Δεν είναι μόνο η νοσταλγία του Απόλλωνα που τραβά ξανά τους ανθρώπους προς το φεγγάρι. Είναι κάτι πολύ πιο γήινο: ο ανεφοδιασμός. Αν το νερό που κρύβεται στον νότιο πόλο της Σελήνης αποδειχθεί αξιοποιήσιμο, τότε μπορεί να γίνει το πιο πολύτιμο «εμπόρευμα» του διαστήματος — όχι για να πιούμε, αλλά για να πετάξουμε.

Η ιδέα ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία, όμως στηρίζεται σε χημεία πρώτης τάξης. Το νερό είναι υδρογόνο και οξυγόνο. Αν διασπαστεί και τα δύο στοιχεία υγροποιηθούν, παράγουν ένα από τα πιο αποδοτικά καύσιμα πυραύλων. Και αν αυτό μπορεί να γίνει επί τόπου, πάνω στη Σελήνη, τότε το κόστος και η δυσκολία των αποστολών πέρα από τη Γη αλλάζουν επίπεδο. Δεν θα μιλάμε για μία ακόμη βάση. Θα μιλάμε για έναν σταθμό ανεφοδιασμού που μπορεί να ξεκλειδώσει τον δρόμο προς τον Άρη και ακόμη μακρύτερα.

Οι ΗΠΑ και η Κίνα έχουν ήδη βάλει στο τραπέζι σχέδια για σεληνιακές βάσεις στον νότιο πόλο. Η επιλογή της περιοχής δεν είναι τυχαία: θεωρείται ότι εκεί υπάρχουν αποθέματα νερού, ως πάγος ή εγκλωβισμένη υγρασία στο υπέδαφος, ιδιαίτερα σε κρατήρες που δεν βλέπουν ποτέ ήλιο. Το στοίχημα είναι αν αυτά τα αποθέματα είναι αρκετά, προσβάσιμα και τεχνικά «δαμάσιμα» σε ένα περιβάλλον ακραίο, χωρίς ατμόσφαιρα και με θερμοκρασίες που κάνουν τη Γη να μοιάζει ήπια.Το πρώτο εμπόδιο είναι απλό στη διατύπωση και δύσκολο στην πράξη: πού ακριβώς βρίσκεται το νερό και πόσο υπάρχει. Τα δεδομένα από δορυφόρους δείχνουν ενδείξεις, αλλά η πραγματική εικόνα μπορεί να απέχει από την αισιοδοξία των χαρτών.

Στον νότιο πόλο, οι διακυμάνσεις θερμοκρασίας είναι ακραίες: στο φως ανεβαίνει σε επίπεδα καύσωνα, στο σκοτάδι πέφτει σε τιμές που μοιάζουν εξωπλανητικές. Κι επειδή δεν υπάρχει ατμόσφαιρα, ο πάγος μπορεί να εξαχνωθεί και να χαθεί στο διάστημα. Γι’ αυτό οι επιστήμονες «κοιτούν» ιδιαίτερα τις περιοχές μόνιμης σκιάς — βαθιούς κρατήρες που δεν φωτίζονται ποτέ και θεωρούνται από τα πιο παγωμένα σημεία που γνωρίζουμε. Εκεί, όμως, το νερό δεν περιμένει σαν παγετώνας. Είναι αναμεμειγμένο με το έδαφος, σαν μια λεπτή, κρυμμένη πρώτη ύλη που χρειάζεται εξόρυξη. Και το να μπει ρόβερ ή άνθρωπος σε τέτοιες χαράδρες δεν είναι καθόλου δεδομένο.

 Εξαγωγή νερού από σεληνιακό έδαφος

Αν το νερό είναι αρκετό και κοντά στην επιφάνεια, τότε αρχίζει το δεύτερο κεφάλαιο: πώς το βγάζεις. Οι περισσότερες τεχνικές συγκλίνουν σε μία βασική αρχή: θερμαίνεις το σεληνιακό υλικό για να απελευθερώσεις τον παγιδευμένο πάγο ή την υγρασία και μετά «πιάνεις» τον ατμό.

Μία προσέγγιση προβλέπει τη χρήση ενός είδους θόλου συλλογής, όπου ο ατμός εγκλωβίζεται και κατευθύνεται σε ψυχρό δοχείο («cold trap») για να μετατραπεί ξανά σε πάγο ή νερό. Η θερμότητα μπορεί να έρθει από ανακλώμενο ηλιακό φως, αλλά στο τραπέζι είναι και πιο σταθερές λύσεις — ακόμη και πυρηνική ενέργεια, την οποία εξετάζουν ως σενάριο τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Κίνα για να μην εξαρτώνται από την ασταθή ηλιοφάνεια του πόλου. Η παραγόμενη θερμότητα δεν είναι απλώς παράπλευρο κέρδος: μπορεί να γίνει εργαλείο εξαγωγής.

Στην Ευρώπη, ένα από τα πιο συγκεκριμένα projects είναι το LUWEX (Lunar Water Extraction), με λειτουργικό πρωτότυπο. Η λογική του είναι πρακτική: ρομπότ ή αστροναύτες τροφοδοτούν τη συσκευή με «παγωμένο» σεληνιακό χώμα, το σύστημα το αναδεύει και το θερμαίνει πιο αποδοτικά, συλλέγει το νερό, το υγροποιεί και στη συνέχεια το καθαρίζει. Γιατί το νερό, όπως βγαίνει από το σεληνιακό έδαφος, δεν είναι διαυγές: κουβαλά λεπτότατη, γυαλιστερή σκόνη, που το κάνει να μοιάζει με «γκρι γάλα». Η κάθαρση είναι κρίσιμη — και οι δοκιμές δείχνουν ότι μπορεί να φτάσει ακόμη και σε ποιότητα πόσιμου νερού, με την κατάλληλη επεξεργασία.

 Πώς το νερό γίνεται καύσιμο

Το νερό, όμως, δεν φτάνει. Για να γίνει καύσιμο, πρέπει να διασπαστεί σε υδρογόνο και οξυγόνο μέσω ηλεκτρόλυσης: ηλεκτρικό ρεύμα «σπάει» τους δεσμούς του μορίου. Η τεχνολογία υπάρχει στη Γη, αλλά στο σεληνιακό περιβάλλον — υπερ-ψυχρό κενό, χωρίς ατμόσφαιρα, με περιορισμούς ενέργειας και συντήρησης — όλα γίνονται πιο περίπλοκα.

Υπάρχει και ένα ακόμη τεχνικό φίλτρο: ακόμη και το καθαρό, πόσιμο νερό μπορεί να έχει ακαθαρσίες που δυσκολεύουν την παραγωγή καυσίμου υψηλής καθαρότητας. Γι’ αυτό χρειάζεται πρόσθετος καθαρισμός πριν η διαδικασία φτάσει στο τελικό στάδιο: αέρια υδρογόνο και οξυγόνο που πρέπει να υγροποιηθούν και να αποθηκευτούν ως υγρό υδρογόνο και υγρό οξυγόνο — το δίδυμο που κινεί πυραύλους.

 Μια νέα κούρσα του διαστήματος

Αν αυτό το «εργοστάσιο» λειτουργήσει, η Σελήνη αλλάζει ρόλο. Από προορισμός εξερεύνησης γίνεται ενδιάμεσος σταθμός. Η χαμηλή βαρύτητα και η απουσία ατμόσφαιρας σημαίνουν φθηνότερες εκτοξεύσεις από ό,τι στη Γη. Αν ο ανεφοδιασμός γίνεται επί τόπου, η λογική των αποστολών προς τον Άρη αποκτά άλλη κλίμακα: λιγότερο καύσιμο για μεταφορά από τη Γη, περισσότερη αυτονομία, πιο πυκνό «δίκτυο» επιχειρήσεων στο διάστημα.

Όμως η προοπτική έχει και σκιά. Οι πόροι δεν είναι ανεξάντλητοι. Αν η «χρυσή γωνία» με το νερό βρίσκεται σε μικρή περιοχή, ο ανταγωνισμός για πρόσβαση και έλεγχο μπορεί να γίνει σκληρός. Και καθώς η διαστημική κούρσα ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις επιταχύνεται, η Σελήνη κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο στρατηγικής διεκδίκησης, όχι απλώς επιστήμης.

Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να στήσουμε ένα βενζινάδικο στο φεγγάρι. Είναι αν, όταν το καταφέρουμε, θα έχουμε χτίσει μαζί και τους κανόνες για να μη γίνει πεδίο σύγκρουσης.

Διαβάστε ακόμη

Επιστροφή ενοικίου: Πληρωμές «δεύτερης ευκαιρίας» μπαίνουν σήμερα στους λογαριασμούς

Αριστοτέλης Παντελιάδης (METRO ΑΕΒΕ) Ανάπτυξη με πειθαρχία και επενδύσεις 200 εκατ. ευρώ έως το 2028

SMERC: Από το νέο fund στα πρώτα exits και τα μεγάλα στοιχήματα αναδιάρθρωσης

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα