Χωρίς ουσιαστική ελάφρυνση από την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) φαίνεται ότι θα κυλήσει και το 2027 για περίπου 440.000 συνταξιούχους, οι οποίοι εξακολουθούν να επιβαρύνονται με τη συγκεκριμένη κράτηση, επιπλέον της φορολογίας που αναλογεί στις συντάξεις τους.
Η πολυαναμενόμενη αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού της εισφοράς παραμένει σε εκκρεμότητα, με όλα τα δεδομένα να συγκλίνουν στο ενδεχόμενο η αναμόρφωσή της να αποτελέσει υπόθεση της επόμενης κυβέρνησης. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, οι όποιες παρεμβάσεις εκτιμάται ότι δεν θα εφαρμοστούν πριν από το 2028.
Καθοριστικός παράγοντας είναι η δικαστική εξέλιξη της υπόθεσης. Έπειτα από διαδοχικές αναβολές, η συζήτηση στην Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου είχε προγραμματιστεί για σήμερα 4 Νοεμβρίου 2026.
Ωστόσο, η έκδοση της απόφασης εκτιμάται ότι θα μετατεθεί για το 2027 και, σύμφωνα με τις υπάρχουσες εκτιμήσεις, μετά τις εκλογές. Έτσι, ακόμη και εάν προκύψει δικαστική εξέλιξη που θα επιβάλει αλλαγές, η υλοποίησή τους θα απαιτήσει νέα κυβερνητική παρέμβαση.
Γιατί η μείωση της ΕΑΣ έμεινε εκτός των μέτρων
Η σημερινή κυβέρνηση δεν έχει προχωρήσει σε αλλαγή της βασικής δομής της ΕΑΣ για το 2027, επιλέγοντας να κατευθύνει τους διαθέσιμους πόρους σε διαφορετική παρέμβαση υπέρ των συνταξιούχων.
Συγκεκριμένα, αντί της σχεδιαζόμενης μείωσης της εισφοράς, προτιμήθηκε η μεγαλύτερη ενίσχυση του μόνιμου ετήσιου επιδόματος, το οποίο αυξήθηκε από τα 300 στα 400 ευρώ και χαρακτηρίζεται ως 13η εθνική σύνταξη.
Παράλληλα, το μέτρο διευρύνθηκε, καθώς καταργούνται τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, ενώ εξακολουθούν να εφαρμόζονται ηλικιακές προϋποθέσεις.
Με το νέο καθεστώς, δικαιούχοι του επιδόματος είναι όλοι οι συνταξιούχοι άνω των 65 ετών, καθώς και όσοι λαμβάνουν σύνταξη χηρείας και έχουν συμπληρώσει το 60ό έτος.
Η επιλογή αυτή, ωστόσο, αφήνει χωρίς μόνιμη μείωση κρατήσεων τους 440.000 συνταξιούχους που καταβάλλουν ΕΑΣ.
Για το 2027 προβλέπεται αύξηση των συντάξεων κατά 2,8% σε μεικτή βάση, ποσοστό χαμηλότερο από τον πληθωρισμό, ενώ η εισφορά θα συνεχίσει να περιορίζει το τελικό εισόδημά τους.
Η συνολική απώλεια που έχουν υποστεί οι συνταξιούχοι από την εφαρμογή της ΕΑΣ, από το 2010 μέχρι σήμερα, υπολογίζεται σε περίπου 10 δισ. ευρώ.
Οι δύο κατηγορίες με τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις
Ο σημερινός μηχανισμός υπολογισμού της ΕΑΣ προκαλεί ιδιαίτερα μεγάλες επιβαρύνσεις σε δύο ομάδες συνταξιούχων.
Η πρώτη αφορά όσους λαμβάνουν μηνιαίες συντάξεις από 1.784 έως 2.080 ευρώ. Στη συγκεκριμένη κλίμακα ο συντελεστής εισφοράς διπλασιάζεται από 3% σε 6%, ενώ για συντάξεις από 1.468 έως 1.783 ευρώ εφαρμόζεται το χαμηλότερο ποσοστό.
Η δεύτερη ομάδα περιλαμβάνει τους δικαιούχους υψηλών συντάξεων, άνω των 2.200 ευρώ μεικτά, καθώς και όσους εισπράττουν περισσότερες από μία κύριες συντάξεις, με συνολικό ποσό που υπερβαίνει τα 3.500 ευρώ.
Πρόκειται για περίπου 10.000 συνταξιούχους, στους οποίους οι μηνιαίες κρατήσεις αρχίζουν από τα 220 ευρώ και σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν τα 500 έως 600 ευρώ, ποσό αντίστοιχο με μία κατώτατη σύνταξη.
Οι διαφορές αυτές αναδεικνύουν το βασικό πρόβλημα του ισχύοντος συστήματος: μια μικρή αύξηση στη σύνταξη μπορεί να οδηγήσει σε δυσανάλογα μεγαλύτερη κράτηση, όταν ο δικαιούχος μετακινείται σε υψηλότερο κλιμάκιο.
Η κρίσιμη απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου
Η δικαστική εκκρεμότητα αφορά ακριβώς τον τρόπο επιβολής της εισφοράς και όχι κατ’ ανάγκη την ίδια την ύπαρξή της.
Η συζήτηση στη μείζονα διευρυμένη Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου είχε αναβληθεί εκ νέου στις 7 Οκτωβρίου, με νέα ημερομηνία την 4η Νοεμβρίου 2026.
Το δικαστήριο καλείται να εξετάσει εάν η ΕΑΣ πρέπει να υπολογίζεται μόνο στο τμήμα της σύνταξης που υπερβαίνει τα 1.468 ευρώ, αντί να εφαρμόζεται στο σύνολο της μηνιαίας παροχής.
Από την 1η Ιανουαρίου 2026, η εισφορά επιβάλλεται σε κύριες συντάξεις από 1.468,02 ευρώ και άνω, βάσει οκτώ κλιμακίων με συντελεστές από 3% έως 14%.
Το επίμαχο χαρακτηριστικό του συστήματος είναι ότι, μόλις το ποσό της σύνταξης υπερβεί το όριο ενός κλιμακίου, ο αντίστοιχος συντελεστής επιβάλλεται σε ολόκληρη τη σύνταξη και όχι αποκλειστικά στη διαφορά πάνω από το συγκεκριμένο όριο.
Εάν κριθεί ότι αυτός ο τρόπος υπολογισμού παραβιάζει συνταγματικές αρχές, θα δημιουργηθεί η ανάγκη εφαρμογής αναλογικότερου μηχανισμού, με μειωμένες κρατήσεις για τους υπόχρεους συνταξιούχους.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε επίσης να ανοίξει νέο κύκλο δικαστικών προσφυγών για αναδρομικά, με αντικείμενο την επιστροφή διαφορών από εισφορές που έχουν ήδη παρακρατηθεί.
Ο «κουμπαράς» των 23 δισ. ευρώ
Η ΕΑΣ, μαζί με άλλες πηγές χρηματοδότησης, ενισχύει το Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ).
Πρόκειται για το αποθεματικό που έχει δημιουργηθεί με στόχο τη μακροπρόθεσμη στήριξη του ασφαλιστικού συστήματος και τη διασφάλιση της καταβολής συντάξεων στις επόμενες γενιές.
Μέχρι το τέλος του 2026, τα συσσωρευμένα κεφάλαια του ΑΚΑΓΕ εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τα 23 δισ. ευρώ.
Οι συγκεκριμένοι πόροι προορίζονται να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον, όταν οι επιπτώσεις από τη δημογραφική γήρανση αναμένεται να ασκήσουν μεγαλύτερη πίεση στο συνταξιοδοτικό σύστημα.
Η ανάγκη διατήρησης ενός τέτοιου αποθεματικού αποτελεί βασική παράμετρο της συζήτησης, χωρίς όμως να αναιρεί τις ενστάσεις για τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται σήμερα η επιβάρυνση.
Οι αδικίες στον υπολογισμό και η πρόσθετη επιβάρυνση
Ένα ακόμη σημείο που προκαλεί αντιδράσεις είναι η επιβολή της ΕΑΣ παράλληλα με τις υπόλοιπες κρατήσεις και τη φορολογία των συντάξεων.
Για τους συνταξιούχους που καταβάλλουν την εισφορά, τίθεται ζήτημα πρόσθετης επιβάρυνσης από το πρώτο ευρώ της σύνταξης, παρότι για τη φορολογία εισοδήματος προβλέπεται αφορολόγητο όριο 8.636 ευρώ ετησίως για μισθωτούς, συνταξιούχους και αγρότες.
Ο e-ΕΦΚΑ υπολογίζει και παρακρατεί την ΕΑΣ απευθείας από το αρχικό μεικτό ποσό της σύνταξης.
Στη συνέχεια επιβάλλεται η εισφορά υγειονομικής περίθαλψης 6% και, σε τελευταίο στάδιο, παρακρατείται ο αναλογών φόρος εισοδήματος.
Η συγκεκριμένη διαδικασία δημιουργεί σωρευτική επιβάρυνση για τους υπόχρεους, καθώς η ΕΑΣ δεν λειτουργεί με προοδευτικό τρόπο, όπως η φορολογική κλίμακα, αλλά εφαρμόζεται με τον συντελεστή κάθε κλιμακίου στο σύνολο της σύνταξης.
Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι συνταξιούχοι επιμένουν στην ανάγκη αναμόρφωσης του συστήματος.
Τα νέα όρια της ΕΑΣ για το 2027
Η μοναδική παρέμβαση που θεωρείται δεδομένη για το επόμενο έτος αφορά την τιμαριθμοποίηση των ορίων των κλιμακίων.
Τα όρια θα αυξηθούν κατά 2,8%, όσο και οι συντάξεις, προκειμένου ένας δικαιούχος να μη μεταφερθεί σε υψηλότερο συντελεστή ΕΑΣ αποκλειστικά λόγω της ετήσιας αύξησης που θα λάβει.
Με βάση αυτή την προσαρμογή, τα νέα κατώφλια διαμορφώνονται ως εξής:
- 3%: Από 1.468,01 ευρώ σε 1.509,11 ευρώ.
- 6%: Στα 1.832,49 ευρώ.
- 7%: Στα 2.155,87 ευρώ.
- 9%: Στα 2.479,25 ευρώ.
- 10%: Στα 2.802,64 ευρώ.
- 12%: Στα 3.126,01 ευρώ.
- 13%: Στα 3.449,39 ευρώ.
- 14%: Στα 3.772,78 ευρώ.
Η αναπροσαρμογή αυτή περιορίζει τον κίνδυνο μετάβασης σε υψηλότερη κλίμακα λόγω των αυξήσεων, δεν μεταβάλλει όμως τον βασικό τρόπο υπολογισμού της εισφοράς.
Έτσι, για τους 440.000 συνταξιούχους που επιβαρύνονται από την ΕΑΣ, το 2027 αναμένεται να αποτελέσει ακόμη μία χρονιά εφαρμογής του υφιστάμενου καθεστώτος.
Η ουσιαστική αλλαγή παραμένει συνδεδεμένη με την επικείμενη δικαστική απόφαση και τις πρωτοβουλίες που ενδεχομένως θα αναλάβει η επόμενη κυβέρνηση, με χρονικό ορίζοντα εφαρμογής το 2028.