Μια πρωτοποριακή ένεση που έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της γήρανσης χορηγήθηκε για πρώτη φορά σε άνθρωπο.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την επιστήμη της μακροζωίας, καθώς για πρώτη φορά οι ερευνητές έχουν τη δυνατότητα να εξετάσουν αν ο επιγενετικός επαναπρογραμματισμός μπορεί να έχει ουσιαστικά αποτελέσματα στον άνθρωπο. Η μέθοδος αυτή στοχεύει στην επαναφορά γερασμένων κυττάρων σε μια κατάσταση που προσεγγίζει εκείνη νεότερων κυττάρων.
Την Τρίτη, η νεοφυής εταιρεία βιοτεχνολογίας Life Biosciences με έδρα τη Βοστώνη ανακοίνωσε ότι ο πρώτος ασθενής έλαβε μια θεραπεία κυτταρικού επαναπρογραμματισμού, η οποία αναπτύσσεται για την αντιμετώπιση ασθενειών που συνδέονται με τη γήρανση.
Δισεκατομμυριούχοι, όπως ο Τζεφ Μπέζος και ο Σαμ Άλτμαν, καθώς και οι φαρμακευτικοί γίγαντες Eli Lilly και Merck, επενδύουν όλο και περισσότερο σε αυτή την ιδέα, η οποία, μέχρι τώρα, είχε περιοριστεί σε έρευνα σε ποντίκια και πιθήκους.
Εάν αυτή η πρώτη δοκιμή σε ανθρώπους είναι επιτυχής, θα μπορούσε να ξεκινήσει μια νέα εποχή θεραπειών που θα στοχεύουν στην αποκατάσταση πιο νεανικών χαρακτηριστικών στη λειτουργία των κυττάρων σε ολόκληρο τον οργανισμό. Σκοπός τους είναι να αντιμετωπίσουν τις βιολογικές αλλαγές που συνοδεύουν τη γήρανση και επηρεάζουν τη λειτουργία των κυττάρων με την πάροδο του χρόνου.
Στην προκειμένη περίπτωση, η ένεση χορηγήθηκε στον έναν οφθαλμό ασθενούς με γλαύκωμα. Η εταιρεία δεν έδωσε στη δημοσιότητα περισσότερες πληροφορίες για την ταυτότητα ή την κατάσταση του ασθενούς. Κατά τους επόμενους έξι μήνες, οι ερευνητές θα αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, ενώ παράλληλα θα παρακολουθούνται τυχόν παρενέργειες ή ζητήματα ασφάλειας.
«Πιστεύω ότι πρόκειται για μια εξέλιξη που θα μπορούσε να έχει πολύ μεγάλη σημασία, όχι μόνο για την εταιρεία μας ή για την έρευνα γύρω από τη βιολογία της γήρανσης, αλλά ενδεχομένως και για την ιατρική συνολικά», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Life Biosciences, Τζέρι ΜακΛάφλιν, σε συνέντευξή του στο Business Insider λίγο πριν από την ανακοίνωση.
«Εξετάζουμε τη δυνατότητα αποκατάστασης βασικών λειτουργιών του οργανισμού και αντιμετώπισης ασθενειών σε ένα βαθύτερο βιολογικό επίπεδο», πρόσθεσε.
Τι είναι ο κυτταρικός επαναπρογραμματισμός;
Ο κυτταρικός επαναπρογραμματισμός αποτελεί μία από τις πιο πολυσυζητημένες και πολλά υποσχόμενες προσεγγίσεις στην επιστήμη της μακροζωίας τα τελευταία σχεδόν είκοσι χρόνια.
Το 2007, ο επιστήμονας και χειρουργός Σίνια Γιαμανάκα κατάφερε για πρώτη φορά να επαναπρογραμματίσει με επιτυχία ώριμα ανθρώπινα κύτταρα, μια ανακάλυψη για την για την οποία τιμήθηκε με Νόμπελ. Οι λεγόμενοι «παράγοντες Γιαμανάκα» είναι τέσσερις συγκεκριμένες πρωτεΐνες που μπορούν να επαναφέρουν τα κύτταρα σε μια πιο πρώιμη κατάσταση, κάνοντάς τα να λειτουργούν σαν να είναι νεότερα.
Οι ερευνητές που ασχολούνται με τη μακροζωία προσπαθούν σήμερα να βρουν τρόπους μερικού επαναπρογραμματισμού των γηρασμένων κυττάρων. Στόχος δεν είναι να μετατραπούν πλήρως σε μια αρχική, πολύ πρόωρη μορφή κυττάρων, αλλά να «ανανεωθούν» λειτουργικά, διατηρώντας παράλληλα τον ρόλο τους μέσα στον οργανισμό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπάρχει για ιστούς όπως το ήπαρ και οι μύες, καθώς η βελτίωση της λειτουργίας τους θα μπορούσε να συμβάλει στη διατήρηση της δύναμης και της ζωτικότητας με την πάροδο του χρόνου.
Τα τελευταία χρόνια, πολλοί ερευνητές και εταιρείες έχουν επενδύσει τεράστια ποσά σε αυτή την ιδέα, προσπαθώντας να βρουν τον καλύτερο τρόπο για να δοκιμάσουν με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα τον μερικό επαναπρογραμματισμό σε έναν ζωντανό άνθρωπο, χωρίς να επαναφέρουν τα κύτταρα πλήρως στην αρχική τους κατάσταση.
Το ενδιαφέρον πλέον έχει επεκταθεί και στη φαρμακευτική βιομηχανία. Τον τελευταίο μήνα, η Eli Lilly συμμετείχε σε γύρο χρηματοδότησης ύψους 435 εκατομμυρίων δολαρίων για την εταιρεία New Limit, μια νεοφυή επιχείρηση που δραστηριοποιείται στον τομέα του κυτταρικού επαναπρογραμματισμού. Παράλληλα, η Merck Animal Health επένδυσε πρόσφατα στην εταιρεία Rejuvenate Bio. Την ίδια στιγμή, μεγάλοι επενδυτές από τον χώρο της τεχνολογίας, όπως ο Τζεφ Μπέζος και ο Σαμ Άλτμαν, στηρίζουν νεοφυείς εταιρείες όπως οι Altos Labs και Retro Biosciences, οι οποίες ασχολούνται με την ίδια επιστημονική προσέγγιση.
Ωστόσο, η Life Biosciences είναι η πρώτη εταιρεία που δοκιμάζει τη συγκεκριμένη προσέγγιση σε ανθρώπους. Στην αρχική κλινική δοκιμή του σκευάσματος ER-100, που έχει εγκριθεί από τον FDA, αναμένεται να συμμετάσχουν λίγο λιγότεροι από 20 ασθενείς. Κλινικά κέντρα στη Βοστώνη, τη Νέα Υόρκη, το Λος Άντζελες και το Τσάρλεστον αναζητούν ασθενείς με γλαύκωμα ή NAION (μη αρτηριτική πρόσθια ισχαιμική οπτική νευροπάθεια), για συμμετοχή στην κλινική δοκιμή.
Συνιδρυτής της εταιρείας είναι ο γενετιστής του Χάρβαρντ, Ντέιβιντ Σινκλέρ, μία από τις πιο γνωστές αλλά και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες στον χώρο της έρευνας για τη μακροζωία. Ο Σινκλέρ, ο οποίος δεν συμμετέχει πλέον ενεργά στην καθημερινή λειτουργία της Life Biosciences, είναι γνωστός για τις πολύ αισιόδοξες προβλέψεις του σχετικά με πειραματικές θεραπείες κατά της γήρανσης, οι οποίες όμως μέχρι σήμερα δεν έχουν επιβεβαιωθεί στην πράξη. Παρ’ όλα αυτά, οι ιδέες του συνέβαλαν στη διαμόρφωση του θεωρητικού υπόβαθρου πάνω στο οποίο στηρίζεται αυτή η νέα κλινική δοκιμή, η οποία, εφόσον αποδειχθεί επιτυχής, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγάλη εξέλιξη στον τομέα της ιατρικής.
Τα ρίσκα, όπως και τα πιθανά οφέλη του κυτταρικού επαναπρογραμματισμού θεωρούνται εξίσου μεγάλα.
Αν τα κύτταρα μπορούν να «επαναρυθμιστούν» ώστε να λειτουργούν καλύτερα με την πάροδο του χρόνου, οι πιθανές εφαρμογές δεν περιορίζονται μόνο στη βελτίωση της όρασης ή της μυϊκής δύναμης. Μακροπρόθεσμα, τέτοιου είδους θεραπείες θα μπορούσαν να συμβάλουν ακόμη και στην παράταση της περιόδου της υγιούς ζωής. Ωστόσο, οποιαδήποτε θεραπεία αυτής της κατηγορίας εκτιμάται ότι απέχει ακόμη τουλάχιστον μια δεκαετία από πιθανή έγκριση από τον FDA.
«Βρισκόμαστε ακόμα στα αρχικά στάδια της προσπάθειας να φανεί ότι η τεχνολογία αυτή λειτουργεί. Είναι λογικό να ξεκινά κανείς από το μάτι, όμως τα πραγματικά ενδιαφέροντα αποτελέσματα θα φανούν όταν αρχίσουμε να στοχεύουμε πιο σύνθετες, συστημικές αλλαγές», δήλωσε ο Ντάνιελ Όλιβερ, διευθύνων σύμβουλος και συνιδρυτής της εταιρείας Rejuvenate Bio, στο Business Insider.
«Οι τεχνολογίες αυτές αποκτούν πραγματικό ενδιαφέρον όταν εφαρμόζονται σε ιστούς όπως οι μύες, το ήπαρ ή το νευρικό σύστημα, όπου γνωρίζουμε ότι οι βελτιώσεις μπορούν να έχουν επίδραση σε ολόκληρο τον οργανισμό», πρόσθεσε.
Ένα από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν την έρευνα στον κυτταρικό επαναπρογραμματισμό είναι ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου. Ορισμένοι επιστήμονες εκφράζουν ανησυχία, καθώς δύο από τους τέσσερις «παράγοντες Γιαμανάκα» είναι ογκογονίδια, δηλαδή γονίδια που μπορούν να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό των κυττάρων. Σε πειράματα με ποντίκια έχει παρατηρηθεί ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει εμφανιστεί ανάπτυξη όγκων.
Στην περίπτωση της Life Biosciences, η θεραπεία κυτταρικού επαναπρογραμματισμού μπορεί να ξεκινά και να σταματά με τη χρήση ενός χαπιού. Οι συμμετέχοντες στη δοκιμή λαμβάνουν καθημερινά το αντιβιοτικό δοξυκυκλίνη, το οποίο χρησιμοποιείται για να ξεκινήσει η θεραπεία. Αν προκύψουν ζητήματα ασφάλειας, η λήψη του χαπιού διακόπτεται και έτσι σταματά και η δράση του επαναπρογραμματισμού.
Παράλληλα, στη συγκεκριμένη προσέγγιση χρησιμοποιούνται τρεις από τους τέσσερις «παράγοντες Γιαμανάκα», με τον έναν να έχει αφαιρεθεί, καθώς συνδέεται περισσότερο με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Οι ερευνητές στον τομέα της μακροζωίας αναγνωρίζουν ότι τέτοιες θεραπείες θα μπορούσαν, αν αποδειχθούν ασφαλείς και αποτελεσματικές, να έχουν πολύ μεγαλύτερη επίδραση στον τρόπο με τον οποίο γερνά το ανθρώπινο σώμα συγκριτικά με πιο απλές παρεμβάσεις, όπως η χρήση συμπληρωμάτων διατροφής ή η επαναχρησιμοποίηση υπαρχόντων φαρμάκων.
Ωστόσο, παραμένουν επιφυλακτικοί. Σε πρόσφατο επεισόδιο του podcast του ερευνητή μακροζωίας Ματ Κέμπερλαϊν, ο ίδιος συζήτησε με τον συνάδελφό του, Μπράιαν Κένεντι, επικεφαλής του Κέντρου για την Υγιή Μακροζωία στο Εθνικό Σύστημα Υγείας της Σιγκαπούρης, το πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η τεχνολογία.
«Υποστηρίζω την ιδέα του επιγενετικού επαναπρογραμματισμού, γιατί θεωρητικά έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει ουσιαστικά τη γήρανση, αν εφαρμοστεί σωστά», δήλωσε ο Κένεντι στο podcast. «Ωστόσο, παραμένω επιφυλακτικός ως προς το αν έχουμε σήμερα επαρκή γνώση για να το εφαρμόσουμε με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα στον άνθρωπο».
«Παρόλα αυτά, πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας», πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι το μάτι, ως σχετικά απομονωμένο όργανο, «μπορεί να αποτελέσει πιο ασφαλές σημείο δοκιμής, με πιθανώς περιορισμένες παρενέργειες».
Διαβάστε ακόμη
FT: Ελληνες εφοπλιστές «κυνηγούν» καύσιμα σε όλο τον κόσμο μετά την κρίση στη Μέση Ανατολή
Κήπος: Οδηγός επιβίωσης κάτω από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα