Σε μια παγίδα χαμηλών μελλοντικών συντάξεων φαίνεται να εγκλωβίζεται η μεγάλη πλειονότητα των ελεύθερων επαγγελματιών, αυτοαπασχολουμένων και αγροτών, καθώς η ανάγκη περιορισμού των σημερινών εξόδων τούς οδηγεί μαζικά στις φθηνότερες ασφαλιστικές κατηγορίες του e-ΕΦΚΑ.
Η επιλογή αυτή προσφέρει βραχυπρόθεσμα οικονομική ανάσα, όμως έχει σημαντικό κόστος σε βάθος χρόνου. Με βάση τη σημερινή εικόνα, έως και 9 στους 10 ασφαλισμένους των συγκεκριμένων κατηγοριών κινδυνεύουν να καταλήξουν σε σύνταξη έως 800 ευρώ μεικτά, δηλαδή περίπου 752 ευρώ καθαρά, ακόμη και έπειτα από 40 χρόνια εργασίας.
Το πρόβλημα αποτυπώνει ένα ευρύτερο οικονομικό αδιέξοδο. Πολλοί επαγγελματίες αδυνατούν να αυξήσουν τις ασφαλιστικές τους εισφορές, καθώς ταυτόχρονα καλούνται να αντιμετωπίσουν υψηλότερη φορολογία, αυξημένο λειτουργικό κόστος και συσσωρευμένες οφειλές. Έτσι, επιλέγουν τη χαμηλότερη δυνατή ασφαλιστική επιβάρυνση σήμερα, θυσιάζοντας όμως μέρος του μελλοντικού τους εισοδήματος.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική από τη διόγκωση των χρεών προς τον e-ΕΦΚΑ, τα οποία έχουν εξελιχθεί σε σοβαρό εμπόδιο ακόμη και για την έξοδο στη σύνταξη.
Πάνω από 7 στους 10 στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία
Η κατανομή των ασφαλισμένων δείχνει πόσο έντονη είναι η στροφή προς τις χαμηλές εισφορές. Το 71,57% των ελεύθερων επαγγελματιών και αγροτών έχει επιλέξει την πρώτη και φθηνότερη ασφαλιστική κατηγορία, ενώ εάν προστεθούν όσοι βρίσκονται στην ειδική ασφαλιστική κατηγορία, το συνολικό ποσοστό φθάνει το 85,19%.
Η τάση αυτή έχει παγιωθεί από το 2020, όταν εγκαταλείφθηκε το προηγούμενο σύστημα υπολογισμού των εισφορών με βάση το εισόδημα και θεσπίστηκαν συγκεκριμένες ασφαλιστικές κατηγορίες.
Σε σύνολο 1.061.730 ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων, την πρώτη κατηγορία επιλέγουν 650.195 ασφαλισμένοι. Στη δεύτερη βρίσκονται 163.504, ενώ από την τρίτη έως και την έκτη κατηγορία έχουν ενταχθεί μόλις 69.738.
Η διαφορά αυτή έχει άμεσο αντίκτυπο στη μελλοντική συνταξιοδοτική παροχή. Μόλις περίπου το 7% των ασφαλισμένων, όσοι δηλαδή καταβάλλουν εισφορές από την τρίτη κατηγορία και πάνω, διαμορφώνουν προϋποθέσεις για σύνταξη άνω των 1.000 ευρώ.
Για τη μεγάλη πλειονότητα, αντιθέτως, η επιλογή της χαμηλότερης ασφαλιστικής κλάσης οδηγεί σε αισθητά μικρότερη ανταποδοτική σύνταξη, ακόμη και ύστερα από δεκαετίες ασφάλισης.
Συντάξεις χαμηλότερες ακόμη και από τον κατώτατο μισθό
Η εξέλιξη δημιουργεί τον κίνδυνο να σχηματιστεί τα επόμενα χρόνια μια πολυπληθής κατηγορία συνταξιούχων με πολύ χαμηλό εισόδημα.
Με ποσά που δεν ξεπερνούν τα 800 ευρώ μεικτά, οι μελλοντικές συντάξεις μεγάλης μερίδας επαγγελματιών θα βρίσκονται αισθητά κάτω από τον σημερινό κατώτατο μισθό των 920 ευρώ.
Ακόμη και οι ετήσιες αυξήσεις των συντάξεων κατά 2% ή 3% δύσκολα μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την εικόνα, καθώς εφαρμόζονται σε ήδη χαμηλή βάση. Έτσι, η απόσταση από το κόστος διαβίωσης μπορεί να συνεχίσει να διευρύνεται, ιδιαίτερα σε περιβάλλον επίμονων ανατιμήσεων.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους σημερινούς ασφαλισμένους. Περίπου 350.000 επαγγελματίες που είχαν ενταχθεί στη ρύθμιση οφειλών του νόμου 4611/2019 έχουν ήδη υποστεί μόνιμη επίπτωση στη μελλοντική τους σύνταξη.
Για να μειώσουν τα χρέη τους, επέλεξαν τον επανυπολογισμό των οφειλών της περιόδου 2002-2016 με βάση την κατώτατη ασφαλιστική εισφορά. Η επιλογή αυτή τούς έδωσε τη δυνατότητα για μείωση οφειλών έως και 50%, αλλά ταυτόχρονα περιόρισε οριστικά κατά περίπου 20%-30% τη συνταξιοδοτική παροχή που αντιστοιχεί σε εκείνα τα χρόνια.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια ανταλλαγή μεταξύ της οικονομικής επιβίωσης στο παρόν και της συνταξιοδοτικής επάρκειας στο μέλλον.
Στα 52,4 δισ. ευρώ οι οφειλές προς τον e-ΕΦΚΑ
Παράλληλα με το πρόβλημα των χαμηλών εισφορών, διογκώνεται και το μέτωπο των ληξιπρόθεσμων ασφαλιστικών χρεών.
Στο τέλος Ιουνίου 2026, οι συνολικές οφειλές προς τον e-ΕΦΚΑ είχαν φθάσει τα 52,425 δισ. ευρώ, με τις οφειλές αγροτών και ελεύθερων επαγγελματιών να αυξάνονται κατά περίπου 640 εκατ. ευρώ μέσα σε μόλις ένα τρίμηνο.
Η συσσώρευση χρεών έχει πλέον και άμεση συνταξιοδοτική συνέπεια. Εκτιμάται ότι περίπου 300.000 ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες δεν μπορούν σήμερα να συνταξιοδοτηθούν εξαιτίας των οφειλών τους.
Για πολλούς ασφαλισμένους δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος. Οι χαμηλές εισφορές περιορίζουν τη μελλοντική σύνταξη, ενώ η αδυναμία καταβολής ακόμη και αυτών των εισφορών οδηγεί σε χρέη, τα οποία με τη σειρά τους μπορεί να μπλοκάρουν την ίδια τη συνταξιοδότηση.
Οι τρεις βασικές αιτίες της διόγκωσης των χρεών
Στην αύξηση των οφειλών έχουν συμβάλει κυρίως τρεις παράγοντες: η τεκμαρτή φορολόγηση, η αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών και οι προσαυξήσεις που επιβαρύνουν τις παλαιές οφειλές.
Οι ασφαλιστικές εισφορές αυξήθηκαν σωρευτικά κατά 18,2% την περίοδο 2023-2026. Ειδικότερα, η αναπροσαρμογή ήταν 9,6% το 2023, 3,45% το 2024, 2,7% το 2025 και 2,5% το 2026.
Για έναν επαγγελματία που αντιμετωπίζει παράλληλα αυξημένα ενοίκια, ενέργεια, πρώτες ύλες, τραπεζικές υποχρεώσεις και φορολογική επιβάρυνση, ακόμη και μια σχετικά μικρή ετήσια αύξηση στις ασφαλιστικές εισφορές μπορεί να λειτουργήσει σωρευτικά.
Στην πίεση προστίθεται η τεκμαρτή φορολόγηση, η οποία αυξάνει για σημαντική μερίδα επαγγελματιών το φορολογητέο εισόδημα ανεξαρτήτως της πραγματικής οικονομικής τους επίδοσης.
Την ίδια στιγμή, πρόστιμα και προσαυξήσεις μπορούν να πολλαπλασιάσουν μια αρχική ασφαλιστική οφειλή, καθιστώντας δυσκολότερη την τακτοποίησή της και περιορίζοντας τις πιθανότητες επανόδου σε συνεπή καταβολή εισφορών.
Το δίλημμα μεταξύ σημερινής επιβίωσης και μελλοντικής σύνταξης
Η μεγάλη συγκέντρωση ασφαλισμένων στην πρώτη κατηγορία δεν φαίνεται να αποτελεί επιλογή επενδυτικού ή συνταξιοδοτικού σχεδιασμού, αλλά κυρίως αμυντική κίνηση απέναντι στις καθημερινές οικονομικές πιέσεις.
Οι περισσότεροι επαγγελματίες προτιμούν να διατηρούν όσο το δυνατόν χαμηλότερο το σταθερό μηνιαίο κόστος, ακόμη και εάν γνωρίζουν ότι η απόφαση αυτή θα έχει συνέπειες μετά την αποχώρησή τους από την εργασία.
Το ασφαλιστικό σύστημα δημιουργεί έτσι ένα έντονο δίλημμα: υψηλότερες εισφορές σήμερα σημαίνουν καλύτερη σύνταξη αύριο, αλλά για ένα μεγάλο τμήμα των ασφαλισμένων η δυνατότητα επιλογής ακριβότερης κατηγορίας ουσιαστικά δεν υπάρχει.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη όταν η καταβολή των ελάχιστων εισφορών ανταγωνίζεται άλλες άμεσες οικονομικές ανάγκες, όπως φορολογικές υποχρεώσεις, δάνεια, οικογενειακά έξοδα και λειτουργικό κόστος της επιχείρησης.
Εάν η σημερινή εικόνα δεν αλλάξει, τα επόμενα χρόνια μπορεί να εμφανιστεί ένα ιδιαίτερα μεγάλο κύμα χαμηλοσυνταξιούχων από τον χώρο της αυτοαπασχόλησης, παρά το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς θα έχουν συμπληρώσει 35 ή 40 χρόνια εργασίας.
Το βασικό πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο το ύψος της σύνταξης. Είναι ότι η προσπάθεια των επαγγελματιών να παραμείνουν οικονομικά βιώσιμοι σήμερα μπορεί να μεταφέρει ένα σημαντικό μέρος της οικονομικής ανασφάλειας στο μέλλον.
Διαβάστε ακόμη
«Βόμβα» για την COSCO: Καταγγελίες για κρυφό εξοπλισμό συλλογής στρατιωτικών πληροφοριών
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ