Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές που έχουν προταθεί ποτέ στην ευρωπαϊκή αγορά άνθρακα βάζει σε τροχιά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιχειρώντας να μετατρέψει το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) από έναν μηχανισμό περιβαλλοντικής πολιτικής σε βασικό εργαλείο χρηματοδότησης της βιομηχανικής μετάβασης. Στόχος είναι τα έσοδα που δημιουργεί η τιμολόγηση των εκπομπών να επιστρέφουν πλέον στην πραγματική οικονομία, χρηματοδοτώντας επενδύσεις που θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής και θα επιταχύνουν την απανθρακοποίηση.
Το νέο πακέτο αλλάζει ουσιαστικά τη φιλοσοφία λειτουργίας του ETS. Μέχρι σήμερα, σημαντικό μέρος των πόρων που δημιουργούσε το σύστημα κατευθυνόταν σε διαφορετικές χρήσεις από τα κράτη-μέλη, ενώ αρκετές επιχειρήσεις αξιοποιούσαν τα οφέλη των δωρεάν δικαιωμάτων χωρίς να τα συνδέουν απαραίτητα με νέες επενδύσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με τις προτεινόμενες αλλαγές, η Επιτροπή επιδιώκει να δημιουργήσει έναν άμεσο δεσμό ανάμεσα στα οικονομικά οφέλη του ETS και στη χρηματοδότηση της πράσινης βιομηχανικής μετάβασης.
Τα δωρεάν δικαιώματα αποκτούν νέους όρους
Κεντρικός άξονας της μεταρρύθμισης είναι η αλλαγή στον τρόπο αξιοποίησης των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών που λαμβάνουν οι επιχειρήσεις.
Η δωρεάν κατανομή δεν καταργείται, αλλά από εδώ και στο εξής θα συνοδεύεται από αυστηρότερες υποχρεώσεις. Οι επιχειρήσεις που θα συνεχίσουν να επωφελούνται από το καθεστώς και μετά το 2030 θα πρέπει να επανεπενδύουν το σύνολο της οικονομικής αξίας που προκύπτει από τα δικαιώματα αυτά σε έργα απανθρακοποίησης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η νέα προσέγγιση επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα φαινόμενο που είχε παρατηρηθεί τα προηγούμενα χρόνια, όταν μέρος των επιχειρήσεων αξιοποιούσε τα οικονομικά οφέλη του συστήματος χωρίς αυτά να μεταφράζονται σε νέες παραγωγικές επενδύσεις στην Ευρώπη.
Παράλληλα, αλλάζουν και οι υποχρεώσεις των κρατών-μελών. Η Επιτροπή προτείνει το 50% των εθνικών εσόδων που προέρχονται από το ETS να κατευθύνεται υποχρεωτικά στη χρηματοδότηση έργων πράσινης μετάβασης και εκσυγχρονισμού της βιομηχανίας.
Νέα χρηματοδοτικά εργαλεία 130 δισ. ευρώ
Η μεταρρύθμιση συνοδεύεται από σημαντική ενίσχυση των διαθέσιμων κεφαλαίων για επενδύσεις.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η δημιουργία της νέας Industrial Decarbonisation Bank, η οποία θα διαθέτει χρηματοδοτική ισχύ 100 δισ. ευρώ, με αποστολή να στηρίξει μεγάλης κλίμακας έργα που μειώνουν το ανθρακικό αποτύπωμα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Παράλληλα, προβλέπεται η ενεργοποίηση του ETS Investment Booster, ενός νέου επενδυτικού μηχανισμού ύψους 30 δισ. ευρώ, ο οποίος θα λειτουργήσει έως το τέλος της δεκαετίας με στόχο την επιτάχυνση ιδιωτικών και δημόσιων επενδύσεων.
Η φιλοσοφία της Επιτροπής είναι ότι τα έσοδα από την τιμολόγηση του άνθρακα δεν πρέπει να περιορίζονται στην είσπραξη φόρων ή δημοσίων εσόδων, αλλά να λειτουργούν ως μοχλός για την κινητοποίηση πολύ μεγαλύτερων ιδιωτικών κεφαλαίων.
Από περιβαλλοντικό εργαλείο σε βιομηχανική στρατηγική
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι το ETS έχει ήδη επιτύχει σημαντικά αποτελέσματα, συμβάλλοντας στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά περίπου 50% από το 2005 και δημιουργώντας εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ εσόδων.
Ωστόσο, θεωρεί ότι η αποτελεσματικότητα του συστήματος περιορίστηκε από τον τρόπο αξιοποίησης αυτών των πόρων. Μόνο μικρό μέρος των εσόδων κατευθύνθηκε τελικά στη βιομηχανική απανθρακοποίηση, ενώ αρκετές επιχειρήσεις μετέφεραν επενδύσεις εκτός Ευρώπης.
Η νέα πρόταση επιδιώκει να αντιστρέψει αυτή την εικόνα, μετατρέποντας το ETS σε βασικό εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής, ικανό να κινητοποιήσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ νέων επενδύσεων μέσα στα επόμενα χρόνια.
Επέκταση σε ναυτιλία, αεροπορία και απόβλητα
Οι αλλαγές δεν περιορίζονται στον μεταποιητικό τομέα.
Στη ναυτιλία προτείνεται η ενίσχυση των πόρων που επιστρέφουν στον κλάδο, καθώς και η διεύρυνση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής με περισσότερα λιμάνια της Νότιας Μεσογείου και του Ηνωμένου Βασιλείου. Στόχος είναι να περιοριστούν τα φαινόμενα παράκαμψης του συστήματος μέσω αλλαγής λιμένων προσέγγισης.
Σημαντικές αλλαγές προωθούνται και στις αερομεταφορές. Από το 2029, η τιμολόγηση των εκπομπών προβλέπεται να καλύπτει όλες τις πτήσεις που προσγειώνονται σε ακτίνα έως 5.000 χιλιομέτρων από το γεωγραφικό κέντρο της Ευρώπης, ενώ για πρώτη φορά στο ETS εντάσσονται και τα ιδιωτικά αεροσκάφη.
Παράλληλα, η Επιτροπή εισηγείται την ένταξη της αποτέφρωσης αστικών αποβλήτων στο σύστημα, επιδιώκοντας να ενισχύσει την ανακύκλωση και την κυκλική οικονομία μέσω ισχυρότερων οικονομικών κινήτρων.
Η απανθρακοποίηση ως οικονομική και γεωπολιτική επιλογή
Η νέα στρατηγική συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια της Ευρώπης να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση και να ενισχύσει την οικονομική της ανθεκτικότητα.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, η πράσινη μετάβαση δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά και ως βασικός παράγοντας οικονομικής ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής αυτονομίας.
Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η έντονη μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας ανέδειξαν, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, το υψηλό κόστος της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η αύξηση των ενεργειακών δαπανών χωρίς αντίστοιχη αύξηση της διαθέσιμης ενέργειας θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία.
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού της οικονομίας και η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής καθαρής ενέργειας αποτελούν προϋποθέσεις τόσο για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα όσο και για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το νέο μοντέλο ανάπτυξης
Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση σηματοδοτεί μια συνολικότερη αλλαγή στη φιλοσοφία της ευρωπαϊκής πολιτικής για το κλίμα. Η μείωση των εκπομπών παραμένει βασικός στόχος, όμως πλέον συνδέεται άμεσα με την παραγωγική ανασυγκρότηση, την προσέλκυση επενδύσεων και τη δημιουργία νέας βιομηχανικής δυναμικής.
Εάν οι προτάσεις εγκριθούν από τα κράτη-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το ETS θα αποκτήσει πολύ ευρύτερο ρόλο από εκείνον που είχε μέχρι σήμερα. Δεν θα αποτελεί μόνο έναν μηχανισμό κοστολόγησης του άνθρακα, αλλά και το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για τη μετάβαση της ευρωπαϊκής οικονομίας σε ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, με χαμηλότερες εκπομπές, μεγαλύτερη ενεργειακή αυτάρκεια και ισχυρότερη βιομηχανική βάση.
Διαβάστε ακόμη
Από τους 13 τόνους κοκαΐνης στη Wall Street – Δίκτυο με bitcoin και επαύλεις στο Ντουμπάι (pics+vid)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα