Η ευρωπαϊκή οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια εξάρτηση που εδώ και χρόνια μεγάλωνε αθόρυβα, αλλά πλέον αποκτά χαρακτηριστικά στρατηγικού κινδύνου. Από τα φωτοβολταϊκά και τις μπαταρίες μέχρι τις σπάνιες γαίες, τα βιομηχανικά ρομπότ και τις χημικές πρώτες ύλες, η κινεζική παρουσία έχει γίνει τόσο κυρίαρχη, ώστε σε αρκετούς κλάδους οι εναλλακτικές επιλογές για την Ευρώπη έχουν σχεδόν εξαφανιστεί.
Οι ανησυχίες εντάθηκαν ακόμη περισσότερο μετά τους νέους αμερικανικούς δασμούς που επιβλήθηκαν στα κινεζικά προϊόντα το 2025, προκαλώντας φόβους ότι το Πεκίνο θα επιχειρούσε να διοχετεύσει τη πλεονάζουσα παραγωγή του στην ευρωπαϊκή αγορά σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές. Στις Βρυξέλλες, όλο και περισσότεροι αξιωματούχοι μιλούν πλέον ανοιχτά για τον κίνδυνο ενός νέου «σοκ Κίνας», ανάλογου με εκείνο που είχε αναδιαμορφώσει τη δυτική βιομηχανία τις προηγούμενες δεκαετίες.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε προειδοποιήσει ήδη από τη σύνοδο της G7 στον Καναδά ότι η Κίνα πλημμυρίζει τις παγκόσμιες αγορές με επιδοτούμενη υπερπαραγωγή, την οποία η εγχώρια κινεζική κατανάλωση αδυνατεί να απορροφήσει. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο επίτροπος Βιομηχανίας της ΕΕ, Στεφάν Σεζουρνέ, καλώντας τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να διαφοροποιήσουν επειγόντως τις αλυσίδες προμηθειών τους.
Εκρηκτική αύξηση της εξάρτησης
Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος της μεταβολής. Σύμφωνα με την Eurostat, οι εισαγωγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Κίνα ανήλθαν το 2025 στα 559,4 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 89% σε σχέση με το 2015. Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με το Πεκίνο έφτασε τα 359,8 δισ. ευρώ, ενώ μόνο μέσα στο 2025 οι ευρωπαϊκές εξαγωγές προς την Κίνα υποχώρησαν κατά 6,5% και οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 6,4%.
Η Κίνα αποτελεί πλέον τη μεγαλύτερη πηγή εισαγωγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κυριαρχεί ιδιαίτερα στα λεγόμενα «εξαρτημένα προϊόντα», δηλαδή σε εξαρτήματα και πρώτες ύλες απαραίτητες για την παραγωγή τελικών προϊόντων. Σχεδόν το ήμισυ της συνολικής αξίας αυτών των εισαγωγών στην ΕΕ προέρχεται από την Κίνα, γεγονός που ενισχύει τους φόβους ότι ολόκληρα τμήματα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας εξαρτώνται πλέον απόλυτα από το Πεκίνο.
Η πράσινη μετάβαση με κινεζική υπογραφή
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η πράσινη μετάβαση της Ευρώπης. Παρότι η ΕΕ επιχειρεί να εμφανιστεί ως παγκόσμιος ηγέτης στις καθαρές τεχνολογίες, η πραγματικότητα δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της μετάβασης στηρίζεται σε κινεζικές υποδομές και πρώτες ύλες.
Το 2024 η Κίνα κάλυψε το 98% των εισαγωγών ηλιακών πάνελ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πτώση της αξίας των εισαγωγών από τα 19,7 δισ. ευρώ το 2023 στα 10,9 δισ. ευρώ το 2024 δεν οφειλόταν σε μείωση των ποσοτήτων, αλλά στη βουτιά των κινεζικών τιμών, οι οποίες συμπίεσαν δραστικά το κόστος.
Την ίδια στιγμή, το 88% των εισαγωγών μπαταριών ιόντων λιθίου για ηλεκτρικά οχήματα στην ΕΕ προέρχεται πλέον από την Κίνα, έναντι 75% το 2019, στοιχείο που δείχνει ότι η εξάρτηση όχι μόνο δεν περιορίζεται, αλλά βαθαίνει.
Η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη στις κρίσιμες πρώτες ύλες. Η Ευρώπη προμηθεύεται το 98% των μαγνητών σπανίων γαιών από την Κίνα, υλικά απαραίτητα για ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες αλλά και αμυντικά συστήματα. Παράλληλα, η εξάρτηση της ΕΕ από το κινεζικό μαγνήσιο φτάνει το 97%, σε έναν τομέα κρίσιμο για μπαταρίες νέας γενιάς, αποθήκευση υδρογόνου και ελαφριές βιομηχανικές κατασκευές.
Στην πράξη, η Ευρώπη επιχειρεί να οικοδομήσει την πράσινη στρατηγική της πάνω σε εφοδιαστικές αλυσίδες που ελέγχονται σχεδόν ολοκληρωτικά από το Πεκίνο.
Η κινεζική έκρηξη στα βιομηχανικά ρομπότ
Ανάλογη είναι η εικόνα και στη βιομηχανική ρομποτική. Μέσα σε μόλις έναν χρόνο, από τις αρχές του 2025 έως τις αρχές του 2026, οι εισαγωγές κινεζικών βιομηχανικών ρομπότ στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν κατά 315%, ενώ οι μέσες τιμές μειώθηκαν σχεδόν κατά 30%.
Η εξέλιξη αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Η στρατηγική «Made in China 2025», μέσω κρατικών επιδοτήσεων, φορολογικών κινήτρων και φθηνής χρηματοδότησης, ενίσχυσε θεαματικά την εγχώρια βιομηχανία ρομπότ της Κίνας. Το αποτέλεσμα είναι ότι η χώρα παράγει πλέον περισσότερα βιομηχανικά ρομπότ από όσα η Γερμανία, η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ μαζί.
Η υπερπαραγωγή αυτή ωθεί τους Κινέζους κατασκευαστές να εξάγουν επιθετικά στην Ευρώπη, σε τιμές που οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν.
Χημικά, κλωστοϋφαντουργικά και ξύλο υπό πίεση
Οι πιέσεις επεκτείνονται και σε πιο παραδοσιακούς κλάδους. Στα χημικά προϊόντα, ορισμένες κινεζικές ενώσεις εισάγονταν στην ΕΕ σε ποσότητες έως και 36 φορές υψηλότερες από την προηγούμενη χρονιά, ενώ οι τιμές τους ήταν ακόμη και 95% χαμηλότερες.
Παρόμοιες πιέσεις καταγράφονται στα κλωστοϋφαντουργικά και στα προϊόντα ξύλου. Η Κίνα εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το ένα τρίτο των εισαγωγών ενδυμάτων και υποδημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ στα προϊόντα ξύλου η κατάσταση οδήγησε ήδη τις Βρυξέλλες στην επιβολή δασμών για την προστασία ευρωπαϊκών βιομηχανιών και χιλιάδων θέσεων εργασίας.
Ωστόσο, η βασική κριτική που διατυπώνεται είναι ότι η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παραμένει κυρίως αμυντική και καθυστερημένη. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι δασμοί επιβλήθηκαν αφότου οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις είχαν ήδη δεχθεί ισχυρό πλήγμα.
Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στις Βρυξέλλες είναι αν η Ευρώπη διαθέτει ακόμη τον χρόνο, τη βιομηχανική βάση και την πολιτική βούληση να χτίσει πραγματικές εναλλακτικές λύσεις απέναντι στην κινεζική κυριαρχία, πριν η εξάρτηση μετατραπεί σε ένα μόνιμο γεωοικονομικό εργαλείο πίεσης στα χέρια του Πεκίνου.
Διαβάστε ακόμη
Tα αμερικανικά funds προετοιμάζονται για τις mega-IPOs (γράφημα)
Πρώτο Θέμα ΑΕ και Google: Στρατηγική συνεργασία για την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα