Στα όρια της φαντασίας φαίνεται να κινείται η τελευταία ανακάλυψη του James Webb Space Telescope, καθώς οι παρατηρήσεις του αποκάλυψαν έναν εξωπλανήτη που αψηφά σχεδόν κάθε καθιερωμένο μοντέλο πλανητικής εξέλιξης. Πρόκειται για έναν κόσμο τόσο ακραίο, ώστε –σύμφωνα με τους επιστήμονες– «δεν θα έπρεπε καν να υπάρχει» με βάση όσα γνωρίζαμε έως σήμερα.

Ο εξωπλανήτης TOI-561 b ανήκει στην κατηγορία των λεγόμενων «υπερ-Γαιών», αλλά κάθε άλλο παρά θυμίζει τον πλανήτη μας. Η επιφάνειά του εκτιμάται ότι καλύπτεται από ωκεανούς λιωμένου μάγματος, ενώ περιβάλλεται από μια πυκνή ατμόσφαιρα υπέρθερμων αερίων. Τα χαρακτηριστικά του αιφνιδίασαν την επιστημονική κοινότητα, καθώς δεν συμβαδίζουν με κανένα γνωστό πρότυπο σχηματισμού πλανητών, όπως επισημαίνει το LiveScience.

«Τα δεδομένα αυτά γεννούν περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντούν», δήλωσε η επιστήμονας της NASA Τζοάνα Τέσκε, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.

Ένας κόσμος-κόλαση με τροχιά 11 ωρών

Ο TOI-561 b βρίσκεται περίπου 280 έτη φωτός μακριά από τη Γη, στον αστερισμό του Εξάντα, και έχει ακτίνα περίπου 1,4 φορές μεγαλύτερη από αυτή της Γης. Περιφέρεται γύρω από το άστρο του –ελαφρώς μικρότερο και ψυχρότερο από τον Ήλιο– ολοκληρώνοντας μια πλήρη τροχιά σε μόλις 11 ώρες. Η απόστασή του από το άστρο είναι μόλις το ένα τεσσαρακοστό της απόστασης Ερμή–Ήλιου, γεγονός που τον κατατάσσει στους εξαιρετικά σπάνιους εξωπλανήτες υπερμικρής περιόδου.

Ο πλανήτης είναι παλιρροϊκά «κλειδωμένος»: η μία πλευρά του αντικρίζει διαρκώς το άστρο, ενώ η άλλη παραμένει βυθισμένη στο μόνιμο σκοτάδι, δημιουργώντας ακραίες θερμικές αντιθέσεις.

Η πρώτη μεγάλη έκπληξη αφορά την πυκνότητά του, η οποία είναι ασυνήθιστα χαμηλή. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει ότι σχηματίστηκε κάτω από συνθήκες εντελώς διαφορετικές από εκείνες που επικράτησαν στο Ηλιακό Σύστημα. Όπως αναφέρει η ομάδα της Τέσκε στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Astrophysical Journal Letters, ο TOI-561 b περιφέρεται γύρω από ένα ιδιαίτερα γηραιό άστρο, ηλικίας περίπου διπλάσιας από του Ήλιου, φτωχό σε σίδηρο και ενταγμένο στον «παχύ δίσκο» του Γαλαξία. «Ο πλανήτης πρέπει να σχηματίστηκε σε ένα χημικό περιβάλλον εντελώς διαφορετικό από αυτό που γνωρίζουμε», σημειώνει η Τέσκε.

Το θερμικό παράδοξο

Η μεγαλύτερη ανατροπή προήλθε από τις μετρήσεις του φασματογράφου NIRSpec του James Webb. Παρατηρώντας τη μείωση της φωτεινότητας όταν ο πλανήτης περνούσε πίσω από το άστρο του, οι επιστήμονες υπολόγισαν τη θερμοκρασία της φωτεινής πλευράς του. Με βάση την ελάχιστη απόστασή του, ένας «γυμνός» βραχώδης πλανήτης θα έπρεπε να αγγίζει τους 2.700 βαθμούς Κελσίου. Ωστόσο, οι μετρήσεις έδειξαν περίπου 1.800 βαθμούς.

Η διαφορά αυτή οδήγησε τους ερευνητές να αποκλείσουν εναλλακτικά σενάρια και να καταλήξουν σε μία απροσδόκητη εξήγηση: ο TOI-561 b διαθέτει παχιά ατμόσφαιρα.

Μια ατμόσφαιρα που δεν θα έπρεπε να υπάρχει

Η ύπαρξη ατμόσφαιρας σε έναν τόσο κοντινό στο άστρο του πλανήτη θεωρείται σχεδόν αδύνατη, καθώς η έντονη ακτινοβολία θα έπρεπε να την έχει απομακρύνει εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι πρόκειται για μια ατμόσφαιρα πλούσια σε πτητικές ουσίες, με ισχυρούς ανέμους που μεταφέρουν θερμότητα από τη φωτεινή στη σκοτεινή πλευρά.

Υδρατμοί ενδέχεται να απορροφούν μέρος της υπέρυθρης ακτινοβολίας, ενώ λαμπερά νέφη από πυριτικά άλατα –υλικά βασικά για τα πετρώματα της Γης– θα μπορούσαν να ανακλούν σημαντικό ποσοστό του φωτός του άστρου. «Χρειαζόμαστε μια εξαιρετικά πυκνή και πλούσια σε πτητικά στοιχεία ατμόσφαιρα για να εξηγήσουμε όσα βλέπουμε», υπογράμμισε η Αντζάλι Πιέτ, συν-συγγραφέας της μελέτης.

Παρότι ο TOI-561 b είναι ένας εχθρικός, αφιλόξενος κόσμος, η μελέτη του έχει τεράστια σημασία. Η ανάλυση τέτοιων ακραίων ατμοσφαιρών αποτελεί βασικό σκέλος της αποστολής του James Webb και μπορεί να φωτίσει το πώς σχηματίζονται οι πλανήτες – και, μακροπρόθεσμα, πώς ίσως εντοπιστούν κόσμοι που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ζωή.

Διαβάστε ακόμη

Alphabet: Άγγιξε τα 4 τρισ. δολάρια με όπλο την τεχνητή νοημοσύνη

Ραγδαία άνοδος των περιστατικών θαλάσσιας πειρατείας το 2025

Σπάνιες γαίες: Η Κίνα εντείνει ελέγχους στις εξαγωγές προς την Ιαπωνία

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα