Ο φετινός χειμώνας φέρνει μια διαφορετική δοκιμασία για τα ελληνικά νοικοκυριά: το πρόβλημα δεν είναι αν θα υπάρχει αρκετή ενέργεια, αλλά πόσο ακριβά θα την πληρώνουν. Η παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή, οι υψηλές διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου και οι πιέσεις στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού δημιουργούν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον για τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Η Ελλάδα εμφανίζεται καλύτερα προετοιμασμένη απέναντι στον κίνδυνο ελλείψεων, χάρη στις διαφοροποιημένες ενεργειακές προμήθειες, τις υποδομές φυσικού αερίου και τη σημαντική συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών στην ηλεκτροπαραγωγή. Ωστόσο, η ενεργειακή επάρκεια δεν συνεπάγεται και προσιτές τιμές, ιδιαίτερα όταν οι διεθνείς αγορές εξακολουθούν να επηρεάζονται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Το βασικό ερώτημα πλέον είναι πόσο αποτελεσματικά μπορούν να περιοριστούν οι ανατιμήσεις και ποιο μέρος της επιβάρυνσης θα απορροφηθεί από τις κυβερνητικές παρεμβάσεις.
Η ακρίβεια φτάνει στην αντλία και στη θέρμανση
Η πίεση γίνεται ήδη αισθητή στις καθημερινές μετακινήσεις. Η μέση τιμή της απλής αμόλυβδης έχει διαμορφωθεί στα 2,203 ευρώ το λίτρο, ενώ το ντίζελ κίνησης βρίσκεται στα 2,145 ευρώ και το υγραέριο κίνησης στα 1,075 ευρώ.
Οι αυξήσεις αυτές δεν επιβαρύνουν μόνο τους οδηγούς. Το υψηλότερο κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων επηρεάζει την εφοδιαστική αλυσίδα, περιορίζει τα περιθώρια των επιχειρήσεων και δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Η επόμενη μεγάλη δοκιμασία αφορά το πετρέλαιο θέρμανσης. Στην προσπάθεια συγκράτησης του κόστους αναμένεται να συμβάλουν και τα διυλιστήρια. Ωστόσο, το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τις διεθνείς τιμές και την πορεία της κρίσης.
Οι επιδοτήσεις μπορούν να περιορίσουν την άμεση επιβάρυνση, αλλά δύσκολα εξουδετερώνουν πλήρως τις συνέπειες μιας παρατεταμένης ανόδου των ενεργειακών τιμών.
Ρεύμα: Οι ΑΠΕ συγκρατούν τις πιέσεις, αλλά το φυσικό αέριο καθορίζει το κόστος
Η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν μένει ανεπηρέαστη από τη διεθνή αναταραχή. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει του χειμώνα, καθώς η αυξημένη ζήτηση για θέρμανση μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τις πιέσεις στην αγορά.
Το σημαντικότερο αντίβαρο είναι η υψηλή συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σε πρόσφατη ημερήσια καταγραφή, οι ΑΠΕ κάλυψαν το 47,65% του ηλεκτροπαραγωγικού μείγματος, έναντι 29,56% του φυσικού αερίου.
Η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές περιορίζει την ανάγκη χρήσης ακριβότερων καυσίμων, χωρίς όμως να εξαλείφει την επίδραση του φυσικού αερίου στη διαμόρφωση των χονδρεμπορικών τιμών.
Μεσοπρόθεσμα, καθοριστική αναμένεται να είναι η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Οι μπαταρίες μπορούν να επιτρέψουν μεγαλύτερη αξιοποίηση της παραγωγής από ΑΠΕ και να περιορίσουν την εξάρτηση από συμβατικές μονάδες κατά τις ώρες υψηλής ζήτησης.
Πρόκειται, ωστόσο, για λύση που απαιτεί χρόνο και επενδύσεις, επομένως δεν μπορεί να προσφέρει άμεση προστασία από τις φετινές ανατιμήσεις.
Τα ελληνικά διυλιστήρια και το πλεονέκτημα του ενεργειακού εφοδιασμού
Παρά το δυσμενές περιβάλλον τιμών, η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα ως προς την ασφάλεια εφοδιασμού.
Οι επενδύσεις εκσυγχρονισμού έχουν προσφέρει στα ελληνικά διυλιστήρια τη δυνατότητα επεξεργασίας διαφορετικών τύπων αργού πετρελαίου, επιτρέποντας μεγαλύτερη ευελιξία στην επιλογή προμηθευτών.
Επιπλέον, περίπου το 75% των εισαγόμενων ποσοτήτων πετρελαίου επεξεργάζεται και επανεξάγεται, γεγονός που δημιουργεί περιθώρια προσαρμογής εφόσον απαιτηθεί να δοθεί προτεραιότητα στην εγχώρια κατανάλωση.
Σε ένα ακραίο σενάριο διαταραχής, ο περιορισμός των εξαγωγών πετρελαϊκών προϊόντων θα μπορούσε να ενισχύσει τη διαθεσιμότητα καυσίμων στην ελληνική αγορά.
Αντίστοιχα, στο φυσικό αέριο, οι υφιστάμενες υποδομές και οι συμφωνίες προμήθειας ενισχύουν τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, μέσω του οποίου η Ελλάδα αναβαθμίζει τον ρόλο της ως ενεργειακή πύλη προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η γεωγραφική θέση και οι ενεργειακές υποδομές της χώρας προσφέρουν έτσι ένα πρόσθετο επίπεδο ασφάλειας, χωρίς όμως να την απομονώνουν από τις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών.
Ο δύσκολος χειμώνας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Το μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει η συσσώρευση επιβαρύνσεων. Τα νοικοκυριά καλούνται να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα υψηλότερες δαπάνες μετακίνησης, θέρμανσης και ηλεκτρικού ρεύματος, ενώ οι επιχειρήσεις βλέπουν το λειτουργικό τους κόστος να αυξάνεται.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να δημιουργήσει αναχώματα με στοχευμένες παρεμβάσεις στα καύσιμα και μέτρα στήριξης της ενεργοβόρου βιομηχανίας. Ωστόσο, η διάρκεια της ενεργειακής αναταραχής θα καθορίσει το πραγματικό ύψος του λογαριασμού.
Για την ελληνική οικονομία, η πρόκληση είναι διπλή: να διατηρηθεί η ασφάλεια εφοδιασμού και παράλληλα να αποτραπεί η μετατροπή της ενεργειακής ακρίβειας σε έναν νέο, επίμονο κύκλο ανατιμήσεων.
Το πρώτο ζητούμενο φαίνεται προς το παρόν διασφαλισμένο. Το δεύτερο παραμένει ανοιχτό, με τα νοικοκυριά να προετοιμάζονται για έναν χειμώνα στον οποίο η ενέργεια θα υπάρχει, αλλά η οικονομική της προσιτότητα θα αποτελεί το μεγάλο στοίχημα.