Το βράδυ της Κυριακής 14 Ιουνίου, στον Νότιο Κήπο του Λευκού Οίκου, οι προβολείς ήταν στραμμένοι σε έναν αγώνα του UFC. Κάτω από τη μεταλλική κατασκευή που οι διοργανωτές αποκαλούσαν «The Claw», ο Τζάστιν Γκέιτζι πανηγύριζε τη νίκη του με μία θεαματική κυβίστηση έξω από το οκτάγωνο. Στις πρώτες σειρές των επισήμων, ο Ντόναλντ Τραμπ παρακολουθούσε το θέαμα έχοντας μόλις ανακοινώσει ότι ο πόλεμος με το Ιράν είχε τελειώσει και ότι τα Στενά του Ορμούζ επαναλειτουργούσαν.
Λίγες ώρες νωρίτερα, καθώς ετοιμαζόταν να γιορτάσει τα 80ά γενέθλιά του στον Λευκό Οίκο με την οικογένειά του, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε προκαλέσει διεθνή αίσθηση με μια ανάρτηση στο Truth Social. «Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν ολοκληρώθηκε. Συγχαρητήρια σε όλους. Εγκρίνω πλήρως το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης και την άμεση άρση του ναυτικού αποκλεισμού των Ηνωμένων Πολιτειών. Πλοία του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρέει», έγραψε.
Ωστόσο, όπως συνέβη πολλές φορές κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου, η ρητορική του προέδρου προηγήθηκε των γεγονότων. Το πλήρες κείμενο της συμφωνίας δεν είχε ακόμη δημοσιοποιηθεί, η επίσημη υπογραφή βρισκόταν ημέρες μακριά και τα πιο δύσκολα ζητήματα –το πυρηνικό πρόγραμμα, οι κυρώσεις και το μέτωπο του Λιβάνου– παρέμεναν ανοιχτά.
Η επίθεση που λίγο έλειψε να τινάξει τα πάντα στον αέρα
Η συμφωνία βρέθηκε κυριολεκτικά στο χείλος της κατάρρευσης το ίδιο πρωί. Περίπου στις 6:45 το πρωί ώρα Ουάσιγκτον, το Ισραήλ βομβάρδισε στόχους στη νότια Βηρυτό. Οι Ιρανοί διαπραγματευτές είχαν προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να οδηγήσει σε οριστική κατάρρευση των συνομιλιών.
Η ισραηλινή κυβέρνηση υποστήριξε ότι επρόκειτο για απάντηση σε βλήματα που εκτοξεύθηκαν από τη Χεζμπολάχ. Στη Δύση και στις αραβικές πρωτεύουσες, όμως, πολλοί είδαν κάτι διαφορετικό: μια ύστατη προσπάθεια του Μπέντζαμιν Νετανιάχου να εκτροχιάσει μια συμφωνία από την οποία είχε ουσιαστικά αποκλειστεί.
Η Τεχεράνη πάγωσε προσωρινά τις επαφές. Τέσσερις ώρες αργότερα, ο ίδιος ο Τραμπ βγήκε δημόσια και επέκρινε την ισραηλινή επίθεση, δηλώνοντας ότι «δεν έπρεπε να είχε συμβεί».
Η ενόχλησή του απέναντι στον μέχρι πρότινος στενό του σύμμαχο δεν αποτελούσε πλέον μυστικό. Σύμφωνα με πληροφορίες, επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Νετανιάχου και του εξέφρασε την οργή του με ιδιαίτερα σκληρούς χαρακτηρισμούς, θεωρώντας ότι οι βομβαρδισμοί απειλούσαν να καταστρέψουν μήνες διπλωματικών προσπαθειών.
Το Κατάρ βγαίνει μπροστά
Πίσω από τη συμφωνία βρισκόταν ένα πολύμηνο παρασκήνιο διαμεσολάβησης. Αν και το Κατάρ είχε διαδραματίσει υποστηρικτικό ρόλο μαζί με το Πακιστάν, την Αίγυπτο και την Τουρκία ήδη από τον Μάρτιο, μέχρι τα μέσα Μαΐου απέφευγε να αναλάβει την ηγεσία της διαδικασίας.
Η κατάσταση άλλαξε όταν τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη ζήτησαν από τη Ντόχα να εμπλακεί πιο ενεργά.
Το Κατάρ απέστειλε μυστικά υψηλόβαθμη αντιπροσωπεία στην Τεχεράνη μέσω Τουρκίας, προκειμένου να αποφευχθεί η δημοσιότητα. Στόχος ήταν να καταγραφούν οι πραγματικές προθέσεις της ιρανικής ηγεσίας και να εντοπιστούν πιθανοί συμβιβασμοί. Οι Καταριανοί μεσολαβητές βρέθηκαν στην ιρανική πρωτεύουσα ακριβώς τη στιγμή που ο Τραμπ επανέφερε δημόσια την απειλή στρατιωτικής δράσης, δηλώνοντας ότι «ο χρόνος τελειώνει για το Ιράν».
Μία ημέρα αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι είχε αναβάλει προγραμματισμένη επίθεση κατόπιν αιτήματος του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, επειδή βρίσκονταν σε εξέλιξη σοβαρές διαπραγματεύσεις.
Οι μυστικές συναντήσεις στην Ουάσιγκτον
Στις 19 Μαΐου, οι Καταριανοί ταξίδεψαν αθόρυβα στην Ουάσιγκτον. Εκεί συναντήθηκαν με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, τον Τζάρεντ Κούσνερ και τον Στιβ Γουίτκοφ, τον άνθρωπο που είχε αναλάβει μεγάλο μέρος της διαπραγματευτικής προσπάθειας για λογαριασμό του Λευκού Οίκου.
Λίγο αργότερα, πληροφορίες που έφτασαν στη Ντόχα και στο Ισλαμαμπάντ έκαναν λόγο για σχέδια του Ισραήλ να επιτεθεί στο Ιράν. Η προοπτική αυτή απειλούσε να καταστρέψει για ακόμη μία φορά τη διαδικασία. Μετά από αμερικανική παρέμβαση, το σενάριο αποφεύχθηκε προσωρινά.
Οι Καταριανοί επέστρεψαν στην Τεχεράνη στις 22 Μαΐου. Μαζί τους βρέθηκε και ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού, στρατάρχης Ασίμ Μουνίρ, ο οποίος πραγματοποίησε πολύωρες συναντήσεις με κορυφαία στελέχη του ιρανικού καθεστώτος.
Το παζάρι για το ουράνιο, τις κυρώσεις και τα Στενά του Ορμούζ
Τα βασικά ζητήματα των συνομιλιών ήταν τρία. Πρώτον, η απαίτηση της Τεχεράνης για μόνιμο τερματισμό του πολέμου. Δεύτερον, το μέλλον των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Τρίτον, η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Το Ιράν εμφανίστηκε διατεθειμένο να συζητήσει είτε την αραίωση είτε την απομάκρυνση μέρους των πυρηνικών αποθεμάτων του. Σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν σε ένα σταδιακό σχέδιο άρσης κυρώσεων, συνδεδεμένο με την πρόοδο των διαπραγματεύσεων. Για μια οικονομία που βρισκόταν υπό ασφυκτική πίεση, επρόκειτο για τεράστια ανάσα.
Τα οικονομικά ανταλλάγματα
Οι διαρροές των προσχεδίων προκάλεσαν αίσθηση.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν θα μπορούσε να εξασφαλίσει άμεσες εξαιρέσεις για εξαγωγές πετρελαίου, σταδιακή άρση κυρώσεων και ενδεχομένως ένα πρόγραμμα ανοικοδόμησης που θα χρηματοδοτούνταν από χώρες του Κόλπου και θα μπορούσε να φθάσει τα 300 δισ. δολάρια.
Για την Ουάσιγκτον, τα οφέλη ήταν πιο περιορισμένα αλλά στρατηγικά κρίσιμα: επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τερματισμός των συγκρούσεων και νέα δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Το πρόβλημα ήταν ότι ο πόλεμος είχε ήδη κοστίσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες, είχε εξαντλήσει αποθέματα πυρομαχικών, είχε επιβαρύνει τις σχέσεις με συμμάχους και είχε εκτοξεύσει τις τιμές της ενέργειας.
Ο πόλεμος που έγινε πολιτικό βάρος για τον Τραμπ
Καθώς οι μήνες περνούσαν, ο πόλεμος μετατρεπόταν σε πολιτικό πρόβλημα για τον Λευκό Οίκο. Η αύξηση των τιμών των καυσίμων ενίσχυσε τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ, ενώ οι δημοσκοπήσεις έδειχναν αυξανόμενη δυσαρέσκεια για τη διαχείριση της οικονομίας.
Οι Ρεπουμπλικανοί ανησυχούσαν ότι η κατάσταση θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Ο ίδιος ο Τραμπ το παραδέχθηκε εμμέσως όταν δήλωσε ότι δεν ήθελε να μείνει στην ιστορία ως ένας νέος Χέρμπερτ Χούβερ, ο πρόεδρος που συνδέθηκε με τη Μεγάλη Ύφεση.
Όσο περισσότερο παρατεινόταν η σύγκρουση, τόσο περισσότερο ο Αμερικανός πρόεδρος έμοιαζε διατεθειμένος να δεχθεί έναν συμβιβασμό.
Η τελευταία κρίση πριν από τη συμφωνία
Οι πρώτες ημέρες του Ιουνίου έφεραν νέα αναταραχή. Παρά την εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν. Ακολούθησαν νέες επιθέσεις στη Βηρυτό, ιρανικά αντίποινα και αμερικανικά πλήγματα σε στόχους στο νότιο Ιράν.
Η κατάσταση έφθασε στο όριο όταν αμερικανικό ελικόπτερο Apache καταρρίφθηκε κοντά στα Στενά του Ορμούζ από ιρανικό drone. Για δύο ημέρες οι δύο πλευρές αντάλλασσαν πυρά. Παράλληλα, οι μεσολαβητές του Κατάρ προσπαθούσαν να αποτρέψουν μια νέα γενικευμένη ανάφλεξη.
Οι τελευταίες 17 ώρες
Η τελική φάση των διαπραγματεύσεων κράτησε 17 συνεχόμενες ώρες. Οι Καταριανοί απείλησαν επανειλημμένα ότι θα αποχωρήσουν καθώς η ιρανική πλευρά ζητούσε συνεχώς αλλαγές στο κείμενο. Όταν η συμφωνία βρισκόταν μια ανάσα από την ολοκλήρωση, το Ισραήλ πραγματοποίησε νέες επιδρομές στη Βηρυτό.
Αυτή τη φορά, όμως, το αποτέλεσμα ήταν το αντίθετο από το αναμενόμενο.
Ο Τραμπ απαίτησε δημόσια να σταματήσουν οι επιθέσεις και, σύμφωνα με πληροφορίες, προσέφερε στην Τεχεράνη ένα επιπλέον κίνητρο: την άμεση άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών αντί της σταδιακής διαδικασίας που προέβλεπε το αρχικό σχέδιο.
Η οργή στο Ισραήλ
Η συμφωνία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Ισραήλ. Πολιτικοί από διαφορετικούς χώρους κατηγόρησαν τον Νετανιάχου ότι μετέτρεψε τη χώρα σε εξαρτώμενο εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών και ότι απέτυχε να πετύχει τους βασικούς στόχους του πολέμου.
Η ισραηλινή κυβέρνηση εγκατέλειψε τελικά την αρχική απαίτηση για δραστικό περιορισμό του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος και του δικτύου των συμμάχων της Τεχεράνης στην περιοχή. Παρόλα αυτά, εξακολουθεί να θεωρεί κρίσιμο στοιχείο οποιασδήποτε τελικής συμφωνίας την απομάκρυνση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου από το ιρανικό έδαφος.
Οι Βερσαλλίες και το μήνυμα για το πετρέλαιο
Τελικά, ο Τραμπ εμφανίστηκε αυτοπροσώπως στις Βερσαλλίες. Δίπλα στον Εμανουέλ Μακρόν, τον Μάρκο Ρούμπιο και κορυφαίους εκπροσώπους της αμερικανικής επιχειρηματικής ελίτ, υπέγραψε το μνημόνιο κατανόησης που έβαλε επισήμως τέλος στον πόλεμο.
Τη στιγμή που οι παρευρισκόμενοι χειροκροτούσαν, ο Αμερικανός πρόεδρος έδειξε προς το πάτωμα. «Το πετρέλαιο πέφτει», είπε.
Για τον Τραμπ, αυτή ήταν η ουσία ολόκληρης της συμφωνίας: η αποκλιμάκωση μιας σύγκρουσης που απειλούσε να πλήξει την αμερικανική οικονομία, να αποδυναμώσει τις εκλογικές του προοπτικές και να καθορίσει τη δεύτερη θητεία του.
Διαβάστε ακόμη
Φορολογικό δέλεαρ για hedge funds από Λονδίνο, Ασία και Μέση Ανατολή
THEON: Συνάπτει συμφωνία αποκλειστικότητας για την εξαγορά της HGH Systèmes Infrarouges
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.