Η Ευρώπη επενδύει μαζικά στην καθαρή ενέργεια, όμως ένα λιγότερο ορατό πρόβλημα απειλεί να επιβραδύνει την πορεία της προς την απανθρακοποίηση. Παρά τη ραγδαία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το παρωχημένο και κορεσμένο ηλεκτρικό δίκτυο της ηπείρου αδυνατεί να ακολουθήσει τον ρυθμό των επενδύσεων, με αποτέλεσμα έργα αξίας άνω των 100 δισ. ευρώ να παραμένουν εγκλωβισμένα σε λίστες αναμονής και χιλιάδες πολίτες να περιμένουν χρόνια για να αποκτήσουν πρόσβαση σε λύσεις όπως τα φωτοβολταϊκά και οι αντλίες θερμότητας.
Νέα μελέτη της συμβουλευτικής εταιρείας AFRY, που εκπονήθηκε για λογαριασμό της περιβαλλοντικής οργάνωσης Beyond Fossil Fuels, αποτυπώνει το μέγεθος της πρόκλησης. Σύμφωνα με τα ευρήματά της, 375 γιγαβάτ έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και επιπλέον 455 γιγαβάτ έργων αποθήκευσης με μπαταρίες βρίσκονται «κολλημένα» στις ουρές αναμονής για σύνδεση στα δίκτυα διανομής ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος αυτής της ανεκμετάλλευτης ισχύος, αρκεί να σημειωθεί ότι μία μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ισχύος 1 GW, εφόσον λειτουργεί αδιάλειπτα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, μπορεί να καλύψει τις ετήσιες ανάγκες περίπου 876.000 νοικοκυριών.
Η έκθεση εξετάζει την κατάσταση στη Βουλγαρία, την Τσεχία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πολωνία, την Ισπανία και τη Μεγάλη Βρετανία, προειδοποιώντας ότι χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις η Ευρώπη κινδυνεύει να παρατείνει την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα.
Παρά την εντυπωσιακή ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, οι οποίες σύμφωνα με τα στοιχεία εξοικονόμησαν πέρυσι περίπου 51 δισ. ευρώ από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, σχεδόν το 29% της ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα.
Το δίκτυο δεν ακολουθεί την ενεργειακή μετάβαση
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι καθυστερήσεις στις συνδέσεις έργων ανανεώσιμης ενέργειας και αποθήκευσης εξελίσσονται σε έναν από τους σημαντικότερους ανασταλτικούς παράγοντες της πράσινης μετάβασης.
Η Ντουϊγκού Κουτλουάι από την Beyond Fossil Fuels τονίζει ότι οι διαχειριστές δικτύων διανομής καλούνται να προσαρμοστούν ταχύτερα στη νέα πραγματικότητα, ώστε να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και να περιορίσουν το κόστος για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Όπως υποστηρίζει, χωρίς αλλαγές στη διακυβέρνηση, στις διαδικασίες και στον τρόπο λειτουργίας των δικτύων, η Ευρώπη κινδυνεύει να δει το δυναμικό των ανανεώσιμων πηγών να περιορίζεται όχι λόγω έλλειψης επενδύσεων ή πολιτικής βούλησης, αλλά εξαιτίας των ίδιων των υποδομών που θα έπρεπε να στηρίζουν την ανάπτυξή τους.
Το πρόβλημα έχει και ιστορικές ρίζες. Τα περισσότερα ευρωπαϊκά δίκτυα σχεδιάστηκαν σε μια εποχή όπου η ηλεκτροπαραγωγή βασιζόταν κυρίως σε μεγάλες κεντρικές μονάδες άνθρακα και φυσικού αερίου. Σήμερα, όμως, η παραγωγή ενέργειας γίνεται ολοένα και πιο αποκεντρωμένη, με αιολικά πάρκα, φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις και άλλες καθαρές τεχνολογίες να βρίσκονται συχνά σε απομακρυσμένες περιοχές ή ακόμη και στη θάλασσα.
Αυτή η μετάβαση δημιουργεί νέες απαιτήσεις για τα δίκτυα, τα οποία καλούνται να μεταφέρουν ενέργεια από πολύ περισσότερα και γεωγραφικά διάσπαρτα σημεία προς κατοικίες, βιομηχανίες και επιχειρήσεις.
Το ευρωπαϊκό σχέδιο των 1,2 τρισ. ευρώ
Με στόχο να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες αυτές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το 2025 το νέο Ευρωπαϊκό Πακέτο για τα Δίκτυα.
Το σχέδιο προβλέπει επενδύσεις ύψους 1,2 τρισ. ευρώ έως το 2040 για την αναβάθμιση των ηλεκτρικών υποδομών, ενώ παράλληλα επιδιώκει την ενσωμάτωση περισσότερων από 500 γιγαβάτ νέας ισχύος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής αποτελούν οι λεγόμενες «ενεργειακές λεωφόροι», μέσω των οποίων η Κομισιόν φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει οκτώ βασικά σημεία συμφόρησης στο ευρωπαϊκό σύστημα.
Στα έργα προτεραιότητας περιλαμβάνονται η ενίσχυση των διασυνδέσεων της Ιβηρικής Χερσονήσου με την υπόλοιπη Ευρώπη μέσω των Πυρηναίων, η άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου και η ενδυνάμωση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων των χωρών της Βαλτικής, προκειμένου να περιοριστεί η ενεργειακή εξάρτησή τους από τη Ρωσία.
Ωστόσο, η Beyond Fossil Fuels εκτιμά ότι οι προτάσεις της Επιτροπής δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς τα προβλήματα που εμφανίζονται στο επίπεδο της διανομής και ζητά πιο στοχευμένη στήριξη προς τους διαχειριστές των τοπικών δικτύων.
Η Κιάρα Ναταλίκιο, ανώτερη σύμβουλος της AFRY, υπογραμμίζει στο Euronews ότι η αξία κάθε νέου έργου ανανεώσιμης ενέργειας εξαρτάται πλέον όχι μόνο από την κατασκευή του, αλλά κυρίως από τη δυνατότητα σύνδεσης και αξιοποίησής του μέσα στο σύστημα.
Όπως σημειώνει, τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής αποτελούν τον καθοριστικό παράγοντα που θα κρίνει αν οι νέες επενδύσεις θα μετατραπούν σε πραγματική αξία για ένα ενεργειακό σύστημα που γίνεται ολοένα πιο ηλεκτρικό, αποκεντρωμένο και σύνθετο.
Πολίτες και κοινότητες αντιμέτωποι με πολυετείς καθυστερήσεις
Οι επιπτώσεις του προβλήματος είναι ήδη ορατές σε πολλές περιοχές της Ευρώπης.
Στη Γερμανία, ενεργειακή κοινότητα περιμένει περισσότερο από δύο χρόνια για να συνδέσει φωτοβολταϊκά συστήματα στις στέγες ενός συγκροτήματος κατοικιών, παρά το γεγονός ότι η χρηματοδότηση του έργου έχει ήδη εξασφαλιστεί.
Η μελέτη αποδίδει τις καθυστερήσεις σε ανεπαρκή ψηφιοποίηση και σε περιορισμούς του δικτύου διανομής, τη στιγμή που οι λογαριασμοί ηλεκτρικής ενέργειας έχουν αυξηθεί σημαντικά μετά τον πόλεμο με το Ιράν.
Η Άννα Λάιντραϊτερ από την BürgerEnergie Nord υποστηρίζει ότι τα φωτοβολταϊκά προσφέρουν στους πολίτες έναν αποτελεσματικό τρόπο προστασίας από τις διακυμάνσεις των τιμών της ενέργειας, επισημαίνοντας ότι οι διαχειριστές δικτύων πρέπει να επιταχύνουν τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό και να βελτιώσουν τις διοικητικές διαδικασίες.
Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στην ισπανική πόλη Τεράσα, όπου οι περιορισμοί στη χωρητικότητα του δικτύου εμποδίζουν την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε δημόσια κτήρια και κοινοτικά ενεργειακά έργα.
Ο Πάου Σάλες, τεχνικός περιβάλλοντος του δήμου, περιγράφει τη διαδικασία σύνδεσης ως έναν πραγματικό «μαραθώνιο εμποδίων», επισημαίνοντας ότι τα αργά και πολύπλοκα διοικητικά συστήματα των διαχειριστών δημιουργούν συνεχείς καθυστερήσεις και αυξάνουν το κόστος των έργων.
Στη Μεγάλη Βρετανία, ο οργανισμός κοινωνικής κατοικίας Together Housing είχε θέσει ως στόχο την εγκατάσταση 1.500 αντλιών θερμότητας ετησίως, ώστε να περιορίσει το κόστος θέρμανσης για τους ενοικιαστές του.
Παρότι οι κατοικίες που έχουν ήδη εξοπλιστεί με αντλίες θερμότητας εξοικονομούν περίπου 250 λίρες τον χρόνο, τα προβλήματα του δικτύου επιβραδύνουν σημαντικά την ανάπτυξη του προγράμματος.
Η Gemma Voaden από την Together Housing επισημαίνει ότι η υποστελέχωση των διαχειριστών και η περιορισμένη χωρητικότητα των δικτύων αποτελούν βασικά εμπόδια για την υλοποίηση των στόχων ενεργειακής μετάβασης.
Οι μπαταρίες ως λύση, αλλά και αυτές στην αναμονή
Τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες εξελίσσονται σε βασικό εργαλείο για την καλύτερη αξιοποίηση της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές.
Χάρη σε αυτά, η πλεονάζουσα παραγωγή μπορεί να αποθηκεύεται αντί να χάνεται μέσω περιορισμών λειτουργίας αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων.
Η συνολική δυναμικότητα αποθήκευσης με μπαταρίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεκαπλασιαστεί από το 2021 και πλέον ξεπερνά τις 77 GWh. Ωστόσο, η πρόοδος δεν θεωρείται επαρκής.
Σύμφωνα με τη Beyond Fossil Fuels, μόνο τα έργα αποθήκευσης που βρίσκονται σε αναμονή σύνδεσης στη Γερμανία, τη Βρετανία και την Πολωνία υπερβαίνουν ήδη κατά περισσότερο από δύο φορές τους εθνικούς στόχους αποθήκευσης που έχουν τεθεί για το 2030.
Η οργάνωση προειδοποιεί ότι κάθε καθυστέρηση στην ανάπτυξη των υποδομών κοστίζει ακριβά τόσο στους καταναλωτές όσο και στην ενεργειακή μετάβαση, καθώς οδηγεί σε περικοπές παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, διατήρηση ακριβών εφεδρικών μονάδων και λιγότερο αποδοτική λειτουργία του συνολικού ενεργειακού συστήματος.
Συνοπτικά, η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει πλέον έλλειμμα επενδύσεων στην καθαρή ενέργεια. Αντιμετωπίζει έλλειμμα δικτύων. Και όσο οι υποδομές αδυνατούν να ακολουθήσουν τον ρυθμό των επενδύσεων, η ενεργειακή μετάβαση κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη στις ίδιες τις γραμμές που θα έπρεπε να την υποστηρίζουν.
Διαβάστε ακόμη
Νεμπής: Στην Ελλάδα τα δίκτυα ήταν, είναι και θα είναι ταυτόσημα με τον ΟΤΕ
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα