Σε στάδιο κρίσιμων αποφάσεων βρίσκεται η χωροταξική πολιτική της χώρας για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, με την κυβέρνηση να προωθεί σημαντικές αλλαγές που αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα την ανάπτυξη των αιολικών πάρκων στη χώρα. Περιορισμοί με βάση το υψόμετρο, αυστηρότερες εξαιρέσεις σε προστατευόμενες περιοχές και διαφοροποιήσεις μεταξύ νησιών με κριτήριο τον τουρισμό και το αιολικό δυναμικό συνθέτουν ένα νέο τοπίο, το οποίο προκαλεί έντονο προβληματισμό στην αγορά ενέργειας.

Παρότι το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εκτιμά ότι οι εθνικοί στόχοι θα μπορούσαν να επιτευχθούν ακόμη και με τους νέους περιορισμούς και να φτάσουν τα 9,1 GW αιολικά πάρκα έως το 2030, εκπρόσωποι του κλάδου προειδοποιούν ότι η δραστική μείωση των διαθέσιμων περιοχών ενδέχεται να περιορίσει σημαντικά τις πραγματικές επενδυτικές δυνατότητες.
Προσθέτουν, μάλιστα, ότι ο αποκλεισμός περιοχών με υψηλό αιολικό δυναμικό θα στερήσει την αγορά ηλεκτρισμού από φθηνότερη κατά 35% ηλεκτρική ενέργεια σε σχέση με το μέσο αιολικό δυναμικό.

Ο κόφτης στο υψόμετρο αλλάζει τις ισορροπίες

Ενα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα που εξετάζονται είναι η θέσπιση ανώτατου ορίου υψομέτρου για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών.
Σχέδια που έχουν τεθεί στο τραπέζι προβλέπουν περιορισμούς σε υψόμετρα άνω των 1.300 ή 1.500 μέτρων, ενώ άλλες πληροφορίες αναφέρουν ότι έχει εξεταστεί ακόμη και το όριο των 2.000 μέτρων. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην ανάγκη προστασίας ευαίσθητων οικοσυστημάτων και ορεινών περιοχών με υψηλή περιβαλλοντική αξία.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρόβλεψη προκαλεί προβληματισμό στον κλάδο, καθώς σημαντικό μέρος του αιολικού δυναμικού της χώρας εντοπίζεται ακριβώς στις περιοχές μεγάλου υψομέτρου. Η επιβολή οριζόντιου περιορισμού εκτιμάται ότι θα μειώσει δραστικά τον αριθμό των διαθέσιμων θέσεων, περιορίζοντας στην πράξη τις δυνατότητες ανάπτυξης νέων έργων.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που έχουν παρουσιαστεί στο πλαίσιο των τεχνικών συζητήσεων, έχουν διατυπωθεί απόψεις που υποστηρίζουν ότι ακόμη και με τους σχεδιαζόμενους περιορισμούς (Ζώνες Ειδικής Προστασίας-ΖΕΠ, Natura, ψηλά βουνά, νησιά) παραμένει θεωρητικά διαθέσιμος χώρος για περίπου 4.000 μεγαβάτ επιπλέον αιολικών, όταν η υφιστάμενη εγκατεστημένη ισχύς ανέρχεται σε περίπου 5,6 GW. Παράγοντες της αγοράς, ωστόσο, επισημαίνουν ότι οι υπολογισμοί αυτοί είναι θεωρητικοί και δεν λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές αδειοδοτικές και τεχνικές δυσκολίες, οι οποίες περιορίζουν σημαντικά τις περιοχές που μπορούν τελικά να αξιοποιηθούν και χαμηλώνουν αισθητά τον δείκτη επιτυχίας των έργων.

Διαφοροποίηση μεταξύ νησιών: αυστηρότερο πλαίσιο στις Κυκλάδες

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η διαφοροποίηση που φαίνεται να εισάγει το νέο Χωροταξικό μεταξύ των νησιωτικών περιοχών. Σύμφωνα με πληροφορίες από τις συζητήσεις μεταξύ υπουργείου και αγοράς, νησιά με υψηλό αιολικό δυναμικό και χαμηλότερη τουριστική πίεση, όπως η Κάρπαθος, παραμένουν εντός του ενεργειακού σχεδιασμού και θεωρούνται κατάλληλα για την ανάπτυξη νέων έργων.
Αντίθετα, σημαντικά αυστηρότεροι περιορισμοί φαίνεται να εξετάζονται για τις Κυκλάδες, όπου η τουριστική ανάπτυξη αποτελεί κυρίαρχη οικονομική δραστηριότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Μύκονος αναφέρεται ως χαρακτηριστική περίπτωση νησιού όπου η προσθήκη νέων αιολικών εγκαταστάσεων δεν αποτελεί προτεραιότητα, λόγω της ανάγκης προστασίας του τουριστικού προϊόντος και του τοπίου. Η Κρήτη είναι, επίσης, ένα νησί που με βάση και τον προηγούμενο σχεδιασμό του ΥΠΕΝ είχε επιλεγεί για να φιλοξενήσει περισσότερα αιολικά πάρκα, ενώ προσθέτει περιοχές αιολικής προτεραιότητας σε Σέρρες, Κιλκίς, Ιωάννινα, αυξάνοντας παράλληλα τις ανεμογεννήτριες σε Εύβοια (πλην Καρυστίας) και σε Ροδόπη.

«H συζήτηση για απαγορεύσεις ανεμογεννητριών γίνεται για μικρά νησιά με έντονο τουριστικό χαρακτήρα», αναφέρει αρμόδια πηγή που συμμετέχει στις συζητήσεις στο ΥΠΕΝ υπό τον γενικό γραμματέα Ευθύμιο Μπακογιάννη. Στην εξίσωση, όμως, μπαίνουν και περιοχές που δεν έχουν σπουδαίο αιολικό δυναμικό και γι’ αυτές η κατεύθυνση είναι να μη φιλοξενούνται ανεμογεννήτριες και να προτιμούνται περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό ώστε να αποφευχθεί η περιβαλλοντική επιβάρυνση που προκαλούν το άνοιγμα νέων δρόμων και η εγκατάσταση καλωδίων και δικτύων.

Η Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ), σε πρόσφατο υπόμνημα που έστειλε στο ΥΠΕΝ, αναφέρει ότι το Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό δεν πρέπει να εισάγει ρυθμίσεις που έρχονται σε αντίθεση με το Χωροταξικό των ΑΠΕ δημιουργώντας ζώνες αποκλεισμού και γενικές απαγορεύσεις χωρίς συντονισμό και ζητά να αποσαφηνιστούν έννοιες όπως «σύνθετα τουριστικά καταλύματα», «περιοχές ανάπτυξης τουρισμού» κ.ά.
Στο ίδιο υπόμνημα, οι εταιρείες αιολικής ενέργειας ζητούν σαφή κατηγοριοποίηση των αρχαιολογικών χώρων και ορισμό αποστάσεων από τα πάρκα, αλλά και ειδική μεταχείριση για τις βραχονησίδες ώστε να μην αποκλείονται συλλήβδην από τον σχεδιασμό αλλά να σταθμίζονται με βάση την οικολογική τους αξία.

Προστασία για τα ήδη αδειοδοτημένα έργα

Ενα ακόμη κρίσιμο θέμα που θέτει ο κλάδος στο τραπέζι αφορά τα έργα που έχουν ήδη προχωρήσει στη διαδικασία αδειοδότησης. Εκτιμάται ότι περίπου 2 GW αιολικών έργων διαθέτουν ήδη Απόφαση Εγκρισης Περιβαλλοντικών Ορων, γεγονός που δημιουργεί ισχυρές προσδοκίες υλοποίησης.

Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται η πρόβλεψη ειδικού καθεστώτος προστασίας για τα έργα αυτά, ώστε να μην επηρεαστούν αναδρομικά από τους νέους χωροταξικούς περιορισμούς. Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται κρίσιμη για τη διασφάλιση της εμπιστοσύνης των επενδυτών, καθώς η ανάπτυξη ενός αιολικού έργου απαιτεί πολυετείς διαδικασίες αδειοδότησης και σημαντικές επενδύσεις κεφαλαίου.

Οι εξελίξεις στο Χωροταξικό συμπίπτουν με περίοδο επιβράδυνσης της ανάπτυξης των αιολικών έργων. Το 2025 εγκαταστάθηκαν περίπου 350 MW νέας ισχύος, επίπεδο χαμηλότερο από τις δυνατότητες της αγοράς.
Η επιβράδυνση αποδίδεται σε συνδυασμό παραγόντων, όπως η αβεβαιότητα για το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο, οι καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις, οι περιορισμοί του δικτύου και οι ευρύτερες συνθήκες στην αγορά ενέργειας. Το νέο Χωροταξικό αναμένεται να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για τη μελλοντική πορεία του κλάδου, καθώς θα καθορίσει τις περιοχές όπου θα είναι εφικτή η ανάπτυξη νέων έργων.

Το νέο χωροταξικό πλαίσιο βρίσκεται πλέον στο στάδιο της οριστικοποίησης, με στόχο να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση το επόμενο διάστημα και να ακολουθήσει η έκδοση της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης έως το καλοκαίρι.
Ωστόσο, πρόκειται για έναν σύνθετο σχεδιασμό, στον οποίο τίποτα δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ως προς το χρονοδιάγραμμα. Η διαδικασία της διαβούλευσης, οι γνωμοδοτήσεις και οι ενδεχόμενες τροποποιήσεις ενδέχεται να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις, ενώ πρόσθετη πολυπλοκότητα δημιουργεί και η παράλληλη αναμόρφωση του χωροταξικού πλαισίου για τον τουρισμό που έχει μετακινηθεί για το καλοκαίρι.

Τα δύο χωροταξικά πλαίσια συνδέονται άμεσα, καθώς σε πολλές περιοχές -ιδίως σε νησιά με υψηλή τουριστική δραστηριότητα- προκύπτουν αντικρουόμενες χρήσεις γης. Η προτεραιοποίηση του τουρισμού σε κάποιες περιοχές ενδέχεται να περιορίσει περαιτέρω τη δυνατότητα ανάπτυξης αιολικών έργων, καθιστώντας κρίσιμη τη θεσμική ισορροπία μεταξύ των δύο σχεδιασμών.

Κορεσμός και ώριμο pipeline περιορίζουν την ανάγκη αλλαγών στα φωτοβολταϊκά

Σε αντίθεση με τα αιολικά, όπου εξετάζονται σημαντικοί νέοι περιορισμοί ως προς τις επιλέξιμες περιοχές εγκατάστασης, η αγορά φωτοβολταϊκών δεν αναμένει ουσιώδεις αλλαγές από το νέο χωροταξικό πλαίσιο. Οπως επισημαίνουν εκπρόσωποι του κλάδου, ο τομέας ήδη χαρακτηρίζεται από συνθήκες κορεσμού -και σε ορισμένες περιπτώσεις υπερκορεσμού- όσον αφορά τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικού χώρου, καθώς υπάρχει πολύ μεγάλος αριθμός έργων σε εξέλιξη ή σε στάδια ωρίμανσης. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι προκλήσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών συνδέονται περισσότερο με τις δυνατότητες του ηλεκτρικού συστήματος παρά με τη χωροταξική διαθεσιμότητα.

Σύμφωνα με τον Σύμβουλο του Συνδέσμου Εταιρειών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ) Στέλιο Ψωμά, ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη χορηγήσει όρους σύνδεσης για περίπου 9 έως 10 GW φωτοβολταϊκών έργων, τα οποία θεωρούνται ώριμα και αναμένεται να υλοποιηθούν ανεξαρτήτως των νέων χωροταξικών προβλέψεων. Παράλληλα, σημαντικός αριθμός έργων, παρότι δεν διαθέτει ακόμη οριστικούς όρους σύνδεσης, έχει εξασφαλίσει ή του έχει κατανεμηθεί ηλεκτρικός χώρος μέσω ειδικών κατηγοριών, όπως έργα αυτοπαραγωγής και εκτιμάται ότι θα προχωρήσει σταδιακά τα επόμενα χρόνια.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο πρόεδρος του Συνδέσμου Παραγωγών Ενέργειας με Φωτοβολταϊκά (ΣΠΕΦ) Στέλιος Λουμάκης αναφέρει ότι το συνολικό χαρτοφυλάκιο φωτοβολταϊκών έργων που βρίσκεται σε αναμονή ή σε διάφορα στάδια ανάπτυξης προσεγγίζει τα 40 GW, εκ των οποίων περίπου 15 GW θεωρούνται πιο ώριμα και συγκεντρώνουν αυξημένες πιθανότητες υλοποίησης. Οπως τόνισε, αναμένονται 2GW έως 3GW νέα κύματα μεγάλων έργων φωτοβολταϊκών μέσα στο 2026, γεγονός που αναμένεται να αυξήσει περαιτέρω την πίεση στο ηλεκτρικό σύστημα και να καταστήσει τις συνθήκες της αγοράς πιο απαιτητικές για την υλοποίηση νέων επενδύσεων, ιδίως σε ένα περιβάλλον ήδη περιορισμένου διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου.

Ο κ. Ψωμάς επισήμανε επίσης ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, το βασικό ζητούμενο για την αγορά δεν είναι η επέκταση των επιλέξιμων περιοχών, αλλά η βελτίωση της ενσωμάτωσης των έργων στο ηλεκτρικό σύστημα. Στο πλαίσιο αυτό, οι εταιρείες έχουν προτείνει να επιτραπεί η εγκατάσταση μονάδων αποθήκευσης ενέργειας σε γη υψηλής παραγωγικότητας, ιδίως σε εκτάσεις όπου ήδη λειτουργούν φωτοβολταϊκοί σταθμοί, άσχετα αν ο σταθμός θα ενσωματωθεί στο φωτοβολταϊκό ή θα είναι ανεξάρτητος.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η εξέλιξη του τομέα των φωτοβολταϊκών τα επόμενα χρόνια αναμένεται να καθοριστεί πρωτίστως από τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικού χώρου, την πρόοδο των έργων ενίσχυσης των δικτύων και την ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης, παρά από αλλαγές στο ίδιο το χωροταξικό πλαίσιο.

Διαβάστε ακόμη

Deutsche Bank – UBS: Σε ανοδική πορεία ο χρυσός – Σενάρια για 6.000 δολάρια

Εθνική Τράπεζα: Nέο πλαίσιο σε μερίσματα και αξιοποίηση κεφαλαίων έως το 2028 – Τι «είδαν» οι αναλυτές

Bitcoin: Πέμπτος μήνας απωλειών με βουτιά 16% τον Φεβρουάριο

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα