Η νέα γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και ο κίνδυνος παρατεταμένης διαταραχής στη ναυσιπλοΐα των Στενών του Ορμούζ προκαλούν ισχυρούς κραδασμούς στις διεθνείς αγορές ενέργειας, επηρεάζοντας άμεσα το πετρέλαιο, τα αεροπορικά καύσιμα και κατ’ επέκταση το κόστος μεταφορών σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η Ελλάδα, παρότι διαθέτει ισχυρό κλάδο στον τομέα της διύλισης και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε σχέση με άλλες χώρες, δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη από μια κρίση τέτοιου μεγέθους. Hδη οι πιέσεις αποτυπώνονται στις τιμές των καυσίμων, στις αερομεταφορές και στον ευρύτερο σχεδιασμό της Ευρωπαϊκής Eνωσης για την ενεργειακή ασφάλεια. Η Ελλάδα διαθέτει τέσσερα από τα πλέον σύγχρονα διυλιστήρια στην Ευρώπη, στα οποία έχουν υλοποιηθεί σημαντικές επενδύσεις τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για εγκαταστάσεις υψηλής ευελιξίας, ικανές -σε αντίθεση με αρκετές άλλες ευρωπαϊκές μονάδες- να παράγουν αεροπορικά και ναυτιλιακά καύσιμα αλλά και ντίζελ και να επεξεργάζονται διαφορετικούς τύπους αργού πετρελαίου.
Αυτή την περίοδο, HELLENiQ ENERGY και Motor Oil διαπραγματεύονται τα συμβόλαια παράδοσης Ιουνίου. Στελέχη του κλάδου σημειώνουν ότι οι συμφωνίες προμήθειας και οι παραδόσεις ανανεώνονται συνήθως σε μηνιαία βάση καθώς, αφενός, δεν είναι εύκολο να «κλειστούν» ποσότητες πολλούς μήνες νωρίτερα, ειδικά στην τρέχουσα περίοδο της μεγάλης αβεβαιότητας και, αφετέρου, τα ελληνικά διυλιστήρια εξάγουν το 50% έως 75% της παραγωγής τους σε αεροπορικά καύσιμα και άλλα πετρελαιοειδή.
Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι πραγματικό πρόβλημα επάρκειας καυσίμων μπορεί να εμφανιστεί στην ελληνική αγορά αν παραμείνουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ για παρατεταμένο διάστημα. Ηδη, πάντως, η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει έντονη αναστάτωση τόσο στην αγορά πετρελαίου όσο και στα διυλιστήρια, όπου επικρατεί μεγάλος προβληματισμός λόγω της ακραίας μεταβλητότητας των τιμών και της απουσίας συμφωνίας που να διασφαλίζει τον τερματισμό των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή.
Πάνω από 106% η αύξηση στα αεροπορικά καύσιμα
Σημαντικό είναι και το οικονομικό πλήγμα λόγω της εκτίναξης των τιμών. Το Παρατηρητήριο Τιμών Αεροπορικών Καυσίμων της Διεθνούς Ενωσης Αερομεταφορών (IATA) που αντλεί στοιχεία μέσω της πλατφόρμας Platts της S&P Global κατέγραψε τη μέση παγκόσμια τιμή αεροπορικού καυσίμου στην έξοδο του διυλιστηρίου στα 99 δολάρια ανά βαρέλι στα τέλη Φεβρουαρίου. Μέχρι τις 20 Μαρτίου είχε εκτιναχθεί στα 197 δολάρια, ενώ στις 17 Απριλίου διαμορφώθηκε στα 188,08 δολάρια ανά βαρέλι για την Ευρώπη. Σε ετήσια βάση, η αύξηση φτάνει το 106,5%, επιβαρύνοντας σε μεγάλο βαθμό τις αεροπορικές εταιρείες, καθώς το jet fuel αντιστοιχεί περίπου στο 25%-40% του λειτουργικού κόστους.
Aπό την πλευρά της, η Motor Oil έχει δηλώσει ότι έχει αντικαταστήσει πλήρως το 74% του αργού που προμηθευόταν από το Ιράκ πριν από την κρίση στη Μέση Ανατολή, διασφαλίζοντας τη λειτουργία του διυλιστηρίου της Κορίνθου σε πλήρη δυναμικότητα έως τον Μάιο. Το νέο μείγμα περιλαμβάνει φορτία από Λιβύη, Βόρεια Θάλασσα, Αίγυπτο και για πρώτη φορά αμερικανικό WTI. Αντίστοιχα, η HELLENiQ ENERGY έχει επίσης αντικαταστήσει τις προμήθειες που διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ, οι οποίες κάλυπταν το 20%-25% των αναγκών της.
Το μεγαλύτερο πλήγμα εντοπίζεται κυρίως στα διυλιστήρια της Απω Ανατολής, ιδιαίτερα σε Ινδία και Κίνα, τα οποία εμφανίζουν υψηλή εξάρτηση από τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Πλέον, δεν υπάρχει κανένα «μαξιλάρι» για να απορροφήσει το σοκ προσφοράς, σε μια περίοδο όπου η ζήτηση αυξάνεται λόγω των μετακινήσεων της θερινής περιόδου.
Για να αποτιμήσει πόσο κοντά βρίσκεται ο κόσμος σε ενεργειακό κίνδυνο, ο «Economist» αναφέρει ότι έχει ήδη συντελεστεί σημαντική ζημιά, ενώ χωρίς επαναλειτουργία των Στενών το κόστος μπορεί να εκτοξευτεί, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις που θα «παγώσουν» το ενεργειακό σύστημα. Ακόμη και αν τα Στενά ανοίξουν άμεσα, η πλήρης αποφυγή κρίσης θεωρείται οριακά εφικτή, με κάποιες απώλειες να είναι πλέον αναπόφευκτες.
Τα αεροπορικά ταξίδια στο επίκεντρο της κρίσης
Ο λόγος είναι ότι περίπου το 75% της προμήθειας αεροπορικών καυσίμων της Ευρώπης προέρχεται από την περιοχή της Μέσης Ανατολής γεγονός που καθιστά την κρίση ιδιαίτερα οξεία και για τον ευρωπαϊκό αεροπορικό κλάδο. Ο διευθύνων σύμβουλος της Aegean Airlines Ευτύχης Βασιλάκης από το βήμα της γενικής συνέλευσης δήλωσε το προηγούμενο διάστημα ότι η άνοδος στο κόστος των αεροπορικών καυσίμων θα επιβαρύνει την εταιρεία κατά 90 έως 100 εκατ. ευρώ για το 2026. Πρόσθεσε μάλιστα ότι το πρόβλημα δεν είναι η επάρκεια καυσίμου όσο το κόστος τους για το οποίο ήδη η εταιρεία έχει προχωρήσει σε μεσοσταθμικές αυξήσεις της τάξης 7% έως 8%, κάτι που θα αναπροσαρμοστεί με βάση και τη ζήτηση.
Το κόστος για την Aegean Airlines θα ήταν υπερδιπλάσιο αν η εταιρεία δεν είχε καλύψει μέσω hedging περίπου το 60% των αναγκών της σε καύσιμα για το 2026. Ωστόσο, το υπόλοιπο 40% προμηθεύεται στις σημερινές τιμές, γεγονός που επιβαρύνει αισθητά τα οικονομικά αποτελέσματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα αεροπορικά καύσιμα, από περίπου 700 δολάρια/τόνο πριν από την κρίση, διαμορφώνονται πλέον μεταξύ 1.400 και 1.800 δολαρίων.
Η στρατηγική της Aegean εστιάζει πλέον στην εξεύρεση ισορροπίας: να περάσει μέρος του αυξημένου κόστους στις τιμές των εισιτηρίων, χωρίς όμως να υπονομευτεί η ταξιδιωτική κίνηση, σε μια περίοδο όπου ο τουρισμός παραμένει κρίσιμος παράγοντας για τα έσοδα. Αλλωστε, οι τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων αποτελούν συνάρτηση πολλών παραμέτρων. Δεν εξαρτώνται μόνο από το κόστος των καυσίμων, αλλά και από τη ζήτηση, τη διαθεσιμότητα θέσεων, την εποχικότητα, καθώς και από το πόσο νωρίς πραγματοποιείται η κράτηση.Παρά ταύτα, ολοένα περισσότεροι επιβάτες διαμαρτύρονται για υπερβολικές αυξήσεις, κυρίως σε δρομολόγια μακρινών αποστάσεων.
Οι παρακάμψεις και το κόστος
Οι αεροπορικές εταιρείες αναγκάστηκαν να παρακάμψουν τον εναέριο χώρο του Ιράν, επιλέγοντας μεγαλύτερες διαδρομές μέσω Αιγύπτου, Σαουδικής Αραβίας ή ακόμη και γύρω από την Αφρική. Οι αλλαγές αυτές πρόσθεσαν εκατοντάδες ναυτικά μίλια σε πολλά δρομολόγια, αυξάνοντας τη διάρκεια πτήσεων και το λειτουργικό κόστος.
Η Qantas από την Αυστραλία και η British Airways πλέον εκτελούν το δρομολόγιο Λονδίνο – Μελβούρνη μέσω νότιας Ινδίας και Αφρικής, προσθέτοντας 45-75 λεπτά στο ταξίδι των 12.240 ναυτικών μιλίων. Η ασιατική Cathay Pacific παρακάμπτει για το δρομολόγιο Χονγκ Κονγκ – Λονδίνο την κανονική διαδρομή και επιλέγει εκείνη ανατολικά του Ιράν και του Πακιστάν, προσθέτοντας 35 λεπτά στο ταξίδι και 12% περισσότερη κατανάλωση καυσίμων.
Η επιπλέον απόσταση σημαίνει υψηλότερη κατανάλωση καυσίμων, περισσότερες ώρες εργασίας για τα πληρώματα και αυξημένα λειτουργικά έξοδα, τη στιγμή που οι τιμές jet fuel έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά.
Στην Ευρώπη, τα εισιτήρια σε γραμμές όπωςβέχουν αυξηθεί έως και 76%, ενώ σε πολλά δρομολόγια προς Ασία οι αυξήσεις κυμαίνονται μεταξύ 20% και 40%. Οι επιβάτες στρέφονται πλέον περισσότερο σε πτήσεις με ανταπόκριση για χαμηλότερες τιμές.
Μελέτη του Transport & Environment (T&E) με έδρα τις Βρυξέλλες αναφέρει ότι η άνοδος των τιμών των καυσίμων αεροσκαφών έχει αυξήσει το μέσο κόστος κατά 88 ευρώ (104 δολάρια) για κάθε επιβάτη σε πτήσεις μεγάλων αποστάσεων που αναχωρούν από την Ευρώπη και 29 ευρώ σε πτήσεις εντός Ευρώπη.
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα πτήσης από την Αθήνα στην Ινδονησία μέσω Σιγκαπούρης, η οποία τον Μάρτιο κόστιζε περίπου 800 ευρώ μετ’ επιστροφής, ενώ σήμερα η απλή μετάβαση προς την Ινδονησία έφτασε να τιμολογείται περίπου στα 1.200 ευρώ, ακόμη και μέσω διεθνών εταιρειών χαμηλού κόστους. Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση επιβάτη από την Αυστραλία για την Ελλάδα, ο οποίος την πρώτη εβδομάδα της κρίσης χρειάστηκε να καταβάλει 12.000 ευρώ για να επιστρέψει, όταν πριν από την αναταραχή το ίδιο εισιτήριο σε business class θέση κόστιζε περίπου 6.000 ευρώ.
Την ίδια στιγμή αστρονομικά είναι και τα ποσά που υπολογίζει να καταβάλλει η αμερικανική Delta για καύσιμα που υπολογίζονται σε 2 δισ. δολάρια για τη φετινή χρονιά, ενώ για 11 δισ.έχει προειδοποιήσει η United!
Βροχή ανατιμήσεων
Για να περιορίσουν επομένως το κόστος, πολλές αεροπορικές εταιρείες περικόπτουν δρομολόγια, αναστέλλουν εποχικές πτήσεις και αυξάνουν ναύλους και επιπλέον χρεώσεις. Η Air France-KLM σχεδιάζει αυξήσεις στα εισιτήρια μεγάλων αποστάσεων, ενώ η θυγατρική KLM ανακοίνωσε ακύρωση 160 ευρωπαϊκών πτήσεων τον επόμενο μήνα.
Η Lufthansa προχωρά σε ακόμη πιο δραστικά μέτρα, τερματίζοντας 20.000 δρομολόγια μικρών αποστάσεων έως τον Οκτώβριο, με στόχο εξοικονόμηση άνω των 40.000 μετρικών τόνων καυσίμων.
Στην Ασία, η AirAsia X ανακοίνωσε μείωση κατά 10% των πτήσεων του ομίλου και προσαύξηση περίπου 20% στα καύσιμα, ενώ η Air India αλλάζει τη χρέωση καυσίμων από σταθερή σε σύστημα που βασίζεται στην απόσταση. Στο ζήτημα των αεροπορικών καυσίμων αναφέρθηκε τις προηγούμενες μέρες από το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, προειδοποιώντας ότι αν συνεχιστεί το μπλόκο στα Στενά του Ορμούζ, είναι θέμα χρόνου να προκληθούν σοβαρές διαταραχές στον εφοδιασμό πετρελαίου και προϊόντων, νέα άνοδος των τιμών ενέργειας, πληθωριστικές πιέσεις και επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Παρατηρητήριο καυσίμων
Ηδη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο της εργαλειοθήκης για την αντιμετώπιση της κρίσης, έχει εισηγηθεί προς τις κυβερνήσεις τη στενή παρακολούθηση της αγοράς καυσίμων. Παράλληλα, δρομολογείται η δημιουργία νέου Παρατηρητηρίου Καυσίμων, το οποίο θα παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα αποθέματα καυσίμων κίνησης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Μέσω του μηχανισμού αυτού θα καθίσταται δυνατός ο έγκαιρος εντοπισμός πιθανών ελλείψεων και η λήψη στοχευμένων μέτρων για τη διασφάλιση της ομαλής τροφοδοσίας της αγοράς.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον τομέα των αερομεταφορών, όπου εξετάζονται τρόποι περιορισμού των επιπτώσεων από τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων.
Τι έρχεται το επόμενο διάστημα
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι οι τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων θα κινηθούν ανοδικά όσο πλησιάζει η κορύφωση της θερινής περιόδου και παραμένει η αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή. Το κόστος καυσίμων αναμένεται να μετακυλιστεί σταδιακά στους επιβάτες, ιδιαίτερα σε δρομολόγια μεγάλων αποστάσεων. Η πορεία της κρίσης θα κρίνει αν η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια ακόμη ενεργειακή δοκιμασία ή αν οι πιέσεις θα αποδειχθούν προσωρινές.
Διαβάστε ακόμη
Η ηλιακή ενέργεια κυριαρχεί και αλλάζει το ενεργειακό μείγμα
ΕΚΤ: Ο Νάγκελ βλέπει αύξηση επιτοκίων τον Ιούνιο εάν δεν βελτιωθεί η εικόνα για τον πληθωρισμό
Ομιλος QnR: Υπερδιπλασιασμός εσόδων σε μία 2ετία – Αύξηση 93,29% στα καθαρά κέρδη
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα