Η παγκόσμια ναυτιλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά μεταβαλλόμενη γεωπολιτική πραγματικότητα όπου παραδοσιακές βεβαιότητες, όπως η απρόσκοπτη διέλευση από στρατηγικά θαλάσσια στενά, τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση.

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, αναδεικνύουν νέους κινδύνους, αλλά και δομικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του παγκόσμιου εμπορίου. Σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, η ναυτιλιακή βιομηχανία καλείται να προσαρμοστεί διαχειριζόμενη σύνθετους κινδύνους που εκτείνονται από την ασφάλεια των πληρωμάτων έως τη χάραξη εναλλακτικών διαδρομών. Ο κάπτεν Δημήτρης Ματθαίου, πρόεδρος του Green Award Foundation και διευθύνων σύμβουλος της Arcadia Shipmanagement, αναλύει τις προκλήσεις που διαμορφώνονται, τις επιπτώσεις στις ναυλαγορές και την ευρύτερη σημασία των εξελίξεων για το παγκόσμιο εμπόριο.

ΜΗΝΑΣ ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ: Πού εντοπίζεται σήμερα η πιο άμεση απειλή για τη ναυτιλία;

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: Αν και η διεθνής προσοχή επικεντρώνεται κυρίως στο ενδεχόμενο περιορισμού των Στενών του Ορμούζ, στην πράξη η πιο άμεση επιχειρησιακή απειλή για τη ναυτιλία φαίνεται να προέρχεται από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ και την ευρύτερη περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας. Οι πρόσφατες απειλές των Χούθι κατά της εμπορικής ναυτιλίας έχουν επαναφέρει έντονα την ανησυχία σε ολόκληρη τη ναυτιλιακή κοινότητα. Και εδώ υπάρχει ένα κρίσιμο μάθημα που έχει ήδη αντλήσει ο κλάδος τα τελευταία χρόνια: ένα θαλάσσιο πέρασμα δεν χρειάζεται να κλείσει επίσημα για να καταστεί πρακτικά μη χρησιμοποιήσιμο. Η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα, που ξεκίνησε στα τέλη του 2023, το απέδειξε με τον πιο σαφή τρόπο. Ακόμη και χωρίς έναν τυπικό αποκλεισμό, η συνεχής απειλή επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων δημιούργησε ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου.

Μ.ΤΣ.: Ποιες είναι οι επιπτώσεις αυτής της κατάστασης στις θαλάσσιες μεταφορές;

Δ.Μ.: Οι επιπτώσεις ήταν άμεσες και εκτεταμένες. Ενα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου στόλου επέλεξε να παρακάμψει τη διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και να στραφεί στη σαφώς μεγαλύτερη και πιο κοστοβόρα διαδρομή μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Αυτό που αρχικά αντιμετωπίστηκε ως μια προσωρινή διαταραχή, αποδείχθηκε τελικά πολύ πιο μακροχρόνιο φαινόμενο. Μέχρι και σήμερα, ένα σημαντικό ποσοστό πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, δεξαμενόπλοιων και bulk carriers εξακολουθεί να αποφεύγει την Ερυθρά Θάλασσα. Οι συνέπειες αυτής της επιλογής είναι πολυεπίπεδες. Αυξημένες αποστάσεις ταξιδιού, μεγαλύτερη κατανάλωση καυσίμων, σημαντικά υψηλότερα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, αλλά και ουσιαστικές αλλαγές στις ισορροπίες των ναυλαγορών.

Μ.ΤΣ.: Τι σημαίνουν οι νέες προειδοποιήσεις για το Μπαμπ ελ Μαντέμπ;

Δ.Μ.: Οι νέες προειδοποιήσεις των Χούθι ότι ενδέχεται να περιοριστεί η πρόσβαση στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία καθώς πρόκειται για ένα σημείο-κλειδί στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. Το στενό αυτό λειτουργεί ως πύλη που συνδέει τον Κόλπο του Αντεν με την Ερυθρά Θάλασσα και κατ’ επέκταση με τη Διώρυγα του Σουέζ, έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαδρόμους στον κόσμο. Οποιαδήποτε περαιτέρω κλιμάκωση στην περιοχή θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τις εμπορικές ροές μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Μέσης Ανατολής, με ευρύτερες συνέπειες για την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.

Μ.ΤΣ.: Ποια είναι η εικόνα στα Στενά του Ορμούζ;

Δ.Μ.: Στα Στενά του Ορμούζ η κατάσταση προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας. Το Ιράν έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας πολιτικής επιλεκτικής διέλευσης, επιτρέποντας τη ναυσιπλοΐα μόνο σε πλοία που δεν συνδέονται με χώρες τις οποίες θεωρεί εχθρικές. Ακόμη και χωρίς ένα επίσημο κλείσιμο, μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να καταστήσει το πέρασμα εμπορικά μη βιώσιμο για μεγάλο μέρος της διεθνούς ναυτιλίας. Τα στοιχεία δείχνουν ήδη σημαντική μείωση της κυκλοφορίας. Σύμφωνα με την Clarksons Shipping Intelligence, οι διελεύσεις πλοίων έχουν μειωθεί περίπου κατά 95% σε σχέση με τα προ της κρίσης επίπεδα, με μόλις πέντε διελεύσεις ημερησίως κατά μέσο όρο – και αυτές κυρίως αφορούν πλοία που εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο.

Μ.ΤΣ.: Πώς επηρεάζονται οι ενεργειακές αγορές και οι ναυλαγορές;

Δ.Μ.: Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές και σημαντικές. Οι επιθέσεις κατά ενεργειακών υποδομών στη Μέση Ανατολή έχουν επηρεάσει προσωρινά περίπου το 10% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, το 6% της παραγωγής φυσικού αερίου και το 3% της παγκόσμιας διυλιστικής δυναμικότητας. Οι ενεργειακές αγορές έχουν αντιδράσει με έντονη μεταβλητότητα, ενώ οι ναυλαγορές, ιδιαίτερα στον τομέα των δεξαμενόπλοιων, παρουσιάζουν σημαντική άνοδο. Ο ClarkSea Index έχει φθάσει περίπου τα 45.000 δολάρια ημερησίως, δηλαδή περισσότερο από διπλάσιος σε σχέση με τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας. Ειδικά στα crude tankers, τα ημερήσια έσοδα των VLCC έχουν ξεπεράσει τα 230.000 δολάρια, καταδεικνύοντας την ένταση των πιέσεων, αλλά και των ευκαιριών που δημιουργεί η συγκυρία.

Μ.ΤΣ.: Είναι όμως οι ναύλοι το βασικό ζήτημα για τον κλάδο;

Δ.Μ.: Οχι, και αυτό είναι κρίσιμο να το κατανοήσουμε. Οι αυξομειώσεις των ναύλων αποτελούν τη βραχυπρόθεσμη έκφραση της κρίσης. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι βαθύτερο: η πιθανότητα να βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα για το παγκόσμιο θαλάσσιο εμπόριο.

Μ.ΤΣ.: Πώς εντάσσεται αυτή η εξέλιξη στο ιστορικό πλαίσιο;

Δ.Μ.: Τα στρατηγικά θαλάσσια στενά αποτελούσαν διαχρονικά εργαλεία γεωπολιτικής ισχύος. Από τα Δαρδανέλια μέχρι τη Διώρυγα του Σουέζ και τα Στενά της Μαλάκκα, η Ιστορία δείχνει ότι ο έλεγχος αυτών των περασμάτων μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά το παγκόσμιο εμπόριο. Αυτό που αλλάζει σήμερα είναι η συχνότητα, αλλά και η ένταση με την οποία αυτά τα σημεία χρησιμοποιούνται ως μοχλοί γεωπολιτικής πίεσης.

Μ.ΤΣ.: Τι σημαίνει αυτή η νέα πραγματικότητα για τις ναυτιλιακές εταιρείες;

Δ.Μ.: Αν οι εντάσεις στο Ορμούζ και στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ συνεχιστούν, τότε ενδέχεται να εισερχόμαστε σε μια περίοδο όπου τα στρατηγικά θαλάσσια στενά θα μετατρέπονται όλο και συχνότερα σε σημεία γεωπολιτικής πίεσης. Για τους πλοιοκτήτες, τους operators και τις ναυτιλιακές εταιρείες αυτό σημαίνει ότι απαιτείται μια νέα, πιο σύνθετη προσέγγιση στη διαχείριση κινδύνου. Η ασφάλεια των πληρωμάτων γίνεται απόλυτη προτεραιότητα, ενώ ο σχεδιασμός των διαδρομών, η συνεργασία με ναυτικές δυνάμεις και η διαχείριση των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Διαβάστε ακόμη

Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Οι προκλήσεις και οι κίνδυνοι για τις ελληνικές τράπεζες

Πώς o πόλεμος στο Ιράν έγινε ο «επιταχυντής» για τη νέα κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών – Οι πρωταγωνιστές και τα σενάρια (γραφήματα)

Παγκόσμια δύναμη: Νέο ιστορικό ρεκόρ για τον ελληνόκτητο στόλο (πίνακες)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα