Η ενεργός γήρανση, εξελίσσεται πλέον σε πραγματικότητα για την αγορά εργασίας και το ασφαλιστικό σύστημα, καθώς ολοένα περισσότεροι συνταξιούχοι επιλέγουν να παραμείνουν επαγγελματικά ενεργοί ή να επιστρέψουν στην απασχόληση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΦΚΑ, περίπου 310.000 συνταξιούχοι εργάζονται σήμερα, είτε ως μισθωτοί είτε ως ελεύθεροι επαγγελματίες, ενώ σημαντικός αριθμός συνεχίζει την αγροτική δραστηριότητα. Οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι κατατάσσονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες, ανάλογα με τη μορφή απασχόλησης και τις ασφαλιστικές υποχρεώσεις τους.
Οι τέσσερις κατηγορίες εργαζόμενων συνταξιούχων
1. Μισθωτοί συνταξιούχοι: Περίπου 95.000 συνταξιούχοι απασχολούνται με καθεστώς μισθωτής εργασίας, λαμβάνοντας μηνιαίες αποδοχές. Για την εργασία τους καταβάλλουν τις προβλεπόμενες ασφαλιστικές εισφορές, καθώς και τον ειδικό πόρο υπέρ ΕΦΚΑ, ο οποίος αντιστοιχεί στο 10% των μηνιαίων αποδοχών τους.
2. Ελεύθεροι επαγγελματίες: Στη συγκεκριμένη κατηγορία περιλαμβάνονται περίπου 80.000 συνταξιούχοι, οι οποίοι συνεχίζουν ή έχουν επανέλθει στην επαγγελματική δραστηριότητα. Κατά κανόνα καταβάλλουν τις εισφορές της πρώτης ασφαλιστικής κατηγορίας, ενώ επιβαρύνονται επιπλέον με ειδικό πόρο υπέρ ΕΦΚΑ, ίσο με το 50% της εισφοράς της πρώτης κατηγορίας. Για τους αυτοαπασχολούμενους προβλέπεται ειδικός πόρος που αντιστοιχεί στο 40% της εισφοράς κύριας σύνταξης, καθώς και πρόσθετη επιβάρυνση ίση με το 40% της εισφοράς της πρώτης ασφαλιστικής κατηγορίας για την επικουρική ασφάλιση.
3. Συνταξιούχοι που απαλλάσσονται από εισφορές: Στην τρίτη κατηγορία εντάσσονται περίπου 125.000 συνταξιούχοι αγρότες του πρώην ΟΓΑ, οι οποίοι εξακολουθούν να ασκούν αγροτική δραστηριότητα χωρίς να υποχρεούνται στην καταβολή ασφαλιστικών εισφορών ή του ειδικού πόρου απασχόλησης. Αντίστοιχη απαλλαγή προβλέπεται και για συνταξιούχους άλλων ασφαλιστικών ταμείων που δραστηριοποιούνται στον αγροτικό τομέα, υπό την προϋπόθεση ότι το ετήσιο εισόδημά τους από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα δεν ξεπερνά τις 10.000 ευρώ.
4. Ειδικές κατηγορίες συνταξιούχων: Περίπου 5.000 συνταξιούχοι συνεχίζουν να εργάζονται καταβάλλοντας ασφαλιστικές εισφορές, αλλά απαλλάσσονται από τον ειδικό πόρο υπέρ ΕΦΚΑ.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται συνταξιούχοι με αναπηρία, πολύτεκνοι που έχουν τουλάχιστον ένα ανήλικο παιδί ή παιδί που σπουδάζει έως την ηλικία των 24 ετών, καθώς και όσοι έχουν τέκνο ανίκανο για οποιαδήποτε βιοποριστική εργασία.
Επίσης, εξαιρούνται από τον ειδικό πόρο συνταξιούχοι που απομακρύνθηκαν από την υπηρεσία τους λόγω ανικανότητας, εξαιτίας κοινής νόσου, εργατικού ή άλλου ατυχήματος ή επαγγελματικής ασθένειας.
Γιατί επιστρέφουν οι συνταξιούχοι στην αγορά εργασίας
Η οικονομική ανάγκη αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα πίσω από τη μαζική επιστροφή των συνταξιούχων στην απασχόληση. Είναι χαρακτηριστικό ότι έξι στους δέκα συνταξιούχους λαμβάνουν σύνταξη χαμηλότερη από 1.000 ευρώ, γεγονός που ωθεί πολλούς στην αναζήτηση συμπληρωματικού εισοδήματος.
Παράλληλα, η αυξανόμενη συμμετοχή των μεγαλύτερων ηλικιακά πολιτών στην παραγωγική διαδικασία συνδέεται με το ευρωπαϊκό μοντέλο της ενεργούς γήρανσης, το οποίο αποτελεί μέρος της κοινωνικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στη βελτίωση των εισοδημάτων ευάλωτων οικονομικά ομάδων.
Καθοριστική για τη σημαντική αύξηση των δηλωμένων εργαζόμενων συνταξιούχων υπήρξε η κατάργηση, το 2024, της περικοπής κατά 30% στη σύνταξη όσων αναλάμβαναν εργασία.
Με το προηγούμενο καθεστώς, η επιστροφή στην απασχόληση συνεπαγόταν σημαντική μείωση της καταβαλλόμενης σύνταξης. Μετά την κατάργηση της συγκεκριμένης ποινής, ο αριθμός των συνταξιούχων που δηλώνουν ότι εργάζονται έχει αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας σήμερα περίπου τις 310.000.
Πώς προκύπτουν αυξήσεις έως 135 ευρώ στις συντάξεις
Πέρα από το εισόδημα που αποκτούν μέσω της εργασίας τους, οι συνταξιούχοι έχουν ένα ακόμη κίνητρο για τη δήλωση της απασχόλησής τους: τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν μόνιμη προσαύξηση της σύνταξής τους με βάση τις ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλουν.
Οι αυξήσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με τη διάρκεια της απασχόλησης, το ύψος των αποδοχών και την ασφαλιστική κατηγορία στην οποία υπάγεται ο εργαζόμενος συνταξιούχος.
Ενδεικτικά, η προσαύξηση μπορεί να ξεκινά από 12 ευρώ για δύο χρόνια μισθωτής εργασίας με αποδοχές 800 ευρώ και να φτάνει έως τα 135 ευρώ για αυτοαπασχολούμενο με έξι χρόνια εργασίας και καταβολή της υψηλότερης ασφαλιστικής εισφοράς.
Δικαίωμα στην προσαύξηση έχουν όσοι εξακολουθούν να πληρώνουν ασφαλιστικές εισφορές κατά την περίοδο της απασχόλησής τους. Πρόκειται για περίπου 180.000 συνταξιούχους, στους οποίους περιλαμβάνονται μισθωτοί, ελεύθεροι επαγγελματίες και ασφαλισμένοι ειδικών κατηγοριών, όπως οι συνταξιούχοι με αναπηρία.
Αντίθετα, οι συνταξιούχοι που διατηρούν την αγροτική τους δραστηριότητα χωρίς να καταβάλλουν εισφορές δεν δικαιούνται επιπλέον αύξηση στη σύνταξή τους λόγω της συγκεκριμένης απασχόλησης.
Αναλυτικά παραδείγματα για τις προσαυξήσεις
Το ύψος της πρόσθετης σύνταξης μπορεί να διαφέρει σημαντικά, όπως προκύπτει από τέσσερα χαρακτηριστικά παραδείγματα:
– Αυτοαπασχολούμενος συνταξιούχος με δύο χρόνια εργασίας: Εφόσον καταβάλλει την υψηλότερη εισφορά στον κλάδο κύριας σύνταξης, δικαιούται μόνιμη αύξηση 45 ευρώ τον μήνα.
– Αυτοαπασχολούμενος συνταξιούχος με έξι χρόνια εργασίας: Με καταβολή της υψηλότερης ασφαλιστικής εισφοράς, η μηνιαία προσαύξηση της σύνταξής του διαμορφώνεται στα 135 ευρώ.
– Μισθωτός συνταξιούχος με δύο χρόνια εργασίας: Εάν οι μέσες μικτές μηνιαίες αποδοχές του ανέρχονται σε 800 ευρώ, η πρόσθετη αύξηση που δικαιούται είναι 12 ευρώ τον μήνα.
– Μισθωτός συνταξιούχος με έξι χρόνια εργασίας: Για μέσο όρο μικτών μηνιαίων αποδοχών 2.000 ευρώ, η μόνιμη μηνιαία αύξηση φτάνει τα 92 ευρώ.
Η διαδικασία για την προσαύξηση και οι εκκρεμείς αιτήσεις
Για να λάβουν την προβλεπόμενη αύξηση, οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι πρέπει αρχικά να δηλώσουν τη διακοπή της απασχόλησής τους μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας του ΕΦΚΑ.
Στη συνέχεια απαιτείται η υποβολή αίτησης για τον υπολογισμό και την καταβολή της προσαύξησης, η οποία προσδιορίζεται με βάση τις ασφαλιστικές εισφορές που καταβλήθηκαν κατά το διάστημα της εργασίας μετά τη συνταξιοδότηση. Μέχρι σήμερα, περίπου 12.000 συνταξιούχοι έχουν ήδη λάβει τις σχετικές προσαυξήσεις, ενώ σε εκκρεμότητα βρίσκονται άλλες 15.000 αιτήσεις, με τον αριθμό τους να παρουσιάζει αυξητική τάση.