλοστάσια της Ουάσιγκτον και της Μόσχας παραμένουν σημαντικά μεγαλύτερα από εκείνο του Πεκίνου, γεγονός που καθιστά την κινεζική πλευρά απρόθυμη να αποδεχθεί αντίστοιχους περιορισμούς.
Ο Τονγκ Ζάο, ειδικός στο κινεζικό πυρηνικό πρόγραμμα στο Carnegie Endowment for International Peace, εκτιμά ότι η πολιτική διάθεση της κινεζικής ηγεσίας για ουσιαστικές τριμερείς διαπραγματεύσεις είναι εξαιρετικά περιορισμένη.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η συνάντηση ενδέχεται να προσφέρει μια πρώτη ευκαιρία για την έναρξη ενός νέου διαλόγου, χωρίς όμως να διαφαίνεται επί του παρόντος προοπτική άμεσης συμφωνίας.
Ουκρανία και Ιράν στην ατζέντα
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η δυνατότητα απευθείας επικοινωνίας με τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο Ρώσος πρόεδρος δήλωσε την Τετάρτη ότι αναμένει σημαντικά οφέλη από την τριμερή συνάντηση, ενώ η Μόσχα επιδιώκει να συμπεριληφθεί στις συνομιλίες το ζήτημα της Ουκρανίας.
Παραμένει, πάντως, αδιευκρίνιστο κατά πόσον ο πόλεμος θα ενταχθεί επισήμως στην ημερήσια διάταξη. Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν αρχικά αναφέρει ότι οι συζητήσεις θα επικεντρωθούν στον έλεγχο των πυρηνικών όπλων και στην κρίση με το Ιράν, αφήνοντας εκτός την Ουκρανία. Ο ίδιος ο Τραμπ, ωστόσο, έχει γνωστοποιήσει την πρόθεσή του να θέσει και το συγκεκριμένο ζήτημα.
Σύμφωνα με το Reuters, Τραμπ και Πούτιν πρόκειται να πραγματοποιήσουν ξεχωριστή συνάντηση μετά την Ολομέλεια της APEC, όπως διευκρίνισε ο σύμβουλος του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσακόφ. Στη συνάντηση θα συμμετάσχουν μέλη των δύο αντιπροσωπειών, χωρίς ωστόσο να προβλέπονται διμερείς διαπραγματεύσεις πλήρους κλίμακας.
Στην αμερικανική ατζέντα βρίσκεται επίσης ο πόλεμος στο Ιράν και η αναζήτηση δυνατοτήτων αποκλιμάκωσης. Αξιωματούχοι των ΗΠΑ έχουν επιβεβαιώσει ότι ο Τραμπ σκοπεύει να συζητήσει τη σύγκρουση με τους ηγέτες της Ρωσίας και της Κίνας, χωρίς να έχουν γίνει γνωστές συγκεκριμένες προτάσεις ή οι όροι μιας πιθανής διπλωματικής διευθέτησης.
Το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον συνδέεται με τους στενούς δεσμούς που διατηρούν Μόσχα και Πεκίνο με την Τεχεράνη. Κατά την εκτίμηση αναλυτών, ο Αμερικανός πρόεδρος θα επιχειρήσει να διαπιστώσει εάν οι δύο χώρες μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο στην αναζήτηση πολιτικής λύσης.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι τρεις δυνάμεις έχουν διαμορφώσει κοινή γραμμή για την αντιμετώπιση της σύγκρουσης.
Η στρατηγική του Σι Τζινπίνγκ
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η στάση της Κίνας, η οποία, αν και φιλοξενεί την τριμερή, δεν έχει παρουσιάσει αναλυτικά το περιεχόμενο των συνομιλιών.
Όπως αναφέρει το Reuters, το Πεκίνο προσεγγίζει τη συνάντηση με επιφυλακτικότητα, καθώς δεν επιθυμεί να βρεθεί αντιμέτωπο με πιέσεις για ανάληψη δεσμεύσεων σε ζητήματα πυρηνικών εξοπλισμών και διεθνών συγκρούσεων.
Κατά τις δημόσιες τοποθετήσεις τους την Τετάρτη, οι δύο ηγέτες ανέδειξαν διαφορετικές προτεραιότητες. Ο Σι Τζινπίνγκ τάχθηκε υπέρ του ελεύθερου εμπορίου και της άρσης των εμποδίων στις διεθνείς συναλλαγές, ενώ ο Βλαντίμιρ Πούτιν επέλεξε να επικεντρώσει την κριτική του στις κυρώσεις που έχουν επιβάλει οι δυτικές χώρες.
Για την κινεζική ηγεσία, η συνάντηση αποτελεί ταυτόχρονα ευκαιρία προβολής της χώρας ως σημαντικού παράγοντα στη διαμόρφωση των διεθνών εξελίξεων.
Σύμφωνα με τους Financial Times, το Πεκίνο επιδιώκει να αξιοποιήσει τη σύνοδο της APEC για να αναδείξει τη δική του αντίληψη για την παγκόσμια οικονομική τάξη, σε μια περίοδο κατά την οποία εντείνονται οι εμπορικοί ανταγωνισμοί και η αντιπαράθεση γύρω από τις νέες τεχνολογίες.
Τα σενάρια για μια νέα παγκόσμια συνεννόηση
Πέρα από τα επιμέρους θέματα, η τριμερής συνάντηση έχει πυροδοτήσει συζητήσεις για το ενδεχόμενο διαμόρφωσης ενός ευρύτερου πλαισίου συνεννόησης μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας.
Σε ορισμένες διεθνείς αναλύσεις διατυπώνονται ακόμη και παραλληλισμοί με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945, κυρίως εξαιτίας της επιδίωξης της Μόσχας να αναγνωριστεί ως ισότιμος συνομιλητής της Ουάσιγκτον και του Πεκίνου στα μεγάλα ζητήματα διεθνούς ασφάλειας.
Ωστόσο, οι αποκλίσεις ανάμεσα στις τρεις πλευρές παραμένουν ουσιαστικές.
Αναλυτές του Atlantic Council υπογραμμίζουν ότι η στενή συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Κίνας δυσχεραίνει την προσπάθεια των ΗΠΑ να δημιουργήσουν αποστάσεις ανάμεσα στις δύο χώρες. Παράλληλα, οι διαφορετικές προσεγγίσεις για τα πυρηνικά όπλα, τον πόλεμο στην Ουκρανία και την κρίση στο Ιράν περιορίζουν τις πιθανότητες επίτευξης άμεσων αποτελεσμάτων.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι εκτιμήσεις του Brookings Institution, σύμφωνα με τις οποίες οι συνομιλίες ενδέχεται να επικεντρωθούν περισσότερο στη δημιουργία ενός πλαισίου μελλοντικών επαφών παρά στην υπογραφή σημαντικών συμφωνιών.
Η ιστορική τριμερής είναι προγραμματισμένη για την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου, στις 08:30 ώρα Ελλάδας, με την ατζέντα και τις πιθανές δεσμεύσεις των τριών ηγετών να παραμένουν μέχρι στιγμής ανοιχτές.
