Ένα νέο κύμα κοινωνικής δυσαρέσκειας εξαπλώνεται στην Ευρώπη, με τη νεότερη γενιά να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων, διεκδικώντας προσιτή κατοικία, καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες και μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια. Παρότι οι αφορμές διαφέρουν από χώρα σε χώρα, οι διαδηλώσεις αποκαλύπτουν μια κοινή ανησυχία: την αυξανόμενη πεποίθηση ότι οι κυβερνήσεις αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να ανταποκριθούν στις βασικές ανάγκες των πολιτών.
Στη Γαλλία, οι σωροί από κάδους απορριμμάτων που τοποθετήθηκαν μπροστά στις εισόδους σχολείων αποτέλεσαν μία από τις πρώτες ενδείξεις της έντονης οργής των μαθητών για τις φθαρμένες σχολικές εγκαταστάσεις και τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, σύμφωνα με ανάλυση του Guardian.
Στην Ισπανία, μια κατασκήνωση διαμαρτυρίας με σκηνές άρχισε να μεγαλώνει σταδιακά στην καρδιά της πρωτεύουσας, καθώς πολίτες διαδήλωναν ενάντια στη ραγδαία αύξηση του κόστους στέγασης.
Ανάλογες εικόνες έχουν εμφανιστεί στο Βέλγιο, την Ιταλία και την Πορτογαλία, ενώ συγκρούσεις έχουν συγκλονίσει και τα Τίρανα, την πρωτεύουσα της Αλβανίας, διαμορφώνοντας το σκηνικό ενός φθινοπώρου έντονων κοινωνικών κινητοποιήσεων σε ολόκληρη την ήπειρο.
Πίσω από τις συγκρούσεις, μια βαθύτερη κοινωνική κρίση
Το ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης τις τελευταίες ημέρες επικεντρώθηκε κυρίως στα βίαια επεισόδια που σημειώθηκαν στο περιθώριο των κινητοποιήσεων στη Γαλλία και την Ιταλία.
Ωστόσο, οι ίδιες οι διαδηλώσεις φέρνουν στην επιφάνεια ένα ευρύτερο πρόβλημα, το οποίο ξεπερνά τα περιστατικά βίας: την απώλεια εμπιστοσύνης των νέων απέναντι στην ικανότητα των κρατικών θεσμών να εξασφαλίσουν αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.
«Αυτή είναι η ισχυρότερη προειδοποίηση που στέλνει σήμερα η οργισμένη νεολαία της Ευρώπης, στη Γαλλία και σε ολόκληρη την ήπειρο», δήλωσε ο αναλυτής πολιτικής Αλμπέρτο Αλεμάνο.
Η ερμηνεία αυτή έρχεται σε έντονη αντίθεση με τις τοποθετήσεις πολιτικών και σχολιαστών της δεξιάς και της ακροδεξιάς, οι οποίοι επιχείρησαν να συνδέσουν τα επεισόδια στη Γαλλία και την Ιταλία με τη μετανάστευση, χωρίς να παρουσιάσουν στοιχεία που να τεκμηριώνουν μια τέτοια σύνδεση, παραμερίζοντας παράλληλα τα ευρύτερα αιτήματα των διαδηλωτών.
Οι γαλλικές αρχές έχουν απορρίψει τη σύνδεση της βίας με το μεταναστευτικό.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε την Κυριακή ότι η «ανεξέλεγκτη βία» διαπράχθηκε από Γάλλους πολίτες.
Ο Αλεμάνο, καθηγητής ευρωπαϊκού δικαίου στη σχολή διοίκησης επιχειρήσεων HEC στο Παρίσι, ανέφερε ότι τις τελευταίες ημέρες δέχθηκε πρωτοφανή αριθμό τηλεφωνημάτων από δεξιά και ξενοφοβικά μέσα ενημέρωσης, πολλά από τα οποία επιδίωκαν να παρουσιάσουν τις κινητοποιήσεις ως μια ενιαία «πανευρωπαϊκή εξέγερση».
Ο ίδιος χαρακτήρισε αυτή την αφήγηση παραπλανητική.
«Οι διαδηλώσεις έχουν διαφορετικές αιτίες και δεν μοιράζονται απαραίτητα κοινούς πολιτικούς στόχους», έγραψε αυτή την εβδομάδα.
«Ωστόσο, η ταχεία εξάπλωσή τους αναδεικνύει μια κοινή αδυναμία: υπερβολικά πολλοί νέοι Ευρωπαίοι αμφιβάλλουν ότι οι υφιστάμενοι θεσμοί μπορούν να τους προσφέρουν την ασφάλεια, τις ευκαιρίες και τη δυνατότητα να ακούγεται η φωνή τους, όπως οι ίδιοι αναμένουν».
Γαλλία: Δημοσιονομικά αδιέξοδα και οργή των μαθητών
Στη Γαλλία, οι αμφιβολίες αυτές ενισχύονται από την οικονομική και πολιτική αδυναμία της κυβέρνησης να ανταποκριθεί στα αιτήματα των πολιτών.
Η Σελίa Μπελέν, επικεφαλής του γραφείου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) στο Παρίσι, υποστήριξε ότι η κυβέρνηση δεν διαθέτει ουσιαστικές απαντήσεις στη δυσαρέσκεια των μαθητών.
Όπως εξήγησε, η γαλλική κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς λόγω του υψηλού ελλείμματος και του δημόσιου χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ, ενώ ταυτόχρονα οι πολιτικές της δυνατότητες περιορίζονται από το αδιέξοδο στο κοινοβούλιο.
«Απέναντι στην έντονη δυσαρέσκεια των μαθητών λυκείου, η κυβέρνηση δεν έχει καμία απάντηση», ανέφερε.
«Στην πραγματικότητα, η απάντηση είναι: “Δεν υπάρχουν χρήματα, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα”. Και αυτό είναι τεράστιο πρόβλημα».
Παρόμοια εκτίμηση διατύπωσε και η γενική γραμματέας του γαλλικού συνδικάτου CGT, Σοφί Μπινέ, μετά τις διαδηλώσεις του Σαββάτου, στις οποίες συμμετείχαν περίπου 500.000 άνθρωποι, διαμαρτυρόμενοι για την ακρίβεια και τη συνεχιζόμενη υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών.
Η Μπινέ καταδίκασε τα βίαια επεισόδια, αλλά υπογράμμισε ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την κρίση εάν αγνοεί τα αιτήματα των διαδηλωτών.
«Η σημερινή κινητοποίηση επιβεβαιώνει το βάθος της οργής», δήλωσε.
«Για να βγούμε από την κρίση υπάρχει μόνο ένας δρόμος: να δοθούν απαντήσεις στα αιτήματα».
Από την Αλβανία μέχρι το Μιλάνο, η δυσαρέσκεια εξαπλώνεται
Η κοινωνική αναταραχή δεν περιορίζεται στις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην Αλβανία, μαζικές φοιτητικές διαδηλώσεις συνεχίζονται εδώ και μία εβδομάδα, έχοντας αρχικά πυροδοτηθεί από σχέδιο κατασκευής τουριστικού συγκροτήματος που υποστηρίζεται από την οικογένεια του Ντόναλντ Τραμπ.
Στο Μιλάνο, πολίτες βγήκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για το αυξανόμενο κόστος ζωής, αναδεικνύοντας τις έντονες οικονομικές ανισότητες που χαρακτηρίζουν πλέον την ιταλική οικονομική πρωτεύουσα.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το δημοσίευμα, περίπου ένας στους δώδεκα κατοίκους του Μιλάνου είναι εκατομμυριούχος, μια εικόνα που έρχεται σε έντονη αντίθεση με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλοί άλλοι πολίτες στην καθημερινότητά τους.
Η συνύπαρξη μεγάλης συγκέντρωσης πλούτου και αυξανόμενου κόστους διαβίωσης τροφοδοτεί τη δυσαρέσκεια, καθώς ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας αισθάνεται ότι τα οφέλη της οικονομικής δραστηριότητας δεν κατανέμονται ισότιμα.
Πορτογαλία: Η «γενιά χωρίς σπίτι» βγαίνει στους δρόμους
Στην Πορτογαλία, το στεγαστικό πρόβλημα βρίσκεται στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων.
Το Σάββατο, ακτιβιστές για το δικαίωμα στη στέγαση έστησαν καταυλισμό στην πλατεία Ροσίου της Λισαβόνας, με πανό που έγραφαν «γενιά χωρίς σπίτι» και «θέλω απλώς ένα σπίτι για να ζήσω».
Οι συμμετέχοντες είχαν δηλώσει την πρόθεσή τους να παραμείνουν στον χώρο για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, επιχειρώντας να ασκήσουν πίεση για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
Οι κινητοποιήσεις στη Λισαβόνα ακολούθησαν αντίστοιχες διαμαρτυρίες που είχαν πραγματοποιηθεί τις προηγούμενες εβδομάδες στο Πόρτο.
Στην Πορτογαλία, οι τιμές των κατοικιών υπερδιπλασιάστηκαν μεταξύ 2015 και 2024, αυξανόμενες με ρυθμό περίπου διπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η εξέλιξη αυτή έχει επιβαρύνει ιδιαίτερα τους νεότερους πολίτες, οι οποίοι δυσκολεύονται ολοένα περισσότερο να αποκτήσουν πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή κατοικία.
Την Τρίτη, οι διαδηλωτές απομακρύνθηκαν από τον καταυλισμό της Λισαβόνας, γεγονός που προκάλεσε νέες εκκλήσεις για κινητοποιήσεις με επίκεντρο τη στέγαση.
Το κοινό πρόβλημα: Η απόσταση ανάμεσα στις προσδοκίες και στις δυνατότητες των κυβερνήσεων
Παρά τη χρονική σύμπτωση των διαδηλώσεων, οι αναλυτές υπογραμμίζουν ότι δεν πρόκειται για ένα ενιαίο, συντονισμένο ευρωπαϊκό κίνημα.
Ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, επικεφαλής για την Ευρώπη της συμβουλευτικής εταιρείας Eurasia Group, εξήγησε ότι οι εξελίξεις αποτυπώνουν περισσότερο μια σύγκλιση διαφορετικών εθνικών κινημάτων διαμαρτυρίας, τα οποία έχουν διαφορετικές αφετηρίες.
«Αυτό που τα συνδέει είναι η αυξανόμενη αντίληψη ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αδυνατούν να εξασφαλίσουν προσιτή στέγαση, αποτελεσματικές δημόσιες υπηρεσίες και οικονομική ασφάλεια, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές», δήλωσε.
Ο ίδιος επισήμανε ότι το πρόβλημα εντείνεται από το διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στις προσδοκίες των πολιτών και στη δημοσιονομική ικανότητα των κυβερνήσεων να τις ικανοποιήσουν.
«Αυτή η αναντιστοιχία ανάμεσα στις πολιτικές απαιτήσεις και στην οικονομική πραγματικότητα είναι πιθανό να διατηρηθεί και να διευρυνθεί με την πάροδο του χρόνου, γεγονός που υποδηλώνει ότι περισσότερη δυσαρέσκεια και νέες διαδηλώσεις είναι πιθανές μεσοπρόθεσμα», προειδοποίησε.
Η ανάλυσή του καταδεικνύει ότι, ακόμη και όταν οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν τα κοινωνικά προβλήματα, συχνά δεν διαθέτουν τους οικονομικούς και πολιτικούς πόρους για να προσφέρουν γρήγορες λύσεις.
«Το κοινωνικό συμβόλαιο έχει διαρραγεί»
Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση της Αράντσα Γκονθάλεθ, κοσμήτορος της Σχολής Διεθνών Υποθέσεων του Παρισιού και πρώην υπουργού Εξωτερικών της Ισπανίας.
Ερωτηθείσα αυτόν τον μήνα για τις ομοιότητες ανάμεσα στις κινητοποιήσεις για τη στέγαση στην Ισπανία και στις μαθητικές διαδηλώσεις στη Γαλλία, υποστήριξε ότι πίσω από τις διαφορετικές διεκδικήσεις βρίσκεται μια κοινή κρίση.
«Οι αιτίες είναι διαφορετικές, αλλά έχουν την ίδια σπίθα: τη διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου», δήλωσε.
«Οι νέοι στη Γαλλία διαδηλώνουν για την εκπαίδευση, οι νέοι στην Ισπανία για τη στέγαση, αλλά στην Ευρώπη έχει καταρρεύσει η ιδέα ότι οι οικονομίες δημιουργούν ευημερία και κοινωνική ισότητα».
Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει μια βαθύτερη μεταβολή στις προσδοκίες της νέας γενιάς, η οποία δεν θεωρεί πλέον δεδομένο ότι η οικονομική ανάπτυξη θα συνοδεύεται από καλύτερες συνθήκες ζωής και περισσότερες ευκαιρίες.
Ο φόβος νέων κινητοποιήσεων και η δοκιμασία για την Ευρώπη
Μετά την απομάκρυνση των διαδηλωτών από την πλατεία Ροσίου στη Λισαβόνα, διατυπώθηκαν νέες εκκλήσεις για διαμαρτυρίες σχετικά με το κόστος στέγασης.
Αντίστοιχα καλέσματα για κινητοποιήσεις τις επόμενες ημέρες έχουν καταγραφεί στη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία, γεγονός που ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η κοινωνική αναταραχή μπορεί να συνεχιστεί.
Ο Αλεμάνο προειδοποίησε ότι οι κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με μια σύνθετη πρόκληση.
Από τη μία πλευρά, οφείλουν να προστατεύσουν το δικαίωμα στην ειρηνική διαμαρτυρία και να διασφαλίσουν ότι όσοι ευθύνονται για εγκληματικές πράξεις θα λογοδοτήσουν.
Από την άλλη, πρέπει να αντιμετωπίσουν τις βαθύτερες πιέσεις που τροφοδοτούν την κοινωνική δυσαρέσκεια: το υψηλό κόστος κατοικίας, την εργασιακή ανασφάλεια, τις πιεσμένες δημόσιες υπηρεσίες και την αβεβαιότητα για το τεχνολογικό μέλλον.
«Οι δημοκρατικοί θεσμοί της Ευρώπης δεν θα κριθούν από το πόσο αυστηρά καταδικάζουν τις ταραχές, αλλά από το κατά πόσον μπορούν να μετατρέψουν την οργή μιας γενιάς σε ουσιαστική πολιτική αλλαγή», υπογράμμισε.
Το μήνυμα που αναδύεται από τις κινητοποιήσεις είναι ότι η κοινωνική σταθερότητα δεν εξαρτάται μόνο από την αποκατάσταση της δημόσιας τάξης, αλλά και από την ικανότητα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να ανταποκριθούν στις ανάγκες των πολιτών που αισθάνονται ότι μένουν πίσω.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.