Η νέα εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία αναταραχή στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Εξελίσσεται σε έναν ισχυρό παράγοντα οικονομικής πίεσης, με συνέπειες που επεκτείνονται από τις αντλίες των πρατηρίων και τα ράφια των σούπερ μάρκετ μέχρι τις δόσεις των στεγαστικών δανείων.
Με το Brent να κινείται στα 111,7 δολάρια, σύμφωνα με την τιμή αναφοράς, και το φυσικό αέριο στην Ευρώπη και την Ασία να παραμένει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν νέο κύκλο ενεργειακού πληθωρισμού.
Ο πόλεμος στο Ιράν και οι διαταραχές στον εφοδιασμό εντείνουν την αβεβαιότητα, τη στιγμή που επιχειρήσεις και καταναλωτές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες προηγούμενων ανατιμήσεων. Η ενέργεια μετατρέπεται ξανά σε κεντρικό παράγοντα διαμόρφωσης του κόστους ζωής, με επιπτώσεις στην κατανάλωση, στην παραγωγή και στις επενδύσεις.
Η ενεργειακή κρίση μεταφέρεται σε ολόκληρη την οικονομία
Το πρώτο και πιο άμεσο πλήγμα καταγράφεται στις μεταφορές. Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου συμπαρασύρει τα καύσιμα, επιβαρύνοντας όχι μόνο τους οδηγούς αλλά και τις επιχειρήσεις που εξαρτώνται από την οδική μεταφορά εμπορευμάτων.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, η μέση τιμή του ντίζελ στη Βρετανία έφθασε για πρώτη φορά τις 2 λίρες ανά λίτρο, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε αγγίξει τα 6,53 δολάρια ανά γαλόνι τον Σεπτέμβριο.
Το πρόβλημα αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις επειδή το ντίζελ αποτελεί βασικό καύσιμο για φορτηγά, αγροτικά μηχανήματα και βιομηχανικές δραστηριότητες. Κάθε αύξηση μεταφέρεται σταδιακά στο τελικό κόστος των προϊόντων, δημιουργώντας αλυσιδωτές πιέσεις σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Η εικόνα επιβεβαιώνεται από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA). Στην έκθεση του Οκτωβρίου, ο οργανισμός εκτιμά ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα μειωθεί κατά 5,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2026, ενώ επισημαίνει ότι οι περιορισμένες εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία διατηρούν ασφυκτικές συνθήκες στην αγορά ντίζελ.
Μάλιστα, οι διεθνείς τιμές χονδρικής του συγκεκριμένου καυσίμου είχαν ξεπεράσει τα 200 δολάρια το βαρέλι τον Σεπτέμβριο, αποτυπώνοντας το μέγεθος της ανισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Ακριβότερα τρόφιμα, συσκευασίες και καταναλωτικά προϊόντα
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στις μετακινήσεις. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος επηρεάζει κάθε στάδιο της παραγωγής τροφίμων, από τη λειτουργία των αγροτικών μηχανημάτων και την παραγωγή λιπασμάτων μέχρι τη μεταποίηση, την ψύξη και τη διανομή.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η τιμή του φυσικού αερίου, καθώς αποτελεί κρίσιμη πρώτη ύλη για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων. Όταν το κόστος τους αυξάνεται, οι παραγωγοί είτε απορροφούν μέρος της επιβάρυνσης είτε τη μεταφέρουν στις τιμές πώλησης.
Τα τελευταία στοιχεία του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) αποτυπώνουν ήδη τις πιέσεις. Ο παγκόσμιος δείκτης τιμών τροφίμων διαμορφώθηκε τον Σεπτέμβριο στις 136 μονάδες, σημειώνοντας άνοδο 1,5% σε μηνιαία βάση και 5,8% σε ετήσια. Στα δημητριακά, η ετήσια αύξηση έφθασε το 17,2%.
Πρόσθετη επιβάρυνση δημιουργεί η συσκευασία. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτελούν πρώτες ύλες για πλαστικά, συνθετικά υφάσματα και πλήθος βιομηχανικών προϊόντων.
Σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων MAT, οι συσκευασίες αντιστοιχούν συνήθως στο 5% έως 15% του κόστους παραγωγής ενός προϊόντος παντοπωλείου. Επομένως, ακόμη και επιχειρήσεις που δεν καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας άμεσα επηρεάζονται από τις ανατιμήσεις των υλικών και των μεταφορικών.
Από τους λογαριασμούς θέρμανσης στις δόσεις των δανείων
Με τον χειμώνα να πλησιάζει στο βόρειο ημισφαίριο, η ενεργειακή κρίση αποκτά ακόμη μία διάσταση: το κόστος θέρμανσης.
Στην πολιτεία της Νέας Υόρκης, οι λογαριασμοί εκτιμάται ότι θα αυξηθούν κατά 47% σε ετήσια βάση, σύμφωνα με την National Energy Assistance Directors Association. Στη Βρετανία, όπου το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται ευρέως για οικιακή θέρμανση, οι αυξήσεις ενδέχεται να φθάσουν το 10%, σύμφωνα με εκτιμήσεις της EnergyUK.
Ωστόσο, η πιο σύνθετη επίπτωση αφορά τη νομισματική πολιτική. Η ακριβή ενέργεια τροφοδοτεί τον πληθωρισμό, περιορίζοντας την ευχέρεια των κεντρικών τραπεζών να μειώσουν τα επιτόκια. Εφόσον οι αυξήσεις των τιμών αποκτήσουν διάρκεια, ενδέχεται να απαιτηθεί διατήρηση αυστηρότερων χρηματοδοτικών συνθηκών.
Όπως επισημαίνει η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), οι ενεργειακές αναταράξεις μπορούν να επηρεάσουν τον πληθωρισμό τόσο άμεσα όσο και μέσω δευτερογενών επιδράσεων, γεγονός που περιπλέκει τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.
Στην Αυστραλία, η αύξηση των στεγαστικών επιτοκίων από 5,5% σε 6,2% ανεβάζει κατά περίπου 3.900 δολάρια Αυστραλίας ετησίως τις αποπληρωμές ενός τυπικού δανείου 731.000 δολαρίων Αυστραλίας με διάρκεια 30 ετών.
Στις ΗΠΑ, η άνοδος των επιτοκίων των 30ετών στεγαστικών δανείων από περίπου 6,1% σε 7,5% περιορίζει την αγοραστική δυνατότητα των νοικοκυριών και επιβαρύνει τη δραστηριότητα στην αγορά κατοικίας.
Ο κίνδυνος ενός παρατεταμένου οικονομικού σοκ
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την παγκόσμια οικονομία δεν είναι αποκλειστικά το σημερινό ύψος των τιμών, αλλά η πιθανότητα να παραμείνουν αυξημένες για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ο επικεφαλής του IEA, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποίησε στις 26 Οκτωβρίου ότι οι ενεργειακές αγορές ενδέχεται να μην επιστρέψουν στα προπολεμικά επίπεδα ούτε το 2027.
Την ίδια στιγμή, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει επισημάνει ότι οι κυβερνητικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας περιορίζουν τα δημοσιονομικά περιθώρια, ιδιαίτερα σε χώρες με υψηλό χρέος.
Διαμορφώνεται έτσι ένας φαύλος κύκλος: ακριβότερη ενέργεια, υψηλότερο κόστος παραγωγής, επίμονος πληθωρισμός και αυξημένες δανειακές επιβαρύνσεις.
Για τα νοικοκυριά, το αποτέλεσμα είναι η περαιτέρω συρρίκνωση του διαθέσιμου εισοδήματος. Για τις επιχειρήσεις, η συμπίεση των περιθωρίων κέρδους και η αναβολή επενδύσεων.
Και για την παγκόσμια οικονομία, ο κίνδυνος είναι μια περίοδος κατά την οποία η ανάπτυξη επιβραδύνεται, αλλά οι τιμές παραμένουν υψηλές. Το πετρέλαιο των 110 δολαρίων δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας. Έχει εξελιχθεί σε δοκιμασία για την ανθεκτικότητα του διεθνούς οικονομικού συστήματος.