Η Ιρλανδία επιβάλλει αυστηρούς περιορισμούς στη χρηματοδότηση δικαστικών υποθέσεων από τρίτους, την ώρα που η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις συλλογικές αγωγές προβλέπει ότι τέτοιες υποθέσεις μπορούν να κινούνται μόνο από μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς. Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιότυπη αντίφαση, οι οργανώσεις που έχουν το δικαίωμα να κινηθούν νομικά κατά εταιρειών όπως παραδείγματος χάρη, οι Meta, Google και Microsoft συχνά δεν έχουν τη δυνατότητα να συγκεντρώσουν τα χρήματα που απαιτούνται για τις ιδιαίτερα δαπανηρές δικαστικές διαδικασίες.
Η αντίφαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας
Η Representative Actions Directive της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θεσπίστηκε το 2020, άνοιξε τον δρόμο για συλλογικές αγωγές σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ωστόσο, η οδηγία ορίζει ότι οι σχετικές υποθέσεις πρέπει να κατατίθενται από αναγνωρισμένους μη κερδοσκοπικούς φορείς. Αυτές οι οργανώσεις βασίζονται συχνά σε εξωτερική χρηματοδότηση για να καλύψουν το υψηλό κόστος μιας μεγάλης δικαστικής διαμάχης.
Η Ιρλανδία είναι η μοναδική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εξακολουθεί να διατηρεί τόσο αυστηρούς περιορισμούς στη χρηματοδότηση από τρίτους, βάσει νομικών αρχών που θεσπίστηκαν επίσημα το 1634. Σήμερα, πέντε μη κερδοσκοπικές οργανώσεις έχουν εγγραφεί στην Ιρλανδία ώστε να μπορούν να υποβάλλουν συλλογικές αγωγές στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής οδηγίας. Μεταξύ αυτών είναι το Irish Council for Civil Liberties, η Noyb και η Digital Rights Ireland, οργανώσεις με μακρά εμπειρία σε νομικές διαμάχες με τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας.
Μόλις μία συλλογική αγωγή μέχρι σήμερα
Παρά τη νέα δυνατότητα που προσφέρει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, μέχρι στιγμής έχει κατατεθεί μόνο μία τέτοια υπόθεση στην Ιρλανδία. Το Irish Council for Civil Liberties προσέφυγε πέρυσι κατά της Microsoft για το σύστημα διαδικτυακής διαφήμισης της εταιρείας. Η οργάνωση μπόρεσε να καλύψει τη συγκεκριμένη υπόθεση από τον γενικό της προϋπολογισμό, ο οποίος χρηματοδοτείται από δωρεές και φιλανθρωπικές επιχορηγήσεις. Ωστόσο, ο Τζόνι Ράιαν, διευθυντής της μονάδας επιβολής του Irish Council for Civil Liberties, προειδοποιεί ότι το μοντέλο δεν μπορεί να υποστηρίξει πολλές παρόμοιες προσφυγές. Όπως αναφέρει, μια σύνθετη δικαστική υπόθεση στην Ιρλανδία μπορεί να κοστίσει τουλάχιστον 1 εκατομμύριο ευρώ μόνο σε πρώτο βαθμό.
«Δεν μπορούμε να αναλάβουμε πολλές υποθέσεις εάν το κράτος δεν μας επιτρέψει να συγκεντρώσουμε τα απαραίτητα κεφάλαια», σημειώνει. Ο ίδιος χαρακτηρίζει τον συνδυασμό της ευρωπαϊκής απαίτησης για μη κερδοσκοπικούς ενάγοντες και της ιρλανδικής απαγόρευσης εξωτερικής χρηματοδότησης ως μια «μοιραία αντίφαση» για όσους Ευρωπαίους επιδιώκουν αποζημιώσεις από τις Big Tech.
Το κόστος της μάχης με τους τεχνολογικούς κολοσσούς
Ο Ιρλανδός δικηγόρος Τζέραρντ Ρούντεν, ο οποίος είχε βοηθήσει τον γνωστό ακτιβιστή για την προστασία της ιδιωτικότητας Μαξ Σρεμς σε δύο ιστορικές υποθέσεις κατά της Facebook, επισημαίνει ότι η οικονομική ανισορροπία είναι τεράστια. «Για να κινηθείς δικαστικά εναντίον μιας Big Tech εταιρείας χρειάζονται πάρα πολλά χρήματα», αναφέρει. Οι τεχνολογικοί όμιλοι διαθέτουν σχεδόν απεριόριστους οικονομικούς πόρους για νομικές διαδικασίες, την ώρα που οι οργανώσεις που τους αντιμάχονται χρειάζονται χρόνο, προσωπικό και σημαντικά κεφάλαια.
Σύμφωνα με τον Ρούντεν, εάν η εξωτερική χρηματοδότηση επιτρεπόταν, θα μπορούσαν να οργανωθούν από την Ιρλανδία συλλογικές αγωγές πανευρωπαϊκής εμβέλειας κατά εταιρειών όπως η Meta, η Google ή η Microsoft. «Αυτή τη στιγμή είναι πρακτικά αδύνατο, επειδή το κόστος είναι υπερβολικά υψηλό», σημειώνει.
Νομικές έννοιες από τον Μεσαίωνα
Η απαγόρευση στηρίζεται σε δύο αγγλοσαξονικές νομικές έννοιες, γνωστές ως maintenance και champerty, οι οποίες έχουν τις ρίζες τους στον Μεσαίωνα και ενσωματώθηκαν στην ιρλανδική νομοθεσία το 1634. Η πρώτη αφορά περιπτώσεις κατά τις οποίες ένα πρόσωπο χρηματοδοτεί ή υποστηρίζει μια δικαστική υπόθεση χωρίς να έχει άμεσο συμφέρον σε αυτήν. Η δεύτερη αποτελεί ειδικότερη μορφή, στην οποία ο χρηματοδότης λαμβάνει ως αντάλλαγμα μέρος της ενδεχόμενης αποζημίωσης.
Η Αγγλία κατήργησε τα σχετικά αδικήματα το 1967, όμως τα ιρλανδικά δικαστήρια εξακολουθούν να διατηρούν την απαγόρευση χρηματοδότησης από τρίτους. Υπάρχουν ορισμένες εξαιρέσεις, όπως οι φιλανθρωπικές δωρεές από πρόσωπα που δεν προσδοκούν οικονομικό όφελος από την έκβαση μιας υπόθεσης.
Η κυβέρνηση εξετάζει αλλαγές
Το ζήτημα βρίσκεται πλέον υπό επανεξέταση. Εκπρόσωπος του ιρλανδικού υπουργείου Επιχειρήσεων, Εμπορίου και Απασχόλησης ανέφερε ότι η ανεξάρτητη Law Reform Commission της χώρας αναμένεται να δημοσιεύσει αργότερα φέτος έκθεση για το κατά πόσο το ισχύον πλαίσιο πρέπει να αλλάξει. Η τελική απόφαση για ενδεχόμενη μεταρρύθμιση θα ανήκει στο υπουργείο Δικαιοσύνης.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης Τζιμ Ο’Κάλαχαν, πάντως, έχει δηλώσει ότι παραμένει «πολύ επιφυλακτικός» απέναντι στη χρηματοδότηση από τρίτους. Όπως έχει υποστηρίξει, υπάρχει κίνδυνος «εμπορευματοποίησης της δικαιοσύνης», με δικηγόρους ή χρηματοδότες να αποσπούν σημαντικό μέρος των αποζημιώσεων. Το συγκεκριμένο μοντέλο έχει αποτελέσει εδώ και χρόνια αντικείμενο κριτικής στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι συλλογικές αγωγές είναι ιδιαίτερα διαδεδομένες.
Όταν η Ιρλανδία ενσωμάτωσε την ευρωπαϊκή οδηγία στο εθνικό της δίκαιο, έθεσε ανώτατο κόστος 25 ευρώ για κάθε καταναλωτή που επιθυμεί να συμμετάσχει σε συλλογική αγωγή. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, στόχος είναι η ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών μέσω εύκολα προσβάσιμων και αποτελεσματικών μηχανισμών αποζημίωσης για περιπτώσεις μαζικής ζημίας.
Ο Γιοχάνες Κάσπαρ, πρώην επικεφαλής της αρχής προστασίας προσωπικών δεδομένων του Αμβούργου και μια από τις γνωστότερες ευρωπαϊκές προσωπικότητες στη μάχη για τον περιορισμό της ισχύος των Big Tech, επισημαίνει ότι οι συλλογικές αγωγές επιτρέπουν τη συνένωση απαιτήσεων αποζημίωσης που οι μεμονωμένοι καταναλωτές δεν θα μπορούσαν ποτέ να διεκδικήσουν μόνοι τους. Οι υποθέσεις αυτές, όπως τονίζει, είναι χρονοβόρες και συνεπάγονται υψηλό κόστος ακόμη και πριν φτάσουν στο δικαστήριο.
Η ιρλανδική κυβέρνηση αναμένεται επίσης να προχωρήσει μέσα στις επόμενες εβδομάδες στην κατάργηση των τελών του High Court για τις αναγνωρισμένες μη κερδοσκοπικές οργανώσεις που υποβάλλουν συλλογικές αγωγές. Τα ποσά αυτά ανέρχονται συνήθως σε μερικές εκατοντάδες ευρώ, ανάλογα με το είδος και τον αριθμό των καταθέσεων, επομένως η αλλαγή θα περιορίσει μόνο ένα μικρό μέρος του συνολικού κόστους μιας μεγάλης υπόθεσης.
Η Κομισιόν παρακολουθεί την Ιρλανδία
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει ότι βρίσκεται σε στενή επικοινωνία με όλα τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ιρλανδίας, και αξιολογεί τον τρόπο εφαρμογής της οδηγίας για τις συλλογικές αγωγές. Σύμφωνα με την Κομισιόν, όταν ένα κράτος-μέλος απαγορεύει τη χρηματοδότηση δικαστικών υποθέσεων από τρίτους, οφείλει ταυτόχρονα να διασφαλίζει ότι το κόστος των διαδικασιών δεν αποτελεί εμπόδιο για τις αναγνωρισμένες οργανώσεις που επιδιώκουν συλλογική προσφυγή.
Αυτό είναι και το βασικό δίλημμα που καλείται πλέον να λύσει η Ιρλανδία, εάν θέλει να διατηρήσει έναν νόμο σχεδόν τεσσάρων αιώνων ή να δημιουργήσει ένα χρηματοδοτικό πλαίσιο που θα επιτρέπει στις οργανώσεις καταναλωτών να αντιμετωπίζουν επί ίσοις όροις μερικές από τις πλουσιότερες εταιρείες του κόσμου.
Διαβάστε ακόμη
500.000 ταμειακές στο «μάτι» της Εφορίας
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ