Κάθε φορά που η Μέση Ανατολή μπαίνει σε τροχιά έντασης, οι διεθνείς ενεργειακές αγορές αντιδρούν σχεδόν αντανακλαστικά. Οι τιμές των καυσίμων ανεβαίνουν, οι αγορές προεξοφλούν ελλείψεις και οι κυβερνήσεις προετοιμάζονται για ένα ακόμη κύμα ενεργειακού κόστους. Η πρόσφατη κρίση στην περιοχή δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύτηκαν στα 120 δολ. το βαρέλι ενώ οι τιμές του  φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατέγραψαν άνοδο 60% αναζωπυρώνοντας τις επιπτώσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Ωστόσο, αυτή τη φορά η εικόνα δεν ήταν παντού η ίδια. Παρά τη διεθνή αναταραχή, η ελληνική χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εμφάνισε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Οι τιμές στην αγορά επόμενης ημέρας (χονδρεμπορική αγορά) παρέμειναν σε συγκρατημένα επίπεδα, την ώρα που βαλιστικοί πύραλοι και drones έπλητταν νευραλγικές υποδομές του Περσικού κόλπου. «Ο άνεμος και ο ήλιος δεν χρειάζεται να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ», σχολιάζουν δεικτικά οι εκπρόσωποι της πράσινης μετάβασης.

Η εξήγηση βρίσκεται σε έναν παράγοντα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια αντιμετωπιζόταν κυρίως ως περιβαλλοντική επιλογή και μέτρο κατά της κλιματικής αλλαγής: την ταχεία ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Σήμερα, η εγκατεστημένη ισχύς των ΑΠΕ στην Ελλάδα, μια μεσογειακή χώρα προικισμένη με ήλιο και άνεμο προσεγγίζει τα 18 GW (11,9 GW φωτοβολταϊκά και 5,58 GW αιολικά), έχοντας το τελευταίο 12μηνο αυξηθεί κατά 2,8 GW.
Σε συνδυασμό με την αυξημένη υδροηλεκτρική παραγωγή, η πράσινη ενέργεια λειτούργησε ως ένα ισχυρό «αντίβαρο» στις πιέσεις που δημιουργεί η άνοδος των τιμών των ορυκτών καυσίμων, περιορίζοντας τον αντίκτυπο της γεωπολιτικής κρίσης στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα. Αν μάλιστα υπήρχε στο ηλεκτρικό σύστημα κρίσιμη μάζα μπαταριών για την αποθήκευση της πλεονάζουσας ενέργειας, η εικόνα της αγοράς θα ήταν πολύ καλύτερη και για περισσότερες ώρες μέσα στην μέρα.

Η άνοδος του φυσικού αερίου

Η πρόσφατη επίθεση στο Ιράν οδήγησε σε έντονη κινητικότητα τις διεθνείς αγορές καυσίμων. Οι τιμές του φυσικού αερίου στο ευρωπαϊκό χρηματιστήριο κατέγραψαν σημαντική άνοδο, φτάνοντας ακόμη και τα 66 ευρώ/μεγαβατώρα, σχεδόν διπλάσια από τα περίπου 32 ευρώ που επικρατούσαν πριν από την κλιμάκωση της έντασης.

Παραδοσιακά, μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε σε άμεση και ισχυρή αύξηση του κόστους ηλεκτροπαραγωγής, δεδομένου ότι οι μονάδες φυσικού αερίου αποτελούν βασικό πυλώνα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. Ωστόσο, στην Ελλάδα η εικόνα αποδείχθηκε διαφορετική. Η μέση τιμή για το πρώτο δεκαήμερο του μήνα διαμορφώθηκε περίπου στα 85,5 ευρώ/μεγαβατώρα, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από εκείνο που θα μπορούσε να προκύψει σε μια περίοδο έντονης ενεργειακής αναταραχής.

Οι διακυμάνσεις των τιμών στην Ευρώπη

Τόσο η ελληνική αγορά όσο και οι ευρωπαϊκές (σε μικρότερη κλίμακα) διατήρησαν μια σχετικά σταθερή πορεία στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς τις μεγάλες διακυμάνσεις της περιόδου του 2022 του ρωσο-ουκρανικού πολέμου. Για παράδειγμα, μεταξύ Φεβρουαρίου και του πρώτου δεκαημέρου της κρίσης οι διαφορές δεν ήταν μεγάλες: στη Γερμανία από 96 ευρώ/μεγαβατώρα η χονδρεμπορική αγορά ανέβηκε μετά το χτύπημα στο Ιράν, στα 109 ευρώ, στην Πολωνία από 116 ευρώ σε 106 ευρώ και στη Γαλλία από 46 ευρώ σε 66 ευρώ. Μόνο στην Πορτογαλία, λόγω αυξημένων υδροηλεκτρικών αποθεμάτων, η τιμή από τα 11 ευρώ τον Φεβρουάριο εκτοξεύτηκε στα 57 ευρώ τις πρώτες μέρες του Μαρτίου. Στην Ελλάδα από μία τιμή γύρω στα 80 ευρώ/μεγαβατώρα στα τέλη Φεβρουαρίου, η τιμή διατηρήθηκε μεταξύ 80 και 90 ευρώ/μεγαβατώρα και ξεκίνησε να ανεβαίνει την Πέμπτη 12 Μαρτίου φτάνοντας 108 ευρώ.

Μια προσεκτική ματιά στο χρηματιστήριο ενέργειας αποτυπώνει την επίδραση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στις ημερήσιες διακυμάνσεις. Οι τιμές παρουσιάζουν πλέον πολύ μεγάλες μεταβολές μέσα στο ίδιο 24ωρο, φαινόμενο που έχει ενταθεί λόγω της ανόδου της συμμετοχής των ΑΠΕ στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής αλλά και της αύξησης του κόστους του φυσικού αερίου μετά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές αγορές, όπως στην Ολλανδία, στη Δανία και τη Γερμανία, οι χονδρικές τιμές μεταβάλλονται κατά εκατοντάδες ευρώ ανά μεγαβατώρα μέσα σε λίγες μόνο ώρες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αγορά της Δανίας στις 4 Μαρτίου, όπου οι τιμές επόμενης ημέρας διαμορφώθηκαν περίπου στα 26 ευρώ/μεγαβατώρα στις 2 το μεσημέρι και εκτοξεύτηκαν σχεδόν στα 430 ευρώ το απόγευμα, λιγότερο από 4 ώρες αργότερα.

Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στην Ολλανδία, όπου οι τιμές αυξήθηκαν από περίπου 24 ευρώ σε περίπου 450 ευρώ την ίδια χρονική περίοδο, ενώ μεγάλες διακυμάνσεις σημειώθηκαν επίσης στο Βέλγιο και τη Γερμανία. Αλλά και στην Ελλάδα η εικόνα δεν είναι πολύ διαφορετική. Τις προηγούμενες μέρες το χαρακτηριστικό στοιχείο στην αγορά ήταν οι μηδενικές ή αρνητικές τιμές τις ώρες της αυξημένης ηλιοφάνειας και της ραγδαίας αύξησης τις βραδινές ώρες εξαιτίας της χρήσης του φυσικού αερίου. Οι ημερήσιες διακυμάνσεις ήταν από -3,65 ευρώ η μεγαβατώρα έως 253 ευρώ η μεγαβατώρα.

Το φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τη μεταβαλλόμενη μορφή του ενεργειακού συστήματος. Κατά τις μεσημβρινές ώρες, όταν η παραγωγή από φωτοβολταϊκά είναι υψηλή, οι τιμές συχνά υποχωρούν σε πολύ χαμηλά επίπεδα ή ακόμη και σε αρνητικά, καθώς η ηλιακή ενέργεια εκτοπίζει τις μονάδες φυσικού αερίου. Οταν όμως ο ήλιος δύει και η παραγωγή από ΑΠΕ μειώνεται, το σύστημα στρέφεται εκ νέου στις μονάδες φυσικού αερίου για να καλύψει τη ζήτηση.

Σε περιόδους όπου το φυσικό αέριο είναι ακριβό, όπως συμβαίνει σήμερα λόγω της γεωπολιτικής έντασης, η ενεργοποίηση αυτών των μονάδων οδηγεί σε απότομες αυξήσεις των τιμών. Στη συνέχεια, καθώς υποχωρεί η απογευματινή αιχμή της ζήτησης, οι τιμές αποκλιμακώνονται ξανά.

Οι αναλυτές της αγοράς σημειώνουν ότι η τάση αυτή ενδέχεται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια, καθώς η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας προχωρά ταχύτερα από την ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης, όπως οι μπαταρίες. Με άλλα λόγια, η μεγάλη παραγωγή ενέργειας τις ώρες ηλιοφάνειας δημιουργεί χαμηλές τιμές, ενώ η έλλειψη επαρκούς αποθήκευσης σημαίνει ότι το σύστημα εξακολουθεί να εξαρτάται από μονάδες ορυκτών καυσίμων όταν η παραγωγή από ΑΠΕ μειώνεται.

Ο ρόλος των ΑΠΕ στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, ωστόσο, ο συνδυασμός υψηλής παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας και επαρκών υδροηλεκτρικών αποθεμάτων λειτούργησε ως παράγοντας σταθεροποίησης της αγοράς. Η περίοδος της άνοιξης θεωρείται ιδιαίτερα ευνοϊκή για το ενεργειακό σύστημα, καθώς συνδυάζει αυξημένο αιολικό δυναμικό με ενισχυμένη ηλιοφάνεια. Ταυτόχρονα, οι ταμιευτήρες των υδροηλεκτρικών σταθμών διαθέτουν σημαντικά αποθέματα νερού, επιτρέποντας τη διατήρηση υψηλής παραγωγής.
Οι ΑΠΕ και τα υδροηλεκτρικά καλύπτουν μεγάλο μέρος της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας. Τις τελευταίες περίπου 40 ημέρες, το ποσοστό συμμετοχής τους στο ημερήσιο ενεργειακό μείγμα ξεπέρασε συχνά το 60% ή ακόμη και το 70%. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, μόνο τα φωτοβολταϊκά πάρκα παράγουν κατά τις μεσημβρινές ώρες ισχύ της τάξης των 200 έως 300 μεγαβάτ.

Πιέζουν προς τα κάτω τις τιμές

Καθοριστική συμβολή στη συγκράτηση των τιμών τις τελευταίες εβδομάδες έχουν και τα υδροηλεκτρικά έργα. Οι έντονες βροχοπτώσεις των προηγούμενων μηνών έχουν αυξήσει σημαντικά τα αποθέματα νερού στους ταμιευτήρες, οδηγώντας σε υψηλές στάθμες στα φράγματα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις ενεργοποιείται συχνότερα η διάθεση των λεγόμενων «υποχρεωτικών νερών». Πρόκειται για ποσότητες νερού που πρέπει να απελευθερώνονται για λόγους άρδευσης, ύδρευσης, οικολογικής ισορροπίας των ποταμών αλλά και για την ασφάλεια των φραγμάτων όταν οι ταμιευτήρες πλησιάζουν σε υψηλά επίπεδα πληρότητας.

Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, οι ποσότητες αυτές μπορεί να φτάνουν ακόμη και τις 40.000 MWh ημερησίως μέσω υδροηλεκτρικής παραγωγής. Η παραγωγή αυτή τοποθετείται κυρίως τις βραδινές ώρες, όταν η ζήτηση είναι αυξημένη, συμβάλλοντας έτσι στη συγκράτηση των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά. Με την είσοδο των υδροηλεκτρικών μονάδων στο σύστημα περιορίζεται η ανάγκη για λειτουργία μονάδων φυσικού αερίου, γεγονός που μειώνει την οριακή τιμή συστήματος.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι αντλησιοταμιευτικοί σταθμοί της ΔΕΗ, όπως στη Σφηκιά και στον Θησαυρό. Οταν κατά τη διάρκεια της ημέρας οι τιμές είναι χαμηλές ή ακόμη και μηδενικές -κυρίως λόγω της υψηλής παραγωγής από ΑΠΕ- οι μονάδες είναι σε λειτουργία άντλησης, μεταφέροντας νερό από τον κάτω ταμιευτήρα στον επάνω. Το νερό αυτό χρησιμοποιείται αργότερα για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, συνήθως στις ώρες υψηλότερης ζήτησης.

Η συγκυρία αυτή έχει συμβάλει ώστε το σύστημα να λειτουργεί με μικρότερη εξάρτηση από το φυσικό αέριο, γεγονός που αντανακλάται και στη διαμόρφωση χαμηλότερων τιμών στην αγορά επόμενης ημέρας.

Ωστόσο, σύμφωνα με πηγές της αγοράς, η αυξημένη υδροηλεκτρική παραγωγή ενδέχεται να περιοριστεί προσωρινά μέσα στον Μάρτιο, καθώς οι διαχειριστές παρακολουθούν την εξέλιξη των υδρολογικών συνθηκών. Η παρουσία σημαντικών ποσοτήτων χιονιού στα ορεινά δημιουργεί προσδοκίες για νέες εισροές νερού με την τήξη τους, γεγονός που απαιτεί προσεκτική διαχείριση των ταμιευτήρων.

Γιατί οι ΑΠΕ συγκρατούν τις τιμές

Η επίδραση των ΑΠΕ στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας συνδέεται με δύο βασικά χαρακτηριστικά τους. Το πρώτο είναι το χαμηλό συνολικό κόστος παραγωγής. Για παράδειγμα, ένα σύγχρονο αιολικό πάρκο μπορεί σήμερα να παράγει ηλεκτρική ενέργεια με κόστος γύρω στα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα για τον καταναλωτή, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από εκείνο των μονάδων που χρησιμοποιούν καύσιμα όπως το φυσικό αέριο.

Το δεύτερο -και ακόμη σημαντικότερο- είναι ότι οι ΑΠΕ δεν έχουν ουσιαστικά λειτουργικό κόστος καυσίμου. Ο άνεμος και ο ήλιος είναι δωρεάν πόροι, γεγονός που σημαίνει ότι η παραγωγή τους δεν επηρεάζεται από τις διεθνείς διακυμάνσεις στις τιμές των ενεργειακών εμπορευμάτων.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι όταν αυξάνεται η παραγωγή από ΑΠΕ οι πιο ακριβές μονάδες εκτοπίζονται από την αγορά. Το φαινόμενο αυτό συμπιέζει την τελική τιμή που διαμορφώνεται στο χρηματιστήριο ενέργειας, προσφέροντας ένα σημαντικό όφελος για τους καταναλωτές.

Μια ασφαλιστική δικλίδα για το μέλλον

Η εμπειρία των τελευταίων εβδομάδων επιβεβαιώνει ότι οι ΑΠΕ δεν αποτελούν μόνο ένα εργαλείο αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, αλλά κι έναν κρίσιμο παράγοντα οικονομικής και ενεργειακής σταθερότητας.

Καθώς η συμμετοχή τους στο ενεργειακό μείγμα αυξάνεται, ενισχύεται και η ανθεκτικότητα του συστήματος απέναντι σε διεθνείς κρίσεις. Με απλά λόγια, όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή τόσο μικρότερη είναι η έκθεση των καταναλωτών στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών καυσίμων. Η πρόσφατη ενεργειακή αναταραχή λειτούργησε έτσι ως ένα απτό παράδειγμα του ρόλου που μπορούν να διαδραματίσουν οι ΑΠΕ στο σύγχρονο ενεργειακό σύστημα.

Τη γεωπολιτική μάλιστα διάσταση της ενεργειακής μετάβασης αναδεικνύει σε πρόσφατο άρθρο του και ο νομπελίστας οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν, σχολιάζοντας την ένταση στη Μέση Ανατολή. Οπως σημειώνει, πέρα από τα περιβαλλοντικά οφέλη, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αποκτούν πλέον και μια ακόμη στρατηγική σημασία: την ενεργειακή ασφάλεια. «Ο Τραμπ έχει δημιουργήσει ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ των ΑΠΕ», αναφέρει ο διακεκριμένος οικονομολόγος λέγοντας ότι στη φαρέτρα των επιχειρημάτων υπέρ της πράσινης μετάβασης θα πρέπει να προστεθεί η δυνατότητά τους να μειώσουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
«Σε έναν επικίνδυνο κόσμο είναι απείρως ασφαλέστερο να βασίζεται κανείς στον ήλιο και τον άνεμο παρά σε ορυκτά καύσιμα που πρέπει να μεταφέρονται από μακρινές και συχνά ασταθείς περιοχές», επισημαίνει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι κρίσεις όπως αυτή που εξελίσσεται γύρω από τα Στενά του Ορμούζ -απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και αντίστοιχα LNG- υπενθυμίζουν πόσο ευάλωτο μπορεί να γίνει το ενεργειακό σύστημα όταν εξαρτάται από εισαγόμενα καύσιμα. Και ο γνωστός οικονομολόγος καταλήγει στο άρθρο του: Ο Ντόναλντ Τραμπ ήρωας των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας; Ποιος να το φανταζόταν!

Διαβάστε ακόμη 

Απίστευτα χρήματα για να αγοράσουν σπίτι με θέα στην Ακρόπολη (pics)

10 εντυπωσιακοί ουρανοξύστες που ολοκληρώνονται το 2026

Φορολογικές δηλώσεις 2026: Ο «χάρτης» της ΑΑΔΕ για τα ακίνητα – Οσα πρέπει να ξέρουν οι ιδιοκτήτες για το Ε2

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα