Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γράφει κώδικα σε δευτερόλεπτα, να αυτοματοποιεί διαδικασίες και να αναλαμβάνει εργασίες που μέχρι πρόσφατα απαιτούσαν ολόκληρες ομάδες ανθρώπων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί εξίσου γρήγορα να μεταμορφώσει έναν τεχνολογικό κολοσσό με δεκάδες χιλιάδες εργαζομένους και δισεκατομμύρια χρήστες. Η Meta φαίνεται να ανακαλύπτει στην πράξη αυτή τη διαφορά.
Η φιλόδοξη απόπειρα του Mark Zuckerberg να επανασχεδιάσει δραστικά τον τρόπο λειτουργίας της εταιρείας, περιορίζοντας το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφέροντας μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής εργασίας σε συστήματα ΑΙ, αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη από όσο αρχικά υπολογιζόταν.
Στο τραπέζι είχαν βρεθεί περικοπές προσωπικού που σε ορισμένες ομάδες θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και το 60%, σε μια από τις πιο επιθετικές προσπάθειες αναδιοργάνωσης που έχει επιχειρήσει ο όμιλος. Τελικά, όμως, το σχέδιο περιορίστηκε αισθητά.
Η Meta προχώρησε σε μια πρώτη φάση απολύσεων, η οποία αντιστοιχούσε περίπου στο 10% του εργατικού δυναμικού της, αλλά τον Μάιο εγκατέλειψε τον σχεδιασμό για δεύτερο, μεγαλύτερο κύμα περικοπών.
Πίσω από την αλλαγή πορείας βρίσκονταν δύο βασικοί παράγοντες: αφενός τα εσωτερικά δεδομένα που έδειχναν ότι οι AI agents δεν παρήγαγαν τα αναμενόμενα κέρδη παραγωγικότητας και αφετέρου η αναστάτωση που είχε αρχίσει να εξαπλώνεται στο εσωτερικό της εταιρείας.
Η απόσταση από τον κώδικα έως το τελικό προϊόν
Ο προγραμματισμός έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα πεδία δοκιμής της υπόσχεσης ότι η ΑΙ μπορεί να αντικαταστήσει ή τουλάχιστον να περιορίσει σημαντικά την ανθρώπινη εργασία. Τα σύγχρονα μοντέλα μπορούν να δημιουργούν κώδικα με εντυπωσιακή ταχύτητα, να εντοπίζουν σφάλματα και να προτείνουν λύσεις σε ελάχιστο χρόνο.
Στη θεωρία, αυτό επιτρέπει σε μια τεχνολογική επιχείρηση να κάνει περισσότερα με λιγότερους ανθρώπους. Στην πράξη, η εμπειρία της Meta έδειξε ότι περισσότερος κώδικας δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με περισσότερα προϊόντα.
Ο όγκος των αλλαγών στον κώδικα αυξήθηκε πολύ ταχύτερα από τον ρυθμό με τον οποίο νέες λειτουργίες και υπηρεσίες έφθαναν τελικά στους χρήστες. Η παραγωγή επιταχύνθηκε σε ένα στάδιο της διαδικασίας, χωρίς όμως να επιταχυνθεί αντίστοιχα ολόκληρη η αλυσίδα που οδηγεί από μια ιδέα σε ένα ολοκληρωμένο προϊόν.
Και αυτό γιατί ο κώδικας που παράγεται από ΑΙ εξακολουθεί να απαιτεί έλεγχο, αξιολόγηση, διορθώσεις, δοκιμές ασφαλείας και συντονισμό από ανθρώπους. Η ταχύτητα παραγωγής, επομένως, μπορεί ακόμη και να δημιουργεί νέα σημεία συμφόρησης εάν τα επόμενα στάδια δεν μπορούν να ακολουθήσουν τον ίδιο ρυθμό.
Παράλληλα, στο εσωτερικό της εταιρείας εμφανίστηκαν ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια και την αξιοπιστία του αποτελέσματος που παρήγαγαν τα αυτοματοποιημένα εργαλεία. Αντί η τεχνολογία να καταργεί σε μεγάλη κλίμακα την ανάγκη ανθρώπινης παρέμβασης, σε αρκετές περιπτώσεις δημιουργούσε περισσότερο υλικό που έπρεπε στη συνέχεια να ελεγχθεί από μηχανικούς.
Η Meta δοκίμασε ταυτόχρονα ένα διαφορετικό οργανωτικό μοντέλο, χωρίζοντας το προσωπικό σε μικρότερες ομάδες, τα λεγόμενα «pods», με μεγαλύτερη βαρύτητα σε έναν στενότερο πυρήνα κορυφαίων στελεχών.
Η νέα δομή, ωστόσο, δεν είχε μόνο τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Οι μετακινήσεις προσωπικού και η ανακατανομή αρμοδιοτήτων δημιούργησαν σύγχυση γύρω από τους ρόλους και τις ευθύνες, ενώ ενίσχυσαν την αβεβαιότητα μεταξύ των εργαζομένων.
Ακόμη μεγαλύτερη πίεση προκάλεσε η αίσθηση μεταξύ ορισμένων υπαλλήλων ότι καλούνταν ουσιαστικά να εκπαιδεύσουν τα εργαλεία που μελλοντικά θα μπορούσαν να περιορίσουν ή να αντικαταστήσουν τη δική τους εργασία.
Λιγότερο προσωπικό, αλλά μεγαλύτερο μισθολογικό κόστος
Ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα υπέρ της μεγάλης στροφής προς την ΑΙ είναι ότι η αυτοματοποίηση θα επιτρέψει στις εταιρείες να μειώσουν αισθητά το κόστος εργασίας. Στη Meta, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, η εξίσωση εξελίσσεται διαφορετικά.
Ο αριθμός των εργαζομένων μπορεί να υποχωρεί και τα έσοδα που αντιστοιχούν σε κάθε υπάλληλο να αυξάνονται, όμως οι συνολικές δαπάνες προσωπικού εξακολουθούν να ανεβαίνουν.
Μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, οι δαπάνες για μισθούς, υγειονομική κάλυψη και άλλες παροχές ξεπέρασαν τα 30 δισ. δολάρια. Ακόμη και χωρίς να υπολογίζονται οι αποζημιώσεις που συνδέονται με τις απολύσεις, το σχετικό κόστος ήταν σχεδόν 30% υψηλότερο σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους.
Η εξήγηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στην ίδια την κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης. Οι κορυφαίοι ερευνητές και μηχανικοί ΑΙ αποτελούν πλέον ένα από τα ακριβότερα είδη ανθρώπινου κεφαλαίου στη Silicon Valley.
Ο Zuckerberg έχει μπει επιθετικά στη μάχη προσέλκυσης ταλέντων, προσφέροντας εξαιρετικά υψηλά πακέτα αμοιβών προκειμένου να αποκτήσει ειδικούς που μπορούν να δώσουν στη Meta πλεονέκτημα απέναντι στους ανταγωνιστές της.
Δημιουργείται έτσι ένα παράδοξο: η εταιρεία μπορεί να χρειάζεται λιγότερους εργαζομένους συνολικά, αλλά κάθε κορυφαίο στέλεχος που θεωρεί κρίσιμο για το μέλλον της ΑΙ μπορεί να κοστίζει πολλαπλάσια σε σχέση με έναν εργαζόμενο της προηγούμενης οργανωτικής δομής.
Η τεχνητή νοημοσύνη, συνεπώς, δεν εξαφανίζει απαραιτήτως τον λογαριασμό της εργασίας. Μπορεί απλώς να αλλάζει δραστικά τη σύνθεσή του.
Η επενδυτική έκρηξη και ο λογαριασμός των 170 δισ. δολαρίων
Το κόστος των ανθρώπων είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Για να λειτουργήσουν τα προηγμένα μοντέλα χρειάζονται data centers, πανίσχυρα τσιπ, δίκτυα, αποθηκευτική ισχύς και τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
Η παγκόσμια επενδυτική δαπάνη γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να ξεπεράσει το 1 τρισ. δολάρια μέσα στο 2026, καθώς οι μεγαλύτερες τεχνολογικές επιχειρήσεις επιδίδονται σε μια πρωτοφανή κούρσα υποδομών.
Η Meta βρίσκεται μεταξύ των εταιρειών που ποντάρουν τα μεγαλύτερα ποσά. Οι κεφαλαιουχικές δαπάνες της εκτιμάται ότι μπορούν να προσεγγίσουν τα 170 δισ. δολάρια το 2027, καθώς ο όμιλος επεκτείνει δραστικά την υπολογιστική ισχύ που διαθέτει.
Το μέγεθος αυτών των επενδύσεων μεταβάλλει και την οικονομική εικόνα του ομίλου. Οι ισχυρές ελεύθερες ταμειακές ροές που χαρακτήριζαν επί χρόνια τη Meta δέχονται μεγαλύτερη πίεση, ενώ οι νέες υποδομές συνεπάγονται αυξημένες αποσβέσεις για πολλά χρόνια.
Αυτό σημαίνει ότι οι οικονομίες από τις περικοπές προσωπικού μπορεί τελικά να είναι πολύ μικρότερες σε σχέση με το συνολικό κόστος της μετάβασης. Μια εταιρεία με λιγότερους εργαζομένους δεν είναι υποχρεωτικά και μια φθηνότερη εταιρεία, όταν στη θέση των μισθών έρχονται τεράστιες επενδύσεις σε υπολογιστική ισχύ και εξαιρετικά ακριβό εξειδικευμένο προσωπικό.
Το δύσκολο στοίχημα του Zuckerberg
Η περίπτωση της Meta φωτίζει μια πολύ μεγαλύτερη πρόκληση για ολόκληρη την επιχειρηματική οικονομία. Η εμφάνιση μιας επαναστατικής τεχνολογίας δεν συνεπάγεται ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να προσαρμόσουν άμεσα ολόκληρη τη δομή τους γύρω από αυτήν.
Ιστορικά, μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές χρειάστηκαν χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες για να μεταμορφώσουν πραγματικά την παραγωγικότητα. Ο ηλεκτρισμός δεν άλλαξε τα εργοστάσια από τη μία ημέρα στην άλλη, όπως ούτε οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές μετέβαλαν αμέσως τον τρόπο λειτουργίας των γραφείων.
Η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να ακολουθήσει αντίστοιχη διαδρομή. Η τεχνολογία μπορεί να εξελίσσεται με εξαιρετική ταχύτητα, αλλά οι οργανισμοί, οι διαδικασίες και οι άνθρωποι που καλούνται να τη χρησιμοποιήσουν μεταβάλλονται πολύ πιο αργά.
Για μια μικρή startup, η ταχύτητα και η διαρκής ανατροπή του υπάρχοντος μοντέλου μπορούν να αποτελέσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Για έναν όμιλο με αποτίμηση περίπου 1,4 τρισ. δολαρίων, δισεκατομμύρια χρήστες, πολύπλοκες τεχνολογικές υποδομές και ώριμα προϊόντα που παράγουν τεράστια κέρδη, οι απότομες αλλαγές συνοδεύονται από πολύ μεγαλύτερο ρίσκο.
Ο Zuckerberg, πάντως, δεν εγκαταλείπει το στοίχημα. Το αντίθετο: η επένδυση της Meta στην ΑΙ γίνεται ολοένα μεγαλύτερη, ακριβότερη και περισσότερο καθοριστική για το μέλλον της εταιρείας.
Εκείνο που φαίνεται να υποχωρεί είναι η προσδοκία ότι ένας οργανισμός τέτοιου μεγέθους μπορεί να ανασχεδιαστεί μέσα σε μερικούς μήνες επειδή τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης γράφουν πλέον καλύτερο κώδικα.
Η πραγματική δοκιμασία για τη Meta δεν είναι απλώς αν η ΑΙ μπορεί να κάνει τη δουλειά ενός ανθρώπου. Είναι εάν μπορεί να προσφέρει μετρήσιμη παραγωγικότητα σε ολόκληρη την επιχείρηση, χωρίς να δημιουργεί νέα κόστη, κινδύνους και σημεία συμφόρησης μεγαλύτερα από εκείνα που υποτίθεται ότι θα εξαλείψει. Και μέχρι στιγμής, η απάντηση αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη από την αρχική υπόσχεση της Silicon Valley.
Διαβάστε ακόμη
«Σπίτι μου 3»: Το νέο σχέδιο για φθηνά στεγαστικά που πάει στη ΔΕΘ
Κτηματολόγιο: Ψηφιακό «ξεμπλοκάρισμα» για ακίνητα με λάθη στον χάρτη
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ